THE TREGEAR HOMILIES KK Version made from Christopher Bice's edition (1969, reprinted by KDL 1994). It has been made purely for my own use, for the purpose of computerised look-up, and should not be regarded as in any way reliable. The Bonner page numbers (f) refer to a Bodleian copy, shelf no. Tanner 214 (1). K.S. 4/97 { } - words respelt in KK, but not in GKK < > - English words, Tregear's spelling ++ - words crossed out in the MS, Bice's edition). [ ] - Original spellings, editorial insertions, words not understood, notes etc. * - illegible or dubious in Bice photocopy; to be checked from MS Mutations have usually been 'corrected', but interesting grammatical features have usually been kept. ----------------------------------------------------------------- Folio 1 CUM TE JHESUS SINT GLORIAM ET HONOREM HOMELYES XIIJ IN CORNYSCHE [[Bonner f.2a]] [Homily 1] DE CREATIONE HOMINE Yma an profoes Davydh y'n peswar ugens ha nownsek salm ow eksortya oll an bobel dhe ri prays hag enor dhe Dhyw ha dh'y servya yn lowender ha gans perfeyth kolonnow, dhe rejoysya yn syght agan kreador ha {redymar}. Yma an profoes Davydh ow alejya hemma kepar +ha+ dell yw-a {kaws} a'gan redempshyon. SCITOTE QUONIAM IPSE EST DOMINUS. IPSE FECIT NOS, ET NON IPSI NOS, henna yw dhe leverel yn agan yeth ni: Godhvedhewgh fatell yw Dyw agan Arloedh ni, hag ev yw agan gwrier ni, rag ni ny wrussyn gul agan honan. Rag neb a wrella prederi a'n kreashyon a vab-den ha pondra yn ta yn y remembrans [h]a byghan o agan dalleth, ny woer gul ken es ri enor, {lawd} ha prays dhe Dhyw, neb o y wrier ha kreador. Rag y'n kreashyon a bub tra arall , ny wrug Dyw an Tas a nev ma's kommondya, ha dh'y volonjedh, oll kreaturs a veu gwrys gans an ger a Dhyw. Saw y'n kreashyon a vab-den, an Tas a usyas solempnyta bras, ha lowr . An kynsa tra usi ow tochya an kreashyon a vab-den, an Tas a leveris HIC FACIAMUS HOMINEM, omma ni a wra gul den. An geryow na o an geryow a Dhyw an Tas (kewsys war-lergh an maner a'n bobel) dhe Dhyw an Mab, an sekond person, ha dhe'n Spyrys Sans, an tressa person, kewsys war-lergh an maner a'n bobel, pan vons i ow mos dhe wul neppyth a ober bras; rag {nena} tus a gemmer bras kyns dalleth aga ober, ynwedh i a wra junya gans an gwella ha'n furra kusulyow [[Bonner f.3]] a alla bos kevys. An keth ma a allsa bos gesys yn part Dyw an Tas, rag ev a allsa kreatya ha gul mab- den hebdha. Saw dre henna yma ow teklarya an favour speshly a Dhyw an Tas dhe vab-den. Saw an nessa eus ow folya hemma, yw moy surra prov ha {deklarashyon} a'n tender gerensa a Dhyw an Tas dhe vab-den, pan wrug leverel, Gas ni Folio 1a CREACION HOMINI Gesewgh ni dhe wul den dh'agan ha hevelep ni. Lemmyn merkyewgh, tus vas, pandr'a wrug Dyw an Tas ragon ni yn agan kreashyon. Ev a'gan gwrug ni yn hevelep dh'y imaj ev y honan; rakhenna pandr'a allsa ev gul moy ragon? Yth yw ha konfort bras ragon ni dhe gonsydra agan bos ni kreatys ha formys haval dhe'n imaj a Dhyw y honan. Lemmyn, rag may hyllowgh onderstondya an mater ma dhe well ha dhe blaynnya, hwi a wra onderstondya nag o an hevelep a dhen haval dhe Dhyw , henn yw dhe leverel yn y gorf . Rag hwi a res onderstondya ha krysi fatell yw an Dywses spyrys, ha substans a gorf, ha'n keth hevelep ha yth esa y'n ena, an pyth o enduys gans . An re na yw dhe venya: , remembrans, ha bolonjedh gans lower moy a ras. Hag omma yth yw dhe vos notys ynwedh neb a wrug Dyw leverel: Gas ni dhe wul den dh'agan hevelep ni agan honan, dre hemma ev a ros dhyn ni dhe onderstondya fatell eus tri ferson y'n Drynses, saw hwath nyns yw ma's unn Dyw. Ha yn henna an Drynses Tas a leveris, Gas ni dhe wul den. Yn hemma yma an Drynses ow sygnyfia , henn yw nomber a bersons. Arta, yn henna ev a leveris, Dh'agan hevelep ni ha . Ny wrug leverel, Dh'agan ha dh'agan hevelenep. Dre henna yth yw sygnyfiys an [[Bonner f.3a]] ynwedh a'gan natur ha substans. Hwath rag prosedya pella rag dissernya an kreashyon a dhen, hwi a wra onderstondya an sekond chaptra a'n lyver a Moyses gelwys Genesis yn speshyal fordh. Folio 2 [Homily 1] CREACION HOMINI speshyal maner ha fordh yma ow rekordya an gwra [Bonner: 'the seuerall makinge'] a dhen, magata a'y gorf worto y honan, hag ynwedh a'y ena worto y honan. Ha rag tochya an korf a vab-den, yma an Skryptor ow leverel y'n Genesis, Dyw a'n formyas ha'n shapyas yn-mes a'n nor. Dre henna yth esa Dyw ow notya ha shapya mab-den ugh oll an kreaturs erell myns a wrug Dyw kreatya ha gul. Rag ny wren ni redya yn tyller vydh yn Skryptor fatell wrug Dyw shapya na formya mab-den, ma's ev a'n gwrug, ha dre an kommondment a Dhyw an nor a dhros yn-rag bestes {peswar- troesek}, ha'n dor yn kepar maner a dhros yn-rag puskes, hag ydhyn y'n ayr. Saw korf mab-den yma an Skryptor ow leverel fatell wrug Dyw y shapya ha'y wul, ha ena mab-den, yth yw skrifys y'n sekond chaptra yn Genesis, fatell wrug Dyw anella yn korf den, gans ii kepar dell yw akontys a dhen a-ugh oll kreaturs erell, dre henna mayth yw deklarys an dader a Dhyw, dhe vab-den diskwedhys. Lemmyn pan wrug Dyw yn maner a'n par ma kreatya ha gul den, ev a'n gwrug soveran rewler ha penn war oll an puskes y'n dor, war an ydhyn y'n ayr, ha war oll an bestes y'n nor. Ya ynwedh ev a'n gwrug myghtern hag emperour y'n norvys. Ha hwath pella ages hemma ynwedh ev a worras mab-den dhe dryga yn Paradhis. Ena yth esa an moyha plesont jardin a ylli bos. Ena yth esa plenta [plentye: Tregear mistranslated 'planted' as 'plenty'] a [[Bonner f.4]] bub kinda a frutys, teg ha hweg dhe vires warnodho, Ya, ha dhe dhybri ha dhe dhen rag maga warnedha; saw unn kinda a frut, an Tas Dyw a jarjyas mab-den na wrella mellya na tochya worto war bayn merwel a vernans, henna mernans an korf ha'n ena ynwedh. Folio 2a [Homily 1] CREACIO HOMINI ynwedh, henna o an frut a'n wydhenn (gelwys yn Skryptor) an wydhenn a wodhvos an da ha'n drog. Kepar dell wrug an Tas a nev, dre wondrys marthusyon hag aneth fordh, gul Adam an kynsa den bythkweyth a veu, yn kepar maner ev a wrug Eva yn stranj maner a fordh dh'agan hevelep ni. Ev a wrug Eva, an kynsa benyn bythkweyth a veu, a unn asowenn a denewen kledh Adam kemmerys yn- mes. Ha'n venyn, an Tas a's gwrug perfeyth, ha's lenwis gans an na o Adam ynspirys gansa. Pandra allsen ni prederi fatell ylli Dyw gul ragon yn agan kreashyon dell wrug-a gul? ev a wrug an ena , henn yw tra a'n par na a wrella kontynewa nevra heb diwedh. Ev a'n lenwis ynwedh gans an moyha keffrys a natur ha speshyal gras ynwedh. An korf a vab-den, yn stat a , henn yw dhe venya yeghes, nerth, , gans erell y'n ughella degre a {perfekshyon}, hwath an termyn may fo den gwrys, nyns esa ynno fowt vydh, na lust, desir, , na lust vydh dhe dhrokkoleth, naneyl nyns o diek dhe wul obereth da, na nyns esa ynno gwannegredh na kleves, na vydh a a dravydh. An korf a dhen {nena} o dhe'n ena, ha'n ena oll dhe Dhyw. Yndella yn agan part ni, Dyw agan kreador ha gwrier a wrug agan gul gans {perfekshyon}, gans bras ha kerensa ha favour, kepar ha Tas kerensedhek. Yma an Skryptor ow leverel hag affyrmya [=evidently] fatell veu oll an kreaturs gwrys da ha perfeyth yn aga kreashyon. VIDIT DEUS OMNIA QUAM FECIT ET ERANT VALDE, Note: * evydently in Ms. Folio 3 [Homily 1] JHESUS DE CREACIONE HOMINI [[Bonner f.4a]] Genesis 1. Henna yw dhe leverel, Dyw a welas pub kinda a wrug-a gul, ha yth ens veri dha. An dra ma yw lel yn oll kreaturs konsernya agan kreashyon, hag yth yw yn sertan degre a dhe vos {verefiys} yn den rag tochya an a'y . Yndellma ni a yll gweles ha persevya fatell o puptra ha perfeyth. Rakhenna ni a goedhva dhyn bos ynflammyes dhe voy dhe gara ha dhe servya Dyw agan gwrier ha kreador kerensedhek. Saw yn mar veur dell yw an stat na kellys, ha mab-den dre an koll a henna koedhys yn ha , yth yw dhe vos konsydrys yn agan part ni, fatell veu mab-den dres dhiworth an keth stat na bennigys, dhe stat a dhrokkoleth. An keth poynt na remembrys yn ta yw {kaws} ha grond dhyn ni dhe renownsya ha nagha peghosow, hag aborrya oll drokkoleth ha pegh. Rag an towl [Bonner: fall] a vab-den a dheuth dre beghosow. Pegh o an pyth a wrug dhe'n Tas a nev hembronk mab-den yn-mes a Baradhis. Pegh o an pyth a wrug dhe'n kig strivya gans an spyrys, ha'n spyrys {warbynn} an kig. Pegh o an pyth a dhros mab-den dhe suffra kleves, gwannegredh, disesys ha . An pyth a wra mab-den suffra omma y'n bys ma oll yw rag pegh. Pegh o an {kaws} a wrug dhe oll an yssew a Adam ha Eva dhe vos genys yn stat a dhampnashyon. Saw yma rann ahanowgh a vynnsa martesen godhvos pella fatell veu mab-den kyns oll dres dhe begha. Rag an a henna gesewgh ni dhe gavoes dhe'n tressa chaptra a Genesis. Ynna yth yw skrifys fatell wrug an wili serpont, an tebel el, dos dhe Eva, hag a leveris dhedhi hi, [[Bonner f.5]] QUARE DEDIT VOBIS DEUS MANDATUM? Folio 3a [Homily 1] JHESUS DE CREACIONE HOMINI Praga a wrug Dyw ri dhy'hwi kommondment, na wrellewgh dybri a bub gwydhenn yn Paradhis? Dhodho ev an venyn a worthybis hag a leveris, A'n frut eus yn Paradhis ni a dhyber, ma's a'n frut a'n wydhenn eus yn nes yn kres Paradhis, Dyw agan difennas na wrellen tochya na mellya gensi, rag martesen [Bonner: less per chaunce] ni a verwa. {Nena} [yn-]medh an serpont dhe'n venyn, , ny wrewgh merwel; saw Dyw a woer, [peskytter] [Bonner: whatsoeuer daye] may typprowgh anedhi hwi a vydh kepar ha Dyw, ha'gas lagasow a vydh klerys, ha hwi a vydh kepar ha dywow, hag a wra godhvos an drog ha'n da. Yn {nena} an venyn a welas y bos an frut da dhe dhybri ha teg dhe syght an lagasow, ha plesont dhe vires warnodho; hi a gemmeras rann a'n frut hag a'n dybras, hag a ros part dhe'n gour Adam +h+y hoth, hag ev a dhybris. Yndellma dre an {provokashyon} ha'n temptashyon a'n tebel el, den a goedhas kyns oll yn pegh. Rakhenna, kepar dell res dhyn ni pub eur oll aborrya pegh hag omwitha dhiworto, rag an ha'n anken bras a ven ni dres ynna dre begh, yn kepar maner ni a res dhe gasa an tebel el ha'y ha dhe'n dh'agan galloes {avoydya} y demptashyons ha'y {sukseshyons}[Bonner 'suggestions'] ha godhvos fatell ven ni dredha y'n dalleth hembrenkys dhe begha. Rag kepar maner dell wrug ev temptya agan hendasow ni Adam hag Eva, yndella ev a vydh maga bysi po byssya worth agan temptya ni lemmyn, ha pub eur kepar dell lever an Abostol Peder ow rekordya y'n v. chaptra y'n kynsa epystyl ow leverel yndellma, [[Bonner f.5a]] Yma agas eskar, an tebel el, kepar ha lion ow[th] usa [ow huga] ow mos a-dro ow hwilas rag agas +dev+ peskytter [Bonner: whatsoeuer daye]. See also TH6a Nance, OC IV/11 Summer 1950, p.433 - "peskytter, pyscotter (?pesquyth del misused), adv., as soon as, when, at what time". Folio 4 [Homily 1] JHESUS DE CREACIONE HOMINI devorya. An keth ma dhe vab-den, a wrug disdaynya an ha'n bywnans a'n jeva Adam hag Eva yn Paradhis, rakhenna ev ny wrug sessya dre greft ha dre gwestyonow a-dro dhe Eva, neb o an gwanna yn power ha'n medhella vessel, bys may wrug gul dhedhi terri kommondment an Tas; ha dre an na a wrussens ow disobaya Dyw, i a gollas an stat a vons i yn aga kreashyon, ha pan o-va kellys, ny vynna an korf obaya an ena. na'n ena ny vynna obaya Dyw, ma's puptra yn den o trelys an pyth a-wartha dhe woeles. Ya, ha dre henna i a goedhas ynwedh yn a mernans an korf, hag yn stat a dampnashyon, an pyth yw lakka oll, ha yn mernans heb diwedh keffrys a'n korf ha'n ena. Saw lemmyn martesen yth haval dhe rann an bobel, nag o offens Adam ha Eva mar vras, rag na wrussens ma's dybri an aval, ha rakhenna nyns o aga fowt mar vras awos deservya mar vras punyshment. Gesyn ni dhe gonsydra an a'n dra, ha {nena} ni a wra hware persevya nag o offens byghan, ma's veri ha poes. An kynsa, an pyth a wrug Dyw kommondya mab-den dhe refraynya dhiworto, yth o tra lowr dhe forberya ha dre reson a henna y offens o dhe vrassa. Ha pella ages hemma, pan veu den gwarnys a-rag dorn rag omwitha dhiworth peryll ha danjer, a wra koedha warnodho ma's ev a gemmerra with dhodho y honan, ha mar teu ha gul an dra a wra an peryll {skynnya} anodho wosa y bos-a gwarnys, y fowt yw dhe vrassa ha dhe voy. An tressa Folio 4a [Homily 1] EMANUEL DE CREACIONE HOMINI An tressa, dhe le ynklinashyon a'n jeffa den dhe begh, dhe voy ha dhe vrassa yw y begh mar teu ha gul an dra. Adam hag Eva yth esa dhedha ynklinashyon [[Bonner f.6]] dhe oll [Bonner: no inclynation at al], {not} dhe onan na dhe arall. An peswara, mar teu den ha resseva rohow bras dhiworth y gothman po y soveran, mar teu yn [Bonner: incontinently] ha terri bolonjedh y soveran ha'y dhisplesya, an fowt ha'n dredho yw gwrys dhe vrassa. An dra a wrug Adam hag Eva dybri nyns o ma's aval, saw hwath an dybri a'n {keth-sam} aval na [Bonner: thereof] y'n keth kas na, o bras {warbynn} Dyw, ha dredha oll linyeth mab-den a veu korruptys, yn mar veur dell ons i aga dew an wreydhenn dredhi mayth o res dhe linyeth mab-den dos, ha'n wreydhenn unnweyth o korruptys ha nyns o 'vas. Fatell ylli an wydhenn ha'n barrow ow tos mes a'n wreydhenn na bos 'vas? Rakhenna yma S. Powl yn y epystyl dhe'n Romans y'n v chaptra ow leverel, Dre an offis [Bonner: offence] a unn den pegh a dheuth war oll an bobel dhe {gondempnashyon}. Ha y'n {keth-sam} chaptra na yma S. Powl ow leverel yn kepar porpos, Dre an a unn den, meur a dheuth dhe vos peghadoryon. Arta yma S. Powl y'n keth-sam chaptra na ow {kows}, Pegh a dheuth omma dhe'n bys dre unn den, ha dre begh y teuth mernans, hag yndella mernans a bassyas dhe oll an bobel. Yndellma, tus vas, hwi a glywas kyns oll an kerensedhek gerensa a Dhyw dhe vab-den, dre henna may [Bonner: in that] hwrug-a kreatya mab-den mar wordhi maner. Nessa, hwi a glywas an meschyf a dheuth dhe vab-den dre begh Folio 5 [Homily 1] JHESUS DE CREACIONE HOMINI dre beghosow. Ha'n tressa, pana eskar dhe vab-den yw an tebel el. Y'n nessa homyli wosa hemma hwi a wra klywes a'n mersi a Dhyw, fatell wrug-a delivra mab-den dre maner, dhia'n stat a dhampnashyon. Rakhenna, dhe gonkludya rag an termyn ma, hemma a vydh rag agas [[Bonner f.6a]] eksortya hwi na wrellewgh fyllel pub dydh ha pub eur dhe ri gras dhe Dhyw galloesek rag y dhader dhyn ni, diskwedhys war agan kreatya. Rag ny wrug Dyw agan kreatya ni, pobel an bys, heb reson, skians hag , rag an meyn ev a greatyas heb reson, an brut bestes heb reson. Saw ev a ros dhyn ni ha powers, an pyth eus dhe greaturs erell, ha pella ages henna ev a blansas ynnon ni reson hag , ha lower arall, keffrys y'n korf hag y'n ena, dhe'n natur a vab-den , ha dhe vab-den ha dhe greaturs erell. Hemma yw pella ynwedh dh'agas eksortya hwi dhe remembra pana ha drokkoleth a dheuth dhe vab-den dre begh, ha dre begh a'n par na dhe hevelep rann a'n bobel nyns o ma's byghan, henna yw dhe onderstondya dre dhybri an aval, dre {eksampel} a henna my a drest hwi a vydh dhe {avoydya} oll kinda peghosow ha , kyn fe an dra vydh mar nebes yn y natur y honan {Bonner: be the thynge in his owne nature neuer so smale a thynge], be-va dre gommondment Dyw, bo dre neb on ni dre kelmys dhe servya ha speshly dre gommondment Dyw. , hemma yw rag agas eksortya hwi lemmyn war an diwedh dhe gonsydra fatell eus dhyn ni eskar, henna yw an tebel el, neb a vydh pub eur Folio 5a [Homily 1] JHESUS ow hwilas rag agan dri dhe dhestrukshyon, hag yma pub eur oll ow travaylya ha ow konis gans oll an maynys a ylla dhe wonis ynnon ni an pyth a wruga gonis yn agan hendasow Adam hag Eva. Rakhenna gwren ni kemmeres with ha'y {avoydya}, ynwedh y overkommya gans oll y draynys ha'y antylli. Henna re wronttya dhyn ni oll an Drynses Tas, an Mab ha'n Spyrys Sans. Dhodho re bo enor ha glori SINE FINE. Amen. Q(uo)d J.T. Omma yma diwedhys an homyli a greashyons a vab-den ha fatell wruga pegha, et cetera. ISTA HOMELIA FACTA PER JOHANNE HARPESFILDE, SACRE THEOLOGIE PROFESSOR ARCHIDIACONUS LONDONIENSIS [[Bonner f.7]] Folio 6 [Homily 2] HOMELIA DE MISERIA GENERIS HUMANI Fatell wrug mab-den bos kellys dre y begh y honan Dre an Spyrys Sans an Skryptors bennigys a veu kevys, gwrys ha skrifys. Saw nyns yw an Spyrys Sans mar yn travydh dell yw-a ow tenna dhe'n dor ha ow kemmeres dhe ves an goeth a vab-den gelwys yn Skryptor , an pyth yw moyha oll a- ugh puptra plesys ha graffys yn mab-den, ha henna yw dhia'n kynsa effekshyon a'gan hendasow Adam hag Eva, ha rakhenna ni a red yn lies tyller yn Skryptor lowar {warbynn} peghosow koth ha , ynwedh dyskans dhe folya ha sywya vertu ha uvelder; yn kynsa oll dhe aswonn agan honan, ha prederi [h]a byghan on ni, ha pandra o agan dalleth. Yth yw redys yn Genesis fatell wrug Dyw ri dhyn oll titel ha hanow yn agan hendas Adam, ha'n ma a goedha agan gwarnya ni oll dhe gonsydra [h]a byghan on ni ha pana dra on ni, ya, ha byghan on ni devedhys, ha pyle y hwren mos. Merkyewgh yn ta omma geryow Dyw y honan: IN SUDORE VULTUS TUI VESCES PANE TUO DONEC REUERTERIS IN TERRAM DE QUA SUMPTUS ES, QUIA PULUIS ES ET IN PULVEREM REUERTERIS. Hemma yw dhe styrya, Yn hwys dha fas ty a dheber dha vara, bys may teffi arta ha trelya dhe dhor ha pri, rag a henna ty a veu formys ha gwrys y'n dalleth, rag a dhor ha doust yth os, ha dhe dhor ha doust arta ty a. [[Bonner f.7a]] Dre an keth {eksampel} ma ni a yll gweles yn ta hag aswonn agan honan, kepar hag yn gweder, nag on ni ma's dor, pri, poll ha doust, ha dhe dhor, pri, poll ha doust ni a wra arta mos. An keth hanow ma dor, pri ha doust yw apoyntys dhe linaja mab-den dre anow Dyw y honan. An patriargh Folio 6a [Homily 2] DE MISERIA GENERIS HUMANI bennigys Abraham a remembras a'y dhalleth, ha rakhenna ev a elwis y honan y'n keth-sam hanow ma, pan wruga gul y bysadow rag Sodom ha Gomorra, kepar dell yw skrifys y'n xviii chaptra yn Genesis, CUM SIM PULUIS ET CINIS, henn yw dhe leverel, My yw doust ha lusow. Ha yth yw redys ynwedh yn Skryptor fatell wrug Judith, Esther, Job, Jeremia gans meur moy tus bennigys ha benynes y'n Testament Koth a wrug usya gwiska yskar ha kanvas garow, an pyth a vedha gwrys seghyer anodho, hag i a wre deghesi doust ha lusow dres aga fennow pan wrellens remembra ha lamentya aga feghosow ha'ga drog bywnans esens ow ledya. I a elwi dhe Dhyw rag gweres ha mersi, gans a'n par na, gans yskar ha kanvas ha gans doust ha lusow, dre henna mayth esens ow tiskwedhes dhe oll an bys pana uvelder ha esa {ynnans} i anedha aga honan, ha fatell wrussens remembra aga henwyn, aga thitel, aga vil ha natur, doust ha lusow. Yma an Lyver a {Skientoleth} ow remembra dhyn may teffen ha tenna dhe'n dor an eus ow reynya ynnon, ha remembra agan genesigeth a wrussyn kemmeres dhiworth Adam an kynsa den a veu gwrys. Ynwedh myghternedh gwlasow, {subjektys}, tus jentyl, rych ha boghosek ymons ow tos omma dhe'n bys ha ow mos yn kerdh alemma arta [ny woryn pyscotter][Bonner: in lyke sort, that is, as of our selues, full myserable, as we may daylye see]. Merkyewgh an {eksampel} ma yn ta. Dyw a gommondyas an Profoes Ysay Note pyscotter: See also TH3a. Nance, OC IV/11 Summer 1950, p.433 - "peskytter, pyscotter (?pesquyth del misused), adv., as soon as, when, at what time". Folio 7 [Homily 2] JHESUS DE MISERIA GENERIS HUMANI dhe wul proklamashyon dhe oll an bys fatell yw mab-den [[Bonner f.8]] gwels, ha fatell yw oll an glori a'n broghter ha'n lowender a vab-den kepar ha flourys y'n prasow, rag pan dheffo an gwelsenn ha dalleth sygha, an flour a wra klamdera ha koedha dhe-ves. Yndella ni, pobell an bys, nyns on ma's gwels. Kepar dell wra an gwels sygha, an flour a glamder, yndella mab-den a wra. Saw geryow Dyw a worta rag nevra . dhe henna, yth esa dhe'n profoes Job an stat a vab-den, ow leverel an geryow ma: HOMO NATUS DE MULIERE, BREUI VIUENS TEMPORE, REPLETUR MULTIS MISERIIS, QUI QUASI FLOS EGREDITUR, ET CONTERITUR ET FUGIT VELUT VMBRA ET NUNQUAM IN EODEM STATU PERMANET ET DIGNUM DUCIS SUPER HUIUSAE, MODI APERIRE OCULOS TUOS, ET ADDUCERE EUM TECUM IN IUDICIUM, QUIS POTEST FACERE MUNDUM DE IMMUNDO CONCEPTUM SEMINE. Hemma yw dhe styrya, mab-den, genys a venyn, ny wra bywa omma ma's termyn kott. Leun yw a anken. Ev a dyv yn-bann kepar ha flourenn; ev a glamder hag a yn kerdh kepar ha skeus, ha ny worta unn tamm yn unn stat. Arloedh, es'ta jy ow jujya dhe vires war onan a'n par na ha dhe dhri dhe vos jujys genes jy. Piw a yll gul glan, neb yw konsevys yn mostedhes? pub den dre aga drokkoleth ha o mar veur {deklinys} dhe beghosow, may hwrug Dyw repentya ev dhe wul mab-den, kepar dell usi an Skryptor ow rekordya. Ha dre beghosow mab-den, Dyw a veu {provokys}[GM provochys] {warbynn} an bys, may wruga beudhi ha distrui gans liv Noy oll an bys ma's Noy y honan, [[Bonner f. 8a]] y wreg, y iii mab ha'ga iii gwreg, viii person ens an {holl} myns a veu sawys. Rakhemma nyns yw heb {kaws} usi an Skryptor ow kelwel mab-den dor, kepar dell usi Folio 7a [Homily 2] EMANUEL MISERIA HOMINI an profoes Yeremi ow leverel, A ty dhor, remember y bosta dor, dor. Hemma yw agan lel galow [gawle][Bonner: name, vocation and tytle], dor, dor, dor. Kepar dell usi an profoes ow prononsya, pandra on ni , kyn fen ken henwyn a enor ha omma y'n bys, ni nyns on ma's dor, ha yndellma yma an profoes Yeremi worth agan lel gelwel, Dor; neb a woer keffrys pandra on ni, ha pandra goedh dhyn bos gelwys dre gompoester, ha yndellma yma Dyw ow tiskwedhas pandra on ni dre y brofoes Yeremi, hag ynwedh ow {kows} dre y Apostyl S Powl dhe'n Romans, an iii-a chaptra. Pub den oll, keffrys ha Jentil, yw peghadoryon. Nyns eus onan gwiryon, na, onan, nyns eus onan a wra onderstondya, nyns eus onan ow sywya ha folya Dyw; yth yns oll gyllys mes a forth, yth yns heb , nyns eus onan a wra da, nag eus unn onan. Aga bryansenn yw ; gans aga thavosow i a us ha . An poyson a serpons yma yndann aga +tavosow+ gweusyow; aga ganowow yw leun a hwerowder ha parys dhe gussya ha ti. Aga threys yw parys rag skoellya goes. Yma {destrukshyon} hag anken yn aga fordhow, ha'n fordhow a gres i ny aswonnas, ha nyns eus own a Dhyw dherag aga holonnow. Hag y'n iii-a chaptra dhe'n Galasyans yma S Powl ow leverel, Dyw [[Bonner f.9]] a {wrappyas} pub nashyon yn diskryjyans, may hallo ev kavoes mersi war oll. Yma an Skryptor ow konkludya oll yn-dann begh, rag may hallo an promys dre an fydh a Yesu Krist bos res dhe oll an re na a lel grys. Yma S Powl worth agan payntya ni yn mes yn kolors yn lies tyller+s+ yn Skryptor, orth agan gelwel ni an fleghes a dhisplesyans hag a angras Dyw. Rag ny wodhon prederi unn preder da ahanan agan honan, na bydh moy {kows} na gul da Folio 8 [Homily 2] MISERIA HOMINI dhyn agan honan. Yma Salomon ow leverel yn y Proverbis, An den gwiryon a goedh vii treveth y'n jydh [Prov 24.16]. CADET IUSTUS SEPTIES IN DIE. Job, an moyha den a veu triys ha prevys, a dhoutyas y oberow. S Yowann Baptyst, a veu bennigys yn brys y vamm ha gormelas kyns y vos genys, ev a veu gelwys el gans rann gelwys meur dherag an fas a Dhyw, kollenwys dre'n Spyrys Sans dhia enesigeth, gelwys an a'n fordhow a Krist, ha ynwedh moy ha brassa +h+ es profoes, ha'n brassa bythkweyth a sevis yntra gour ha gwreg. Hwath Sen Yowann a rontyas fatell esa edhomm dhodho ev dhe vos golghys a dhiwleuv Dyw, ev a wrug eksaltya y vester Krist, hag a leveris fatell o ev rag bokla y {'skisyow}, hag ev a ros oll an enor ha'n glori a wodhya ev dhe Dhyw. Yndella yma S Powl ow konfessya y honan pandra o ev anodho y honan pub eur ri prays hag enor dh'y vester Krist, kepar dell goedhva dhe gul. Yndella yma S Yowann Evangelist yn y hanow y honan, hag yn hanow pub den bennigys arall kyn fons i vydh mar y'n keth maner ma. [[Bonner f.9a]] Mar teun ni ha leverel nag on ni peghadoryon, yth eson ow tessevya agan honan, ha'n gwiryoneth nyns usi genyn. Mar teun ha meneges agan peghosow, Dyw yw leun a versi, ha dhe ava dhyn agan peghosow, ha dh'agan glanhe a bub , ha mar teun ni leverel na wrussyn pegha, ni a wra ev gowek, ha'y er nyns usi ynnon ni. Rakhenna, yma Salomon ow teklarya yn Ecclesiasticus nag eus unn den gwiryon war an nor usi ow kul da ha ow pywa heb peghosow. Folio 8a [Homily 2] JHESUS MISERIA HOMINI Myghtern Davydh o methek rag y beghosow, saw nyns o ev methek dhe konfessya y beghosow, pan lower torn a wrug ef ha desirya an mersi a Dhyw rag y offensys ha'y beghosow, hag ev a dhesiryas na wrella Dyw entra dhe jujment ganso ev. Ynwedh fatell wrug an den bennigys ma konfessya y beghosow, fatell ens mar veur yn nomber ha mar debel dhe onderstondya yn maner dhe wodhvos dhe uttra ha dh'aga nombra. Rakhenna, yth esa dhodho ev {konsyderashyon} a'y beghosow ev a wrug {supplikashyon} dhe Dhyw dhe ava dhodho y beghosow . Ev a gonsydras y beghosow kompes dhiworth an wreydhenn, oll an a'n barrow, oll an , ow tastya, ow kweles, ow prederi, gans oll an anedha, fatell wruga pell kontynewa ynno. Rakhenna ev a leveris, Merk yn ta, my a veu konsevyes yn peghosow, [[Bonner f.10]] henn yw dhe venya, yn-mes a onan y teu meur, kepar dell wra lies gover resek dhia unn geunegenn [Bonner: fountayne]. Yma agan Savyour ow leverel yn ix Matthew, nyns eus nagonan da ma's Dyw, ha ny yllyn ni gul travydh a vo da ma's dredho ev, ynwedh ny yll den-vydh dos dhe'n Tas a nev ma's dre Yesu Krist. Krist a wrug preferya an dhe oll an re na a vo klav, dhe'n re yw yagh, rag an re yw klav a'n jeves edhomm a'y eliow. Yma ev worth agan dyski ni yn agan gologhas dhe veneges agan honan peghadoryon, ha dhe hwilas gevyans ha {delivrans} dhiworth oll drokkoleth a dhiwleuv agan Tas a nev. Folio 9 [Homily 2] MISERIA HUMANI Yma ev ow teklarya fatell wra agan peghosow agan defolya. Yma ev ow dyski fatell wra drog geryow ha drog prederow deservya {kondemnashyon}, ow rekordya ynwedh fatell wren ni gul akont ha reken a bub ger kewsys yn euveredh. Yma ow leverel ynwedh fatell wrug ev dos rag sawya an deves o kellys ha gyllys dhe {stray}. Rakhenna ny veu ma's nebes a'n dus prout, an dus fur, an dus dhyskys, an dus perfeyth, han Pharyses a veu sawyes dre Krist, dre reson i dhe justifia aga honan dre aga bennesikter dherag an presons a'n bobel. Rakhenna, ow fleghes, gesewgh ni dhe vos war a re a'n par na; gwren ni {avoydya} , ha na wren justifia agan honan. Gesewgh ni dhe viras war agan treys, ha gwren leverel, Dhe'n dor, lost ( payon) prout; dhe'n dor, kolonnow prout; dhe'n dor, pri ha dor, ya, lusow ha vil mater, ni yw gwydh {krabbys} na dhora frut da vydh. Ahanan agan honan [[Bonner 10a]] ny dhryn yn-rag ma's dreys, spern, linas ha spedhas. Agan frutys ni yw deklarys y'n v chaptra a S Powl dhe'n Galasyans. Nyns eus dhyn naneyl fydh, govenek, cherita, , chastyta, na travydh arall yw da, ma's dhiworth Dyw oll ymons ow tos, ha rakhenna an vertus ma yw gelwys yn Skryptor an frutys a'n Spyrys Sans, ha an frutys a vab-den. Rakhenna, gesewgh ni dhe veneges agan honan dhe Dhyw kepar dell on ni , peghadoryon, ha gesewgh ni dhe repentya ha [mekya][Bonner: And let us earnestly repent] Folio 9a [Homily 2] MISEREA HUMANI GENERIS ha {humblya} agan honan ha kria mersi war Dhyw; gesewgh ni oll dhe konfessya gans ganow ha gans kolonn fatell on ni leun a {imperfekshyon}; gesewgh ni dhe aswonn agan oberow agan honan, fatell yns i , ha {nena} ni a's yn agan konsayt agan honan. Rag on ni yn agan oberow agan honan. Rag nyns eson ni ow kara Dyw mar veur dell on ni kelmys dh'y gara, gans oll agan kolonnow, agan ha power; nyns eson ni ow toutya [Bonner: feare] Dyw mar veur dell goedhva dhyn, nyns eson ow pysi dhe Dhyw mar berfeyth dell via res dhyn, nyns eson ni ow ri, ow gava, ow krysi, ow kara, ow trestya mar berfeyth dell via res dhyn, nyns eson ni ow {kows}, ow prederi, ow kul mar berfeyth dell via res dhyn, nyns eson ow omladh {warbynn} agan iii eskar, an bys, an kig, ha'n tebel el, mar berfeyth dell via res dhyn. Na esewgh ni dhe vos methek dhe konfessya an stat a'gan . Ha na esewgh ni dhe vos methek dhe gonfessya nag on ni mar berfeyth dell via res dhyn yn oll agan oberow, na esewgh ni dhe vos methek dhe gonfessya agan {foli}, ha leverel kepar dell wrug Peder, 'My yw peghador'. Gesewgh ni dhe leverel kepar dell wrug an profoes Davydh, 'Ni a wrug pegha kepar ha'gan hendasow, ni a wrug an pyth nag o da na ragon dhe wul, [[Bonner f.11]] ni a beghas yn drokkoleth'. Gesewgh ni oll dhe wul agan {konfeshyon}, kepar dell wrug an flogh leverel dh'y das pan o spenys oll y substans, 'My a beghas {warbynn} gwlas nev ha {war dha bynn} jy, ow thas, ha rakhenna my nyns ov wordhi dhe vos gelwys dhe'th vab. Gesewgh ni oll dhe leverel kepar dell wrug an profoes Baruk, 'A Arloedh agan Dyw ni, dhyn ni yth yw Folio 10 [Homily 2] MISEREA HOMINI wordhi dhe vos akontys sham ha {konfushyon}, ha dhiso jy, Arloedh gwiryonedh, ni a wrug pegha, ni a wrug an pyth nag o ragon lafyl, ni a ledyas agan bywnans yn peghosow, kontrari dhe reson ha gwiryonedh. Gesewgh ni oll dhe leverel, kepar dell wrug an profoes Daniel, Arloedh, dhiso jy yma ow pertaynya gwiryonedh, ha dhyn ni, Arloedh, yma ow pertayna konfushyon. Ni a wrug pegha, ni a wrug an pyth nag o 'vas, ni a wrug dhe'th ofendya jy, Arloedh, ni a wrug dhe'th nagha jy, Arloedh, ni a wrug mos war-dhelergh, Arloedh, dhiworth oll dha {breseptys} ha'th kommondmentys ha'th jujmentys. Yndella ni a yll dyski yn Skryptor dhe vos uvel ha war-lergh an {eksamplys} a dus dha, ha dhe eksaltya, {glorifia}, praysya ha enora Dyw ugh puptra. Yndellma hwi a glywas pandra on ni ahanan agan honan. Nyns eus dader ynnon, na yn agan oberow. Nyns eus gweres na salvashyon, ma's y'n kontrari part peghosow, dampnashyon, ha mernans heb diwedh, ha henna mar teun nyni konsydra hag onderstondya yn ta, ni a wra dhe well onderstondya an mersi a Dhyw, ha fatell usi agan salvashyon ow tos dre Krist , rag ynnon agan honan, na dredhon agan honan, ny gevyn travydh 'vas, dredhi may hallen bos delivrys dhiworth an stat a a ven ni ynno tewlys dre agan eskar [[Bonner f.11a]] an tebel el, dre {transgreshyon}, ha terri an kommondmentys a Dhyw yn agan kyn' hendas Adam, dredha oll mayth on ni defolys. Saw ni oll dredhon agan honan nyns on abel dhe lanhe agan honan, rag ni yw dre natur Folio 10a [Homily 2] EMANUEL DE MISERIA HUMANI GENERIS an fleghes a dhisplesour ha'n a Dhyw. Rag ni nyns on abel ahanan agan honyn dhe wul agan honan an eryon a wlas nev. Ni yw an deves eus ow mos yn {stray}, rag ny yllyn ni heb an gras ha'n gweres a Dhyw dos arta dhe'n , mar veur yw agan drokkoleth. Ynnon agan honan ny yllyn ni lowenhe, rag ahanan agan honan nyns on ma's peghadoryon, rag an oberow eson ni ow kul yw ha , na yllons anedha aga honan sevel dherag an tron a Dhyw, kepar dell usi an profoes Davydh ow leverel, Arloedh, na wra entra yn jujment gans dha servont, rag nyns eus den byw a vydh kevys yn dha syght jy, Arloedh. Dhe Dhyw, rakhenna, ni a res mos ha'y gemmeres rag agan sokor, poken bynytha ni ny gevyn kres, kosoleth ha powesva a konshyans yn agan kolonnow. Rag ev yw an Tas a versi, ha Dyw a gosoleth ha konfort, ev yw an Arloedh a'n jeves plenta a redempshyon [[Ps 130.7]]. Ev yw an Dyw a wrug agan sawya ni dre y versi. Ev a dhiskwedhas cheryta ha kerensa bras dhyn ni, pan wruga mar gerensedhek agan sawya pan en ni kellys. Ynwedh ev a brovyas ragon ni gwlas heb diwedh. Oll an rohow ma yw res dhyn ni dre y versi ef , ha rag kerensa agan Savyour [[Bonner f.12]] Yesus Krist, neb o an pur oen a Dhyw heb defolya. Ev yw an Mab na kerensedhek, rag y gerensa ev, Dyw an Tas yw leun pasifiys, satysfiys ha +greis+ kontentys gans mab-den. Ev yw an oen a Dhyw neb a gemmeras dhe- ves Folio 11 [Homily 2] DE MISERIA HUMANI GENERIS an peghosow a'n bys. Anodho ev a hyll bos kewsys gwir fatell wrug ev gul puptra oll yn ta, hag yn y anow ev ny veu bythkweyth kevys dessayt vydh na gil. Ynwedh ev a yll leverel, An pryns a'n bys a dheuth, hag ynnov vy ny gavas travydh. Ynwedh ev a yll leverel, Piw eus ahanowgh hwi a yll ow reprovya ( rebukya) vy rag pegh? Ev yw an ughel pronter ha'n pronter heb diwedh a wrug offra y honan dhe Dhyw, pan wruga ynstitutya an Sakrament a'n Alter, hag unnweyth rag oll y'n sakrament a'y woes suffrys ( skoellys) war an growsprenn. Gans an oblashyon na ev a wrug perfeyth rag nevra neb o sanktyfiys. Ev yw an mayn eus yntra Dyw ha den, neb a beas agan ronson dhe Dhyw an Tas gans y woes y honan, ha gans an goes na ev a'gan golghas ni dhiworth pegh. Ev yw an fisyshyen ha'n medhyk a wrug sawya oll agan disesys. Ev yw an Savyour a wrug sawya an bobel dhiworth aga feghosow. Ev yw an fenten eus ow resek gans mersi ha gras, an pyth eson ni oll ow resseva, hag ynno ev yma oll an tresor a skians ha'n godhvos a Dhyw kevys, hag ynno ev, ha dredho ev, yth eson ni ow kavoes oll pub dader dhiworth Dyw an Tas, eus ow pertaynya keffrys dhe'n korf ha dhe'n ena. Rakhenna, pes gwell on ni kelmys dhe Dhyw an Tas rag y versi ha'y ras dhyn ni, mar blenta diskwedhys ha deklarys yn Krist Yesu agan Arloedh ha {redymer}. Pan gras a yllyn ni ri dhodho ev? Gesewgh [[Bonner f.12a]] ni oll gans unn akord dhe ri dhodho ev agan voysys gans joy pub eur [ow] praysya ha magnyfia Folio 11a [Homily 2] DE MISERACIO HUMANI GENERIS an keth Arloedh ma a versi, rag y dhyn ni diskwedhys yn y unn Vab ev kerensedhek Yesu Krist, agan Arloedh ni. Gesewgh ni lemmyn dhe aswonn agan honan ha dhe dhyski aswonn agan gwannegredh heb bostya agan oberow da agan honan ha'gan . Gesewgh ni ynwedh dhe aswonn an mersi a Dhyw dhyn ni diskwedhys, ha gesewgh ni dhe onderstondya ahanan agan honan ny dheu ma's drokkoleth ha dampnashyon. Yn kepar maner dhiworth Dyw yma ow tos dhyn ni oll dader ha salvashyon, kepar dell usi Dyw ow {kows} dre anow y brofoes Ose: Hwi bobel a Ysrael, yma an {destrukshyon} ahanowgh hwi ow tos ahanowgh agas honan. Saw ynnov vy yma gweres, konfort ha sokor. Mar teun ni yndellma submyttya agan honan y'n syght a Dhyw, ni a yll bos sur, fatell wra ev y'n termyn a'y {visitashyon} agan hembronk ni yn-bann dhe'n wlas usi y Vab Yesus Krist ynni trygys, neb yw agan Arloedh ni. Dhodho ev, dhe'n Tas, ha dhe'n Spyrys Sans re bo res oll enor ha glori rag nevra. Amen Quod Johannes Tregear, clericus. Johannes Harpesfi(l)de, Sacre theologis professor, arch. Lond. [Folio 12][Homily 3] [[Bonner f.13]] IN TE JHESU SPES MEA DE REDEMPTIONE HUMANI GENERIS Y feu diskwedhys dhywgh, tus vas, kyns lemmyn [lymma], y'n kynsa homyli, fatell veu agan hendasow ni, Adam hag Eva, dre an dader ha'n speshyal favour a Dyw Galloesek, kreatya nobyl ha wordhi kreaturs, hag yn stat a berfeyth . Y feu ynwedh diskwedhys dhywgh, fatell wrussens disobaya aga gwrier, aga kreador, henn o an Tas a nev, ha rakhenna i a dhros aga honan hag oll linyeth mab-den dhe'n stat a dhampnashyon. Henn yw dhe onderstondya, agan redempshyon ni. Rag an a henna, hwi a wra doen yn agas remembrans fatell veu an {holl} natur a dhen keffrys y'n korf hag y'n ena defolys ha kellys dre pegh. Rag an ena, an pyth yw an chyf part a vab-den, a gollas dredha an speshyal rohow a ras, ha gans an rohow na ena mab-den o enduys y'n dalleth yn y kreashyon. Ynwedh pella ages henna, yth o kollenwys y'n rohow a natur, henn o remembrans, , bolonjedh, gans moy rohow erell a'n par na, ha'n korf, an pyth yw an gwanna part, a veu dres dhe'n stat a dre an maynys a peghosow, dre henna mayth o res dhedha prys merwel, [[Bonner f.13a]] ha henna o dre beghosow agan hendasow ni. An korf a veu gwrys gwann, ha dres dhe vos gostyth dhe lies kinda a gleves ha gwannegredh. Rakhenna ny wodhya Dyw, dre wiryonedh ha justis, resseva mab-den arta dh'y favour, ha dhe'n stat a'n bywnans heb diwedh, pan ova yndella defolys keffrys yn korf hag yn ena dre y fowt y honan, ma's ev a vo kyns oll gwrys pur ha glan. Ynwedh nyns o mab-den Folio 12a [Homily 3] JHESUS DE REDEMPTIONE GENERIS HUMANI abel dhe weres y honan yn hemma, nag o, na el vydh eus yn nev. Rakhenna Dyw Galloesek, neb yw y versi ugh oll y oberow, a gemmeres pyteth a'n anken esa mab-den ynno. Ev a apoyntyas dhia'n dalleth a'n bys y unn Vab ev, an sekond person y'n Drynses, dhe vos Savyour an bys, ha dhe restorya mab-den arta dhe'n stat a ras, dhe vos glan keffrys yn korf hag yn ena, ha henna dre an fordh a justis, ha dhe wul leun amendys, ha pe ronson rag peghosow, an veri Mab Dyw, an sekond person y'n Drynses dhe volonjedh y Das, a gemmeras warnodho an natur a dhen. Henna ev a gemmeras +a dravith kepar+ ha'n junyas dhe'n Dywses heb diwedhva, ha dhe'n {holl} perfeyth natur a dhen. Henna ev a gemmeras a dravydh, kepar dell wruga gul nev ha nor a dravydh [Mistranslation? Bonner: not making that nature of man, which he toke, a new of nothing as he dyd heauen and earth]. Saw ny wrug y wul a bri kepar dell wruga gul an korf a Adam, ma's ev a gemmeras an natur a dhen a'n veri substans a'n wyrghes ker Maria y Vamm, kepar dell wrug Adam hag Eva dri aga honan hag oll myns a dheuth anedha dre begh yn stat a dampnashyon. Yndella Krist a gemmeras warnodho an keth-sam natur na a wrug springya ha dos dhia Adam hag Eva dhe'n Wyrghes ker Maria, hag anedhi hi a gemmeras dynses ha junyas y honan dhe'n Dywses yn a berson [[Bonner f.14]]. Ha dre vernans ganso ev suffrys yn y gorf, ev a wrug oll an re na kevrennek ganso ev yn lowender, myns a vynna enjoya an {meritys} a'y passhyon. Rakhenna yth ywa poynt bras a error dhe sopposya na wrug Krist kemmeres y gig mes a gig an Wyrghes Maria y Vamm. Fatell wra y vernans prevaylya ha gul da dhymmo vy ha dhe oll an Gristonyon ha na vo ev an keth-sam natur na on ni anodho? Folio 13 [Homily 3] JHESUS DE REDEMPTIONE GENERIS HUMANI Ha rakhenna yma Sen Powl y'n sekond chaptra dhe'n [Hebrues] ow leverel, QUI SANCTIFICAT, ET QUI SANCTIFICANTUR, EX VNO OMNES, hemma yw dhe styrya, neb a wrug benniga, ha'n re neb yw bennigys, yth yns oll onan. Yma Sen Powl ow {kows} pella, DEBUIT PER OMNIA FRATRIBUS ASSIMULARE, VT MISERICORS FIERET, ET FIDELIS PONTIFEX, AD DEUM VT REPROPICIARET DELICTA POPULI. Henn yw, Krist a res yn pub poynt oll bos haval dh'y vrederedh, may halla ev bos leun a versi dhe brokurya mersi rag peghosow an bobel. Mar ny wrug Krist kemmeres kig a'n Wyrghes Maria, fatell yw an promys na kollenwys a wrug Dyw promysya wosa an towl a'gan hendasow Adam hag +lynnyath[linyeth]+ Eva pan wrug an Tas aga drivya yn-mes a Baradhis? An termyn na, ev a leveris dhe'n serpont, kepar dell yw skrifys y'n tressa chaptra a Genesis: My a vynn settya envi yntra ty ha has an venyn, hag ev a dhe'n dor dhe'th penn yn-dann y droes. Meur ha leun a versi yw Dyw dhe vab-den. Ev a bromysyas fatell vedha onan genys mes a'n stokk ha'n has a Eva, a wre [[Bonner f.14a]] overkommya +agan+ agan eskar ni an tebel el. Lemmyn ef a'n gelwis an stokk ha'n has a'n venyn. Rakhenna yma ev ow tiskwedhes fatell res dhodho ev kavoes an keth-sam natur na esa dhe'n venyn. Arta yma Dyw ow kul an sekond promys +gans an venyn+ an keth-sam has na dhe dhos dhia'n stokk a Abraham an patriargh. Ev a leveris dhe Abraham kepar dell yw rekordys y'n xxii a Genesis: Yn dha has dhejy oll an nashyons a'n bys a vydh bennigys. Ha lower kans Folio 13a [Homily 3] JHESUS DE REDEMPTIONE HUMANI GENERIS Ya, lower c bledhyn a-wosa henna, ev a bromysyas dhe Vyghtern Davydh fatell wre has ynwedh dos anodho ev. Oll an promysyow ma a Dhyw +nynso the vos+ ny via kollenwys yn Krist, nessa [Bonner: yf he toke not]ev dhe gemmeres dynses ha'n substans a'y gig y'n Wyrghes Maria y Vamm. Saw an dra ma yw stranj dhe rann a'n bobel, dre reson Dyw dhe wortos mar bell heb kollenwel an promysys. Ev a veu an spas a iiii mil vlydhen bo moy. Dhe henna my a re dhywgh gorthyp, an hir wortos a Krist dherag ev dhe dhos dhe gemmeres {karnashyon} a'n Wyrghes Maria nyns o awos lakk bolonjedh da a Dhyw dhe vab-den, ma's yth ova lakk ha fowt {disposishyon} da ynnon ni dhe resseva. Rag mar teffa Krist ha dos yn dalleth an bys hware wosa mab-den dhe begha ha dhe vos kellys, tus a wrussa sopposya, mar teffa Dyw aga suffra +aga naturall+ dhe usya aga natural powers, i a vynnsa {obtaynya} salvashyon yn ta lowr heb gweres vydh arall yn parti Dyw. Saw yth yw playn dhe vos attendys fatell esa edhomm dhe vab-den dhe gavoes sokkor ha gweres dhiworth Dyw, rag {obtaynya} [[Bonner f.15; Tregear has omitted 7 lines of Bonner through homoeoteleuton on the word 'attayne']] salvashyon ha'n bywnans heb diwedh. Rakhenna dhe gemmeres oll a'n par na dhe-ves, ha may teffen onderstondya, a-wosa ni unnweyth dhe {skynnya} yn pegh, an golow a natur ynnon ni na an godhvos ha'n a volonjedh Dyw dre spesyal diskwedhyans ynnon ni nyns o abel dh'agan gweres ni, Dyw a suffras mab-den dhe dravalya, an kynsa dre an golow a natur, dre an a Moyses; ha hwath mab-den yth esa ow mos pella ha pella yn dampnashyon. Dre henna Folio 14 [Homily 3] EMANUEL DE REDEMPCIONE HUMANI GENERIS yma ow apperya, kynth yw an godhvos a'n gwiryonedh dhe attaynya an bywnans heb diwedh, hwath godhvos ha a'n par na, kyn fo-va vydh mar vras godhvos, mar pydh yn den bo benyn korruptys gans peghosow, yth yw re wann rag y {burjya} dhiworth pegh. Rag {purgashyon} dhiworth pegh a dheu dre neb mayns erell pella es an godhvos a'n gwir, ha rakhenna yma S Powl y'n kynsa chaptra dhe'n Romans ow affyrmya playn fatell wodhya an bobel meur a wrythyans [Bonner: 'men knew enough of God'] a Dhyw. Saw hwath awos oll aga godhvos ha , i a goedha yn . An geryow a S Powl yw yndellma, maga feur dell yll bos godhvedhys gans Dyw, yw godhvedhys ha gwelys {ynnans} i, henn yw dhe leverel, y'n re na a vywas y'n a natur, henn o dhia Adam bys yn termyn Moyses. [[Bonner f.15a]] Rag y feu gwelys gans an bobel y'n termyn na taklennow , ha'n power a Dhyw, ha onderstondys dre an oberow a'n kreashyon a'n bys, rakhenna yth esens i heb , dre reson pan wodhyens aswonn Dyw, ny wrens y enora na y wordhya kepar ha Dyw, na ny wrens grassa dhodho rag y rohow ha'y dhader, ma's leun ens i a {vanyte} yn aga imajinashyons. Kepar ha'n golow, ya, ha'n godhvos esa dhe'n bobel dre an lagha a natur, nyns o yn power dh'aga gwitha mes a begh, yndella an lagha a Moyses diskwedhys dhiworth Dyw y honan dre speshyal {revelashyon} nyns o Note: gwrythyans. See also 25a, 34a. Nance suggests 'performance'. Folio 14a [Homily 3] JHESUS DE REDEMPTIONE HUMANI GENERIS dhe rydya mab-den a begh kepar dell usi S Powl dhe'n Romans ow kul menshyon. Kemmer with, ty yw , hag yth esos ow krowedha y'n lagha, hag yth esos ow glorifia yn Dyw, ha ty a woer y volonjedh ha'y blesour, hag yth os dyskys y'n lagha, hag yth esos ow alowa an pyth yw da, ha yth esos ow trestya fatell o'ta gedyer dhe'n re yw dall, ha golow dhe'n re eus yn tewolgow, ha {dyskor} dhe'n re nag yw fur, ha mester dhe'n sempel ha , ha ty a woer dre an lagha an form a skians ha gwiryonedh. Saw hwath ty neb usi ow tyski re erell, nyns esos ow tyski dha honan; ty neb usi ow tefia {ydols}, yth esos ow robbya Sans Eglos; ty neb usi ow rejoysya y'n lagha, dre {transgreshyon} an lagha yth esos ow [[Bonner f.16]] dienora Dyw, rag an Hanow a Dhyw dredhowgh hwi yw mokkys gansa yn mysk an Jentilys. Hemma yw dre an geryow a Sen Powl, naneyl dre an kemmyn lagha a natur, na dre speshyal godhvos a'n lagha a Moyses, nyns o mab-den abel dhe {avoydya} dampnashyon, mes y res dhodho kavoes ken gweres, henna yw {amendys} dhe vos gwrys rag y beghosow, ha dre henna dhe vos kemmerys arta dhe'n favour a Dhyw, ha dhe gavoes abundans a ras res dhodho. Dre an gras na ev a goedha dhodho bos dhe well {establyshys} y'n godhvos a wiryonedh ha dhe wandra yn gwiryonedh. Rag an Folio 15 [Homily 3] EMANUEL DE REDEMCION HUMANI GENERIS amendys ma dhe vos gwrys, an sekond person y'n Drynses, Dyw o , ev a veu den , hag yth o gwrys yn pub part kepar hag onan ahanan ni, saw pegh dhiworth ev ekseptys, hag ev a wrug kelmi dh'y Dhywses an korf ha'n ena a dhen, yn a berson yn stranj fordh ha maner a'n par na, kepar hag ynnon ni an korf a unn natur, ha'n ena a natur arall, ymons hwath ow kul unn person , yndella yn Krist an natur a Dhyw, ha'n {holl} perfeyth natur a dhen, hwath nyns esons ow kul ma's unn person. An keth ma a'n Dywses ha'n denses yn Krist yma S Yowann ow {kows} y'n kynsa chaptra: VERBUM CARO FACTUM EST, ET HABITAUIT IN NOBIS. An ger, henn yw an Mab a Dhyw, a veu gwrys kig, henn o den, ha ev a drygas yn agan mysk ni. Ev a drygas omma y'n nor, kepar dell usi Skryptor ow kul {menshyon} a-dro dhe'n termyn ha'n oes a xxxiii-ans a vlydhynyow. Ha pan wrug-a kollenwel puptra dhe'n [[Bonner f.16a]] Skryptor ha'n {profetys}, an pyth a {resa} bos kollenwys anodho ev dherag an passhyon, {nena} ev a suffras mernans y'n grows, dre baynys a'n par na gans kammhynseth prokuryes {warbynn} dre an tebel el rag ronsona mab-den ha'y dhelivra dhia poenow ha dhia gwithys gans an tebel el dre justis Folio 15a [Homily 3] JHESUS DE REDEMPTIONE HUMANI GENERIS ha rag may halla an ronson ma bos perfeyth, ev a suffras lies kinda ha sort a gammhynseth ha paynys ha tormentys yn y bur ha korf. Ev a veu {kuffys} gans dornow, kelmys gans lovanow, skorjys, ha {plattys} war y benn kurun a spern. Ev a veu kentrewys dhe'n krows [masc?] gans kentrow, spykys bras a horn dre an treys ha diwleuv, gwenys dre an asow dhe'n golonn gans spern, ha'y woes preshyous a veu skoellys. An passhyon ma a'gan Savyour Yesu Krist yw mirour ha gweder ragon ni dhe vires warnodho, dredho +my+ may hyllyn gweles ha persevya fatell esa dhe Krist meur a gerensa worthyn ni pan wruga suffra kemmys paynys ragon ni. Ha suffra mernans. Hemma yw (kaws) ha {okashyon} dhyn ni dhe hatya ha kasa an tebel el, ya, ha peghosow ynwedh magata. Rag dhiworth an danjer a'n tebel el ha pegh ny wodhya mab-den bos rydys ha delivrys ma's dre an kruel ha mernans a Vab Dyw, henn yw Yesu Krist, an sekond person y'n Drynses. Pana dra a wren ni gwaytya [gwettyas] dhiworth Dyw alemma rag mar teun ni ha pegha ha'y ankevi ev? , travydh ma's sorr, anger, ha'n venjans a Dhyw, dre reson ev dh'agan delivra unnweyth dhiworth pegh dre y versi ha'y dhader dhyn ni, diskwedhys yn y vernans. Rag Krist a suffras y vernans ragon ni kolonnek rag agan pegh ni, rag ev y honan ny wrug dervynn an mernans na'n payn na a wruga suffra, rag ev bythkweyth ny beghas. Folio 16 [Homily 3] JHESUS DE REDEMPTIONE HUMANI GENERIS Saw hwath y basshyon, kynth ywa anodho y honan ronson rag peghosow oll an bys, hwath nyns usi ow kemmeres tyller ha yn pub den oll, na anodho y honan, ma's rag defowt y'n re na a via [[Bonner f.17]] res dhedha resseva an {meritys} a basshyon Krist ha . Rag hwi a res godhvos hemma, fatell wrug Dyw rekwirya ynnon ni sertan taklennow dhe vos kollenwys keffrys dre lel bolonjedh ha {konsent}, ha heb an re na ni ny yllyn bos sawys, bydh voy avel na wrella Krist suffra ragon. Pandra yw an keth taklennow na, ev a vydh a-wosa hemma diskwedhys dhywgh, dre weres a Dhyw. Rakhenna gwrewgh drehevel yn-bann agas kolonnow, hag igerewgh i a-les, dhe resseva a-bervedh ynna kerensa bras dhe Dhyw, neb a wrug mar agan kreatya ni, ha pan wrussyn ni dre agan defowt agan honan koedha yn stat a anken heb diwedh hag yn stat a , ev a wrug agan redymya dre +y+ an passhyon ha'n mernans a'y unn Vab ev Yesu Krist, agan Savyour ni. Remembrewgh fatell wrug pegh agan dri ni yn kynsa dhia an favour a Dhyw, ha rag kemmeres pegh dhe-ves dhiworthyn, Mab Dyw a veu {inkarnatys}, hag ev a suffras yn moyha anken, mernans war an grows, a yll bos prederys. Rakhenna, tus vas, gwrewgh a-wosa hemma {avoydya} pub kinda a beghosow, ha gwrewgh omladh {warbynn} agas eskar an tebel el, neb yw overkommys dre Yesu Krist. Nyns yw ev lemmyn abel dh'agan overkommya ni, mar mynnyn ni sevel er y bynn , y'n fydh a Krist. Henna re wrontyo dhyn ni an power a'n Tas, an Mab ha'n Spyrys Sans. {Dhedhans} i re bo oll enor ha glori bys vykken. Yndella re bo. Amen. Qd. Johannes Tregear clericus Johannes Harpesfilde. Arch. Lond. Folio 16a [Homily 4] [[Bonner f.17a]] JHESUS QUOMODO REDEMPTI SUMUS SANGUINE CHRISTI ET INTELLECTIO SCRIPTURAM Kynth yw an mernans ha'n passhyon a'gan Savyour Yesu Krist yn ronson rag an peghosow a oll an bys, hwath yn nyns usi ow kemmeres ( ) yn oll an bys. Rag ny yll an {Turkys}, an , an , neb na'n jeves perfeyth kryjyans, kavoes dader na y'n mernans na y'n passhyon a Krist. Yma +an+ an Skryptor ow affirmya y'n xvi chaptra a Mark fatell vydh an re na lel-grys dampnys. Ynwedh tebel vywnans a dhoro dampnashyon dhe'n re na usi ow tebel-vywa, kyn fe aga kryjyans mar dha. Yma S Powl ow rekordya y'n v chaptra dhe'n Galasians, Walkyewgh ha gwandrewgh war-lergh an Spyrys, saw na wrewgh kollenwel lustys an kig, rag an kig a wra hwansa kontrari dhe'n Spyrys, ha'n Spyrys kontrari dhe'n kig. An re ma yw kontrari an eyl dh'y gila. Yndella na wryllowgh gul an pyth a vynnowgh. Saw mars owgh hwi ledys dre an Spyrys, {nena} nyns esowgh hwi yn-dann an lagha. An oberow a'n kig yw . An re ma yns i: avoutri, {fornikashyon}, mostedhes, , {kontenshyon}, sorr, strif, {sedishyon}, , envi, , medhwenep, glotni ha re a'n par ma. Anedha my a leveris dhywgh dherag-dorn yn termyn passys, kepar dell wrug-a lemmyn, oll an re na a wrella kommyttya tra a'n par ma ny wrons enjoya gwlas nev. Yndellma hwi a yll lemmyn persevya, rag enjoya an mernans ha'n passhyon a Krist, an keth-sam ii poynt ma yw dhe vos rekwirys yn agan part ni. An eyl yw dhe lel-grysi, Folio 17 {Homily 4] JHESUS ha'y gila dhe vywa kompes ha yn lenduri. Ha'n keth-sam ii poynt ma nyns eus denvydh abel dhe wodhvos ma's dre speshyal {revelashyon} dhiworth Dyw bo dre an katholik fydh a Sans Eglos, ha'n Katholik Eglos a'gan Savyour Krist a wrug y apoyntya rag bos an skol dhe bub den dhe dhos ha dhe reperya dhedhi ha dhe dhyski gwiryonedh, skians ha reson, a'n par na a vo myt rag mab-den dhe wodhvos, rag may hallens dredha attaynya an bywnans heb diwedh ha salvashyon. Ha'n keth-sam Katholik Eglos ma a'n jeves an lel a'n Skryptor , ha kompani vydh arall ma's an Katholik Eglos, a'n jeves an godhvos a buptra oll rag salvashyon, ha dhe'n keth-sam eglos ma Krist a wrug promys y'n xvi chaptra a Yowann: Pan dheffa an Spyrys na a wiryonedh, ev a dhysk dhywgh oll gwiryonedh. Dhe'n keth-sam eglos ma ev a wrug an promys arall, skrifys y'n xxviii chaptra a Matthew: , yth esov vy genowgh hwi bys vykken. An keth-sam Katholik Eglos ma, yndellma, governys dre an Spyrys Sans, ha gweresys pub eur gans Krist y honan, bythkweyth hwath ny fyllis dhia dermyn an apostoleth bys y'n jydh hedhyw, na ny wra fyllel bys vykken dell dhurryo an bys, na ny yll bos dessevys yn maner vydh a fordh dre wiryonedh , [[Bonner f.18a]] kepar dell wrug Krist promysya y'n xvi chaptra a Mathew, Ny wra yettys a ifarn prevaylya {warbynn} an Eglos. Folio 17a [Homily 4] QUOMODO REDEMPTI SUMUS SANGUINE CHRISTI Dre an yettys a ifarn, yma ev ow menya error, avel pan lavarra ev, an Eglos Katholik nevra ny vydh overkommys gans error. Rag an keth-sam {kaws} ma yma S Powl y'n iii chaptra dhe Timothi ow kelwel an Eglos Katholik 'an pilar ha'n grond a wiryonedh'. An keth-sam Katholik Eglos ma a res bos godhvedhys yn pub oes oll a vab-den. Hag yn mysk kompani a'n par na may halla an gwir bos pregowthys ha godhvedhys , {boken} Krist ny vynnsa leverel, kepar dell yw skrifys y'n v chaptra a Matthew, Sita a ve settys bo byldys war menedh, ny yll bos {kovys}, na na yll kantol bos enowys ha gorrys yn-dann bushell, ma's war goltrebyn bo , ha {nena} hi a wra gul golow dhe gemmys a vo y'n chi. Rakhenna yma oll an re na usi ow leverel y bos an Katholik Eglos, eglos anwodhvos, ymons ow kul anvri ha kamm dhe Krist, dre reson y bos an eglos an sita usi agan Savyour ena ow menya, ha'n gantol yw ena kewsis anedhi [Bonner: of whyche he there speaketh]. Mar lies dell wra dividya aga honan dhiworth an keth- sam eglos ma godhvedhys dhe vos an eglos a Krist, ha refusya an dyskans a'n keth-sam eglos ma, kyn fons i vydh mar ow redya an Skryptor, awos oll a henna, hwath ny wrons i yn ta onderstondya an Skryptor Lel, ma's pub eur resek pella ha pella yn error hag yn , kepar ha den a vo gyllys mes a'y fordh yn sowdhan: dhe bella ha wiussa a vo-va ow mos yn-rag, dhe voy yma ow kelli y lavur. Rakhenna yma Peder, y'n kynsa chaptra y'n sekond epystyl ow ri dhyn ni sertan ha sur rewl, ha mar teun ni y folya ha sywya, ny wren [[Bonner f.19]] fyllel dhe onderstondya an Skryptor Note Koltrebyn: Nance, OC Col IV, No.11, summer 1950 says it is a distortion of Cantollbren, 'candlestick'. Folio 18 [Homily 4] JHESUS ET INTELLECTIONE SCRIPTURAM an Skryptor Lel, ha'n rewl yw homma. Yn-medh Peder, Yma dhyn an lel geryow a'n [Bonner: prophecye], ha dhe'n re na mar teun ha kemmeres with yn ta, kepar ha dhe wolow a wrella shinya yn tyller tewl, hwi a wra da, bys may teffa an jydh hag igeri, ha'n vorlewenn [Bonner: the daye starre] igeri yn agas kolonnow. Yndella, may hwodhvowgh hemma, nyns eus vydh yn Skryptor a'n jeves {interpretashyon} privedh. Rag an Skryptor ny dheuth bythkweyth dre an bolonjedh a dhen, ma's tus bennigys a gewsis kepar dell ens i movyes dre an Spyrys Sans. Omma hwi a wel fatell wrug Peder eksortya pub den oll, kynsa dhe wodhvos fatell res dhe'n Skryptor bos onderstondyes war-lergh an a eglos Krist, saw war-lergh an privedh {interpretashyon} a dhenvydh , na kompani, hag y'n iii- a chaptra y'n keth-sam epystyl ma, yma Peder ow leverel pella fatell eus y'n epystlys a S Powl lies tra gales dhe vos onderstondyes; ha'n re yw ha neb na'n jeves dyskans a wra trelya an dra, kepar dell wrons i dhe oll Skryptors erell, dh'aga {destrukshyon} aga honan. Rakhenna, ow hothmans, dre reson y {bosowgh} gwarnys dherag-dorn, bedhewgh war rag dout hwi gans tus erell dhe vos tennys dre error gans an ha'n drog pobel, ha {nena} koedha dhiworth agas agas honan, henn yw dhiworth agas kryjyans. Mirewgh lemmyn, omma yma an apostyl Peder ow leverel omma an veri {kaws} praga usi tus ow kammonderstondya Skryptor. Henna yw rag {lak} ha fowt godhvos hag , ha [[Bonner f.19a]] {lak} a , Folio 18a [Homily 4] JHESUS QUOMODO REDEMPTI SUMUS SANGINE CHRISTI Pan wrella tus swarvya dhiworth an katholik fydh ha folya {interpretashyon} privedh, dre hag , yma tus a'n par na ow trelya an Skryptors dh'aga {destrukshyon) aga honan. Yma ynwedh S Powl ow skrifa dhe Timothi ha'y eksortya ev yn an Skryptor, ha ow ri dhodho ev gans oll an re ma an rewl dherag leverys, ow leverel, war an diwedh yn y epystyl, O Timothi, gwith sur an dra eus kommyttys dhe'th ha'th with, ha gwra {avoydya} nowydh ha , ha bostow a skians fals, ha'n skians na, dell vo rann ow professya, i a wra {errya} dhiworth an fydh. An pyth a wrug S Powl omma {kows} a veu kommyttys dhe'n gwith a Timothi, henn o an gwiryonedh a'n katholik fydh, a wrug ev (kows) anodho, rann a goedhas dhiworto, dre reson a ha nowydh , ha dre reson ynwedh i dhe gemmeres warnedha an godhvos, an pyth o . Ha yn y dressa chaptra dhe Timothi, y'n sekond epystyl yma ev ow (kows) yndellma, Gwra jy kontynewa y'n pyth a wruss'ta dyski, ha'n pyth a veu kommyttys dhis. S Ireneus, bennigys ynwedh, veri ogas ev a veu dhe'n termyn a'n abosteledh, den a dhyskans bras, hag a vertu, ynwedh yth o ev den a'n par na mayth esa dhodho an perfeyth wodhvos ha a'n Skryptor, y'n iii-a lyver {warbynn} Valentine an {argheretik}, hag y'n iii-a chaptra a'n keth-sam lyver na yma ev ow {kows} ha ow tochya dhe'n katholik eglos y'n keth-sam maner ma, Ny dal dhyn ni hwilas an gwiryonedh [[Bonner f. 20]] yn mysk re erell, Folio 19 [Homily 4] EMANUEL ET INTELECCIONE SCRIPTURARUM y'n kas may hyllyn ni y gemmeres dhiworth re +erell+ an eglos, yn mar veur dell wrug an apostlys hy gasa a-dhelergh, kepar ha dell veuva tresor rych a oll gwiryonedh rag neb a vynna, a yll eva ha kemmeres an diwes a vywnans dhiworth an eglos; rag hemma yw an dhe'n bywnans heb diwedh. Oll an re erell yw ha ladron; rakhenna an re na ni a res {avoydya}, ha'n dyskas usi an eglos ow tyski ni a res dhyn y gara, ha'y folya, ha gans gwitha an dyskans a Sans Eglos. Fatla mar teffa ha (kontradikshyon) ha {varyans} {chansya} dhe vos drehevys war kwestyon byghan? Ny goedhva dhyn {nena} yn kas a'n par na kavoes dhe'n moyha eglos, neb a veu an abosteledh a Krist , hag ena dyski an gwiryonedh yn {kontroversi} a'n par na? Hwath pella, fatell via ha na wrella an apostlys gasa skrifa vydh a-dhelergh dhedha? Ni a via res dhyn {nena} sywya an ordyr yn {tradishyons}, delivrys {dhedhans} i dhe'n re a wrellens i kommyttya an ordyr a'n eglos dhedha. Dhe'n {tradishyons} na, lies {barbarus} nashyon, ow krysi yn Krist, a wra ri +chr+ kryjyans heb skrifa vydh arall na Skryptor ma's an pyth eus skrifys yn aga kolonnow. Oll an geryow ma yma Ireneus ow skrifa. Hag ynwedh yma ev ow leverel, Mar teffa denvydh ha {pregowth} dhe'n keth-sam {barbarus} nashyons ma yn aga yeth aga honan, an {venshyons} [Bonner: inuentions] ma a [[Bonner f.20a]] eretikys [Bonner: by and by] i a vynnsa stoppya aga skovarnow, ha'y {avoydya} Folio 19a [Homily 4] JHESUS QUOMODO REDEMPTI SUMUS SANGUINE CHRISTI maga pell dell allens, ha unnweyth goslowes y . Yndellma yma S Ireneus ow leverel lemmyn mar mynn an Gristonyon y'n keth-sam termyn ma folya ha sywya an keth-sam ma usi an bennigys ma ow {kows} anodho omma, {nena} ny wrussa denvydh resek yn eresi, mes pub den a wrussa glena, synsi ha sywya an Katholik Eglos, hag aborrya ha nagha pynagoll dra a vo pregowthys dhedha yn kontrari dhe hemma. Rag pynagoll a wrella {pregowth} dyskans vydh a vo kontrari dhe dhyskans an abosteledh ha'n Katholik Eglos ressevys yn Sans Eglos, yth yw haval dhe henna usi agan Savyour ow leverel dhyn bos war anedha y'n vii chaptra a Matthew. Bedhewgh war a fals {profetys}, rag i a dheu dhywgh yn dillas deves, saw yth yns i y'n golonn bleydhes [Bonner: rauenyng wolues], settys rag devorya enevow an re na kemmys ynna a gryssa. Yma agan Savyour ow {kows} pella anedha, fatell wrons i dos yn kreghyn deves, dre reson y {bosans} i ow pretendya an geryow a Dhyw, ha gans henna ow tallhe lagasow an bobel neb yw sempel, hag i a wra dhedha krysi fatell yw kepar dell usons i ow {kows}, ha pynagoll a ve dyskys dhe'n bobel kontrari dhe henna y bos-a fals, ha'n pyth usi Kristyoneth Folio 20 [Homily 4] EMANUEL ET INTELLECTIONE SCRIPTURARUM ow tyski, hag a wrug dyski a dermyn dhe dermyn, ha na yllo bos gwir, ma's ni a lavarra nag yw Krist lel y honan. Rag Krist a bromysyas fatell vynna ev bos gans an eglos rag nevra, ha fatell wra an Spyrys Sans rag nevra goerna an eglos katholik. Lemmyn, tus vas, hwi a wel nag eus nahen skol omma +in+ y'n [[Bonner f.21]] bys dhe'n bobel dhe dhyski aga dhe Dhyw ha dhe'n bys, ma's an Katholik Eglos a Krist, na dyskans vydh arall a wra avaylya dhe'n bywnans < eternall>, ma's an pyth usi an Katholik Eglos ow tyski. Rakhenna pub Kristyon yw rekwirys dhe wul {solem} [ro][Bonner: vow] yn aga besydh dhe grysi yn y vamm Eglos Katholik. Ha'n re na a wrella yndella ymons +in+ yn sur yn fordh a salvashyon, mar teffa ha folya henna yn y gonversashyon. Saw y'n kontrari part, neb na grys hemma yma yn stat a dhampnashyon . Rakhenna may hyllowgh hwi godhvos yn pub poynt oll pandra usi an Katholik Eglos ow menya ha ow krysi, ev a vydh diskwedhys ha settys yn mes dhywgh wosa hemma, an maters dhe vos krysys ha praktisys gans pub Kristyon da oll, na'n jeffo denvydh wosa hemma just {kaws} rag pretendya , ma's pub den a vo ynstruktys ha dyskys a yll, dre folya an dyskans ma, dos dhe'n bywnans heb diwedh, henna re dhannvonno dhyn ni oll an Drynses Tas bennigys, an Mab, ha'n Spyrys Sans, dhodho re bo enor yn gwlas nev heb diwedh. Amen. Quod J.T. Johannes Harpesfilde Arch. London. Folio 20a {Homily 5] JHESUS DE CHARITATE ET AMORE DEI Yn mar veur dell usi an ha'n somm a bub tra oll, myns yw kontaynys [contentys] y'n lagha a Dhyw ha'n brofetys, ow konsistya ha ow sevel yn kerensa dhe Dhyw, ha yn kerensa dhe'th keskristyon, kepar dell usi agan Savyour ow {testifia} y'n xxii a S Matthew, ow leverel yndellma: Onan a'n o doktour a'n lagha a +n+ demptyas Krist, hag a leveris yndellma. Mester, pandra yw an brassa kommondment y'n lagha? Yesus a'n gorthybis hag a leveris dhodho yndellma, Ty a wra kara dha Arloedh Dyw, gans oll dha golonn, gans oll dha ena, gans oll dha {holl} . Hemm yw, yn-medh Krist, an brassa ha'n kynsa kommondment, ha'n sekond yw haval dhe hemma, Ty a wra kara dhe'th keskristyon kepar ha ty dha honan. Hag y'n a'n ii kommondment ma yma oll an lagha ha'n brofetys ow hangya. Yn mar veur ynwedh dell na yllyn ni kara Dyw yn ta, ma's ni a garra agan keskristyon, na yn ordyr kara agan keskristyon yn ta ma's ni a [[Bonner f.22]] garra Dyw; y'n keth-sam ordyr ma, an pyth a goedh dhyn gul, yma S Yowann an yndella ow {testifia} ha ow deklarya y'n iii-a ha y'n iiii-a chaptras a'y gynsa {kanonikal} epystyl. Ha , neb na garra y geskristyon war-lergh an keth sort ma yw jujys dhe vos yn mernans, dre an ma a S Yowan y'n keth-sam chaptra na. Rag yth yw-a veri ha dhe gavoes pub eur oll an keth-sam kerensa ma, an pyth yw menowgh, Folio 21 [Homily 5] JHESUS DE CHARITATE ET AMORE DEI ya lemmyn ha pub eur, yn agan yeth ni, hag yn agan kommen , gelwys cherita, ha dre wiryoneth, mar mynnen ni jujya kompes hag yn ta, ni a goedhva dhyn leverel a-ugh puptra oll yw da dhe vos dyskys dhe'n Gristonyon, nyns eus travydh moy dhe vos gelwys warnodho ha kewsys anodho moy es cheryta, rag pub ober a wiryonedh yw kontaynys yn cheryta, hag ynwedh an a jeryta yw an {destrukshyon} a'n bys, ha'n a vertu, ha'n {kaws} a oll . Yn mar veur ogasti mayth usi pub den ow framya dhodho y honan cheryta, war- lergh y {vynd} ha'y y honan, kyn fo y vywnans vydh mar dhe Dhyw ha dhe dhen, hwath ev a wra sopposya ynno y honan y bos ganso cheryta. Rakhenna my a wra diskwedhes dhywgh lel ha pleyn {descripcion} a jeryta, an {ymajinashyon} a dhen, ma's an veri geryow ha exampill a'gan Savyour Yesu Krist. Y'n keth-sam {deskripshyon} na, pub den kepar ha yn gweder a yll konsydra ha gweles y honan , heb error vydh, mars eus-a [suga] yn lel cheryta bo nyns usi [gusy]. [[Bonner f.22a]] Cheryta yw dhe gara Dyw gans oll agan kolonn, gans oll agan bywnans, gans oll agan galloes, ha gans oll agan nerth. Gans oll agan kollon, henn yw dhe leverel may fe agan kolonnow, {mynd}, ha study settys dhe grysi ger Dyw, dhe drestya yn ev, ha dhe gara ev ugh puptra vydh arall a wrellen ni kara yn nev bo yn nor. Gans oll agan bywnans, henn yw dhe Folio 21a [Homily 5] JHESUS DE CARITATE ET AMORE DEI leverel, may fo agan chyf joy ha delit settys yn Dyw, hag yn y enor, ha'gan bywnans res dh'y servya ev a-ugh puptra, ganso ev dhe vywa, ha ganso ev dhe verwel, ya ha dhe forsakya puptra oll y'n bys rag kerensa Dyw. Rag yma Krist y honan ow leverel y'n aweyl, Neb a garra y das po y vamm, y vab po y vyrgh, chi, trevyn po tiryow, moy ages vy, yn-medh Krist, nyns yw wordhi dhe vos dyssipel na servont dhymm. Gans agan galloes ha power, henn yw dhe venya gans agan diwleuv ha treys, gans agan lagasow ha skovarnow, gans agan ganowow ha tavosow, ha gans an partys erell keffrys a-barth korf hag ena. Ni a goedhva dhyn omri agan honan dhe witha ha dhe gollenwel y gommondment ev. Hemma yw an kynsa ha part a jeryta. Saw nyns yw an {holl}, rag cheryta yw ynwedh dhe gara pub den oll, da ha bad, kothman hag eskar. Ha pynagoll a {gaws} a'n jeffo den y'n kontrari, hwath byttiwettha dhe dhoen bolonjedh da ha kolonnek dhe bub den, ha dhe usya agan honan jentyl dhe bub den, magata yn ger ha yn , es yn oll agan oberow erell war-ves [Bonner: outward]. Rag yndella Krist y honan a dhyskas, hag ev a'n performyas yndella . Ha'n keth-sam kerensa na a goedhva dhyn ni kavoes yn agan mysk agan honan peub [peb] oll dh'y gila, yma Krist war [=orth?] agan dyski ni yndellma, Matthew v: Hwi [[Bonner f.23]] a'n klywas dyskys an termyn res eth, ty a wra kara dha gothman ha kasa Folio 22 [Homily 5] SABAOTH DE CHARITATE ET AMORE DEI dhe'th eskar, saw my a lever dhywgh gwrewgh kara agas eskerens, kewsewgh da a'n re na neb a wra agas {defamya} ha'gas {bakbitya} ha {kows} drog ahanowgh hwi. Gwrewgh da dhe'n re na usi worth agas kasa, pysewgh rag an re na usi worth agas veksya ha'gas persekutya, may hallowgh hwi bos fleghes agas Tas usi yn nev. Rag ev a wra dhe'n howl drehevel ha shinya keffrys war an da ha'n drog, hag a dhannvon glaw war an ha war an . Rag mar tewgh hwi ha kara an re usi worth agas kara hwi, pana reward a vedhowgh hwi? Nyns usi an ow kul yndella? Mar tewgh hwi ha {kows} da a'n re na neb yw agas bredereth ha kothmans, pana vater bras yw henna? Nyns usi an ow kul yndella ynwedh? An re ma yw an veri geryow a'gan Savyour ow tochya an kerensa a'gan keskristyon; hag yn mar veur dell wrug an gans aga {tradishyons}, fals +tradicions ha+ {interpretashyons} ha i a wrug i a wrug [sic] korruptya hag {ogasti} a stoppyas yn-bann an pur volonjedh, an fenten a vywnans, ow tyski fatell wra an kerensa ha'n cheryta ma ow pertaynya dhe gothman den, ha fatell ova rag den dhe gara y gothman, ha'n re a wrella y gara ev, ha dhe gasa y eskar. Rakhenna, Krist a wrug igeri an fenten ma arta ha's {purjyas} ha's skouryas, ow ri kler {interpretashyon} dh'y lagha ev a jeryta, henna yw hemma, fatell goedhva dhyn ni pub den kara y gila [[Bonner f.23a]] kothman ha eskar, Folio 22a [Homily 5] EMANUEL DE CHARITATE ET AMORE DEI ow addya dhe henna pana a vydhyn ni [Bonner: we shall haue] dredho, ha pana rag gul kontrari. Pana dra a wodhon ni yeuni mar dha ragon, es an Tas a nev, dh'agan reputya ha'gan kemmeres ni rag y fleghes? Ha henna ni a vydh sur anodho, yn-medh Krist, mar teun ni ha kara pub den heb {eksepshyon}. Saw mar teun ha gul ken, yn-medh Krist, nyns eson ow kul bydh well ages an , ha'n , ha ni a'n jevydh agan reward {gansans} i, henn yw, dhe vos ekskludys ha diberthys dhiworth an nomber a'n , pobel dhewisys, ha diberthys dhiworth an wlaskor a nev heb diwedhva. Yndellma an lel cheryta: Krist a'n dyskas may teffa pub den ha benyn kara Dyw dres puptra, ha kara peub [peb] y gila, keffrys kothman hag eskar. Hag yndellma ev a usyas y honan, ow eksortya y eskerens, ha ow rebukya aga fowtys, ha pan na wodhya ev aga amendya, hwath ev a bysis y Das a nev ragdha. Yn kynsa oll ev a gara Dyw y Das ugh puptra, yn mar veur na wrug ev hwilas y glori y honan na y volonjedh, ma's an glori ha'n bolonjedh a'y Das a nev, Yowann v. Ny hwilav vy, yn-medh Krist, ow bolonjedh ow honan, ma's an bolonjedh a henna neb a wrug ow dannvon, na ny wrug ev refusya dhe verwel rag kollenwel bolonjedh y Das, Matthew xxvi. Mar kalla bos possybyl, gas an hanaf ma a vernans dhe vos dhiworthiv vy, ha mar na yll bos nahen, dha volonjedh jy re bo gwrys, ha ow bodh vy. Ny wrug Krist kara y gothmans , ma's ynwedh y eskerens, neb a wrug doen yn Folio 23 ADONAY DE CHARITATE ET AMORE DEI aga holonnow meur a envi bras ha er y bynn ev, hag yn aga thavosow a gewsis meur a dhrog anodho ev, hag yn aga ha i a wrug y bursywya gans oll aga [[Bonner f.24]] nerth haga power dhe'n mernans. Hwath awos oll hemma, ny wrug ev omdenna y favour {dhiwortans} i, ma's pub eur ev a's kara i, ev a bregowtha dhedha, dre gerensa ev a wrug rebukya aga thebel vywnans; ev a wrug oll an da a ylli {dhedhans} i ha {ragdhans} i, ev a wrug akseptya puptra a veu +kosys+ kewsys dhodho ev, hag a wrussens gul er y bynn ev. Pan vens i [ow] ri dhodho ev tebel geryow ev ny veu [orth] aga thebel worthybi, ha pan wrussens y weskel, ev ny wrug aga gweskel i arta. Ha pan wruga suffra mernans, ny wrug ev aga ladha i, na'ga thebel henwel [Bonner: threaten], ma's ev a bysis {ragdhans} ha'ga wrug referya oll puptra dhe volonjedh y Das a nev, ha kepar ha lo'n davas ledys dhe vos ledhys, ha kepar hag oen ledys dhe'n fold dhe vos knyvys y gnyv dhe-ves ny re son na . Yndella ev a eth dh'y vernans heb gul travydh er aga fynn, na igeri y +ganow+ anow dhe {gows} ger vydh a dhrokkoleth. Yndellma my a wrug diskwedhes dhywgh pandra yw cheryta, magata dre an dyskans a Krist 'vel dre an a Krist y honan, mayth hyll pub den heb error aswonn y honan, pana stat ha {kondishyon} eus-a ynna ow sevel; ha mars eus-a yn cheryta, ha mars yw-a flogh dh'y Das eus yn nev, omma ev a yll persevya, hwath kynth usi pub den ow kontya y honan y bos-a yn cheryta na wrens Folio 23a [Homily 5] ADONAY DE CHARITATE ET AMORE DEI hwath na wrens ev eksamnya denvydh arall, ma's y golonn y honan, y vywnans, y gonversashyon, ha ny vydh ev dessevys, ma's ev a wra lel jujya ha dissernya mars eus-a yn perfeyth jeryta. Rag oll an re na na wrella sywya aga bolonjedh aga honan, ma's omri aga honan +the+ dhe Dhyw, dhe wul oll y volonjedh ha'y gommondmentys, ev a yll bos sur, fatell eus-a ow kara Dyw dres puptra, poken sur nyns usi ev ow kara Dyw, pynagoll tra [[Bonner f.24a]] a wrella ev pretendya, dell usi Krist ow leverel: Mars esowgh worth ow hara vy, gwithewgh ow hommondmentys. Rag neb a woer ow hommondmentys, hag a wrella aga gwitha, henna yw, yn-medh Krist, neb usi worth ow hara vy. Hag arta, yn-medh Krist, Neb usi ow hara vy a vynn gwitha ow geryow, ha'w Thas a nev a wra y gara ev, ha'w Thas ha my keffrys a wra dos ha tryga ganso; ha henna neb na'm kar +a+ vy ny vynn gwitha ow geryow. Yn kepar maner, neb a wrella doen kolonn dha ha , hag usya yn ta y daves, ha'y oberow dhe bub den, kothman hag eskar, ev a yll godhvos dre henna fatell eus dhodho cheryta, ha {nena} ev yw sur ynwedh, fatell wra Dyw y gemmeres rag y flogh, kepar dell usi Sen Yowann ow leverel yn y dressa chaptra y'n kynsa epystyl. Dre hemma yth yw aswonnys an fleghes a Dhyw dhiworth fleghes an tebel el. Rag pynagoll yw henna na garra y vroder, nyns yw henna flogh Dyw, ma's ev a garra y eskar magata. Saw an pervers natur a dhen, korruptys gans pegh ha a ger Dyw ha gras, ow sopposya fatell yw-a {warbynn} reson, bos res dhe vab-den kara y eskar. {Warbynn} oll an keth-sam resons Folio 24 [Homily 5] SABAOTH DE CHARITATE ET AMORE DEI ma ni a res dhyn kemmeres with, magata dhe'n dyskans a Krist ha'n bywnans, neb a'gan kara ni pan en ni y eskerens, yma ev worth agan dyski ni dhe gara agan eskerens, ev a suffras ragon ni lies rebuk, [[Bonner f.25]] keffrys kronkys ha'n moyha kruel mernans yll bos prederys. Rakhenna nyns on ni {members} vydh anodho ev, mar ny wren ni y folya ev, kepar dell usi Peder ow leverel [2 Pet 2.21]: Krist a suffras ragon ni, hag ev a asas ensampel dhyn ni, may teffen ha folya ev pella. Ni a res dhyn konsydra, kara agan kothmans nyns yw ma's kepar dell wra an ladron, , denladh, hag oll an drog bobel arall, ynwedh , {Turkys}, +bo+ pobel diskryjyk ha bestes gwyls, a wra kara an re yw aga kothmans, ha dredha mayth esons ow pywa. Saw dhe gara agan eskerens yw an kondishyon a'n re na neb yw an fleghes a Dhyw, an dhyssiplys ha'n a Krist. Saw lies termyn an natur a dhen a wra lies termyn prederi a'n offensys ha'n displesour gwrys dhodho dre y eskerens. Ev a wra sopposya y bos-a sawgh re boes ragdho dhe gara y eskerens. Saw an sawgh a via lowr mar pe konsydrys yn pub parti pana dhisplesour a wrug ev resseva dhiworth y eskar, ha mar na gevyn ni ekwal rekompens vydh, naneyl ow resseva plesour dhiworth agan eskar, na ow rendra dhodho displesour arta, hwath gesewgh ni dhe remembra pana dhisplesour a wrussyn ni gul {warbynn} Dyw, peskweyth a wrussyn ni offendya. Rakhenna, mar mynnyn ni kavoes dhiworth Dyw gevyans, nyns eus nahen remedi ma's gava Folio 24a [Homily 5] DE CHARITATE an offensys gwrys dhyn ni, an pyth yw tra vyghan dhe vos gwrys yn komparison a'gan offensys gwrys {warbynn} Dyw. Ha mar teun ni ha konsydra henna neb a wrug agan offendya ni nyns usi ow deservya [[Bonner f.25a]] dhe gavoes gevyans dhiworthyn, gesewgh ni dhe konsydra fatell eson +ew+ ni ow teservya le gevyans dhiworth Dyw. Hwath kyn na wrella agan eskar deservya dhe gavoes gevyans rag y gerensa y honan, ni a goedhyn gava dhodho rag kerensa Dyw. Ha gwren ni konsydra pana rohow a wrussyn resseva +rag+ dhiworth Dyw, heb ni dh'aga dervynn [Bonner: wythout oure desertes], rag Krist a wrug deservya dhiworthyn ni may teffen ha gava dhe bub den an trespass gwrys er aga[n] pynn [Bonner agaynst vs], rag y gerensa ev. Omma my a vynn govynn unn kwestyon dhe vos assoylys [Bonner dissolued]. Mar teu cheryta rekwirya dhe brederi, dhe {gows} da, ha dhe wul da dhe bub den, da ha bad, fatell yll an rewlysi a'n wlas eksekutya justis war drog bobel gans cheryta? Fatell wrons i tewlel drog bobel yn pryson, kemmeres yn kerdh aga pyth, ha treweythyow aga bywnans, dhe'n lagha a'n wlas, mar na wrella cheryta sevel gansa, ha'ga suffra yndella dhe wul? Dhe hemma yma gorthyp playn dhe vos res. Nyns yw plagys ha punyshmentys tebel anedha aga honan, mar fydhons kemmerys yn fordh dha gans , ha dhe dhrog bobel yth yns keffrys da ha , hag i a yll bos eksekutys dhe jeryta, ha gans cheryta i a goedhva bos eksekutys. Rag an {deklarashyon} a hemma, hwi a wra onderstondya fatell eus dhe jeryta ii offis, ha'n eyl yw kontrari dh'y gila, ha'n dhew yw dhe vos gwrys ha dhe vos usyes war an re yw kontrari yn aga {disposishyon}. An eyl offis Folio 25 [Homily 5] JHESUS DE CHARITATE DEI ET AMORE DEI a jeryta yw dhe wul meur jershya an dus dha ha'n dus , ha na vons i oppressys gans fals akusashyon, ma['s] dhe ri dhedha dhe wul da ha dhe gontynewa yn dader, ha'ga defendya dre gledha dhiworth aga eskerens. Ha'n offis a epskobow ha'n [[Bonner f.26]] re a'n jeffa kur a enevow yw dhe ri {lawd} ha prays dhe oll an dus dha rag aga oberow da, may hallons kontynewa yn dader, ya ha dhe rebukya ha korrektya dre an ger a Dhyw an offensys ha fowtys a'n drog bobel. An offis arall yw dhe rebukya, korrektya ha punshya , heb {eksepshyon} a dhen vydh, ha hemma yw dhe vos usyes {warbynn} an drog bobel , rag yth yw an offis a jeryta magata dhe rebukya, punshya ha korrektya drog bobel, magata dell yw-a dhe jershya, rewardya ha defendya an re na yw da ha . Yma S Powl yndellma ow teklarya dhe'n Romans, An ughel powers yw ordenys gans Dyw, dhe vos doutys gans an re yw da, ma's dhe punshya an drog bobel gans an gledha [fem.], ha dhe gemmeres venjans a'n drog bobel. Ynwedh S Powl dhe Timothi ow rebukya pegh ha dre an ger a Dhyw. Yndellma an ii offis a vynnsa bos eksekutys, rag {avoydya} gwlaskor an tebel el - an pregowther gans an ger, ha'n governour gans an kledha [masc.], ken nyns usons i ow regardya Dyw na'n re usi yn-dann aga governans, mar tons i ha suffra Dyw dhe vos offendys rag {lak} a {gorrekshyon}, ha'n re usi yn aga governans dhe vos perisshys [=punshys?] kepar dell wra pub tas, ha korrektya y flogh pan dheffa ha gul , ken nyns usi worth y gara. Folio 25a [Homily 5] Yndellma oll governans gwlasow, an pow, an trevow marghas ha'n trevow trygva, i a via res dhedha korrektya oll an re yw yn-dann aga governans, [[Bonner f.26a]] ha chershya an re usi ow pywa ha kompes, mar pydhons i vydh dhe Dhyw ha dh'aga offis, bo kerensa dhe'n re usi yn aga governans. Ha'n a res bos rebukys ha korrektys yn termyn, rag, mar pydhons [gerys the vois][Bonner: 'lest by delay'], martesen i +eff+ a yll {skynnya} yn meschyf a'n par na, may teffens ha tenna re erell dre aga tebel ha {gwrythyans} Kepar hag unn lader, ev a yll robya lies den, ha {kawsya} lies onan dhe vos ladron ynwedh. Unn tebel person a yll tenna lies onan arall dhe {lewdnes}, ha annia {holl} tre, bo {holl} plu, ya, {holl} pow. Oll a'n par na {warbynn} Dyw, ha {warbynn} an a'n pow, yma cheryta ow rekwirya ev dhe vos diberthys dhiworth an , rag dout i dhe korruptya tus dha ha tus onest erell. Kepar ha medhyk da, ev a tregh dhe-ves esel a vo korruptys yn korf mab-den rag na wrella korruptya eseli glan erell a vo ow junya nessa dhodho. Yndellma yth yw deklarys dhy'hwi pana dra yw lel jeryta ha kerensa mar playn ny res dhe dhenvydh bos dessevys. Ha'n keth-sam kerensa ma, neb a wrella y witha keffrys dhe Dhyw neb yw-a kelmys ugh puptra, ha dhe gentrevek, magata y gothman avel y eskar, ha'y eskar avel y gothman, Note gwrythyans: see also 14, 34a. Folio 26 [Homily 5] DE CHARITATE ET AMORE DEI ev a wra sur y witha dhiworth oll an offensys a Dhyw, ha'n offens a dhen. Rakhenna degewgh yn-kerdh yn agas kolonnow an kott ma, fatell res dhe Dhyw bos kerys ha enorys dre lel jeryta a-ugh puptra, ha pub den a res bos kerys, kerens ha kothman ha eskerens, ha dhe oll an re a wrella yndella, ni a goedh gul da dhedha. An re yw da ni a res dhyn aga [[Bonner f.27]] chershya rag aga dader, ha'n re nag yw da, dre gerensa ni a res dhyn aga korrektya, haga {kawsya} dhe vos korrektys dre punyshment, may fo Dyw ha'n dhe le {hurtys} dredha, hag offendys. Ni a res pub eur kasa aga oberow haga offensys, saw pub eur kara an bersons, kepar ha'n kreatur a Dhyw, junys dhyn ni dre genesigeth. Ha mar teun ni yndellma direktya agan bywnans dre gerensa ha lel jeryta, {nena} yma Krist ow promysya ha ow assurya dhyn, fatel usi ev worth agan kara ni ha fatell on ni fleghes aga Tas eus yn nev, ha rekonsilys dh'y favour, ha'n veri a Krist, ha wosa an termyn kott a vydhyn ni omma y'n ha bywnans ma, ni a'n jevydh ganso ev bywnans, henna yw an bywnans heb diwedh yn y wlas ev yn nev. Rakhenna dhe'n Tas, dhe'n Mab ha dhe'n Spyrys Sans re bo enor ha glori. Amen. Quod Johannes Tregear clericus Folio 26a [Homily 6][[Bonner f.27a]] JHESUS DE FRACTIONE CARITATIS Agan Savyour ni, Yesu y honan y'n v-es chaptra a Mathew a worras yn-mes dyskans dhyn ni rag nevra, henna yw dyskans usi ow pertaynya a-les ha dhe oll an Gristonyon, hag ynno yma Krist ow teklarya pana {perfekshyon} a vywnans y goedhva dhodho bos yn pub onan ahanan ni, ha'n re ma yw an veri geryow a Krist: NISI ABUNDAUERIT IUSTICIA VESTRA PLUSQUAM SCRIBARUM ET PHARISEORUM, NON INTRABIS IN REGNUM CELORUM. Henna yw dhe styrya, Ma's agas lelduri a vo ugh lenduri an skribys ha'n , ny yllowgh entra yn gwlas nev. Rag an lel a'n geryow ma, yth yw dhe vos notys, fatell 'ma gwiryoneth ha justis y'n keth-sam tekst ma ow sygnyfia pub kinda oll a vertu ha dader. Ha dre an skribys ha yma Krist omma ow menya sertan kompani a bobel esa yn mysk an , hag yth esens ow pywa war-lergh an a lagha Moyses mar gompes yn fas an bys, mayth ens akontys dredha rag tus lel, ha tus ow pywa kompes. Oecumenius, den yn eglos an Grekys, yma ow teklarya an keth-sam geryow ma dherag deklarys yn v Matthew. Rakhenna pan usi agan Savyour ow rekwirya dhiworthyn ni may teffen ni [[Bonner f.28]] ha passya an skribys ha'n yn gwiryonedh ha justis, yma ev ow menya na wrellen ni Kristonyon diskwedhes agan honan da ha war-ves yn syght an bys , kepar dell wrug an skribys ha'n , ma's ni a res dhyn diskwedhes agan dader war-ji y'n golonn, ni a res dhyn bos da ha y'n syght a Dhyw, ha henna o pyth nag ons i, an skribys ha'n . Ha dre reson Folio 27 {Homily 6] EMANUEL DE FRACTIONE CHARITATIS nag eus fowt vydh mar vras dell yw dhyn koedha yn-mes gans agan keskristyon ha terri kerensa ha cheryta, rakhenna yma Krist worth agan dyski ni a-ugh puptra yn agan ow pertaynya dhe jeryta y'n v-es a Matthew, DICTUM EST ANTIQUIS, NON OCCIDES, QUI AUTEM OCCIDERIT, RENS ERIT IUDII. EGO AUTEM DICO VOBIS, QUIA OMNIS QUI IRASCITUR FRATRI SUO RENS ERIT IUDICIO. Henna yw dhe leverel, Y feu leverys a dermyn koth, ny dal dhys ladha, pynagoll a wrella ladha a vydh yn danjer a . Saw my a lever dhywgh hwi, pynagoll a vo gans y vroder, ev a vydh yn danjer a . Kemmerewgh with lemmyn, tus vas, fatell usi Krist ow rekwirya dhiworthyn ni perfeyth jeryta, rag yma Krist ow rekwirya dhiworthyn ni +maga+ dhe witha cheryta, ha na wrellen terri agan cheryta, kepar dell wrug an skribys ha'n y'n termyn koth. An chyf poynt a wra den terri cheryta yw , ha'n punyshment a henna yn mysk an o . An leha tra a wra den terri cheryta yw bos , ha'n punyshment a henna apoyntys dhyn ni gans Krist yw . Pyseul dyffrans a vywnans eus lemmyn yntredhon ni, Kristonyon ow pywa yn-dann an lagha a'n Testament Nowydh, ha'n re esa ow pywa y'n termyn koth yn-dann an lagha a'n Testament Koth, henn o [[Bonner f.28a]] an lagha a Moyses? Pan o promysys dhedha an payn rag terri an ughella degre a jeryta, ha yth yw dhyn ni promysys an punyshment na rag terri an leha degre a jeryta, fatell usi Folio 27a [Homily 6] DE FRACTIONE CHARITATIS tus hedhyw y'n jydh ow flattra gans Kristyon jeryta [Bonner: 'flatter themselues, wyth the pleasaunt name of Chrystyan libertie']? Merkyewgh geryow Krist yn xi Matthew: JUGUM MEUM SUAVE EST, ET ONUS MEUM LENE. Ow vy yw hweg, ha ow sawgh yw skav dhe dhoen. Nyns eus mar stroth bywnans, na mar gales hwilys dhiworthyn ni, dell esa dhiworth an . Rag nyns on ni kelmys dhe vos {sirkumsisys}, na dhe offra yn-bann dhe +thew ley eghan+ Dhyw, leughi, oghen, deves ha gever [gyffras], na dhe vos iii gweyth y'n vlydhen dhe Yerusalem, na dhe refraynya dhiworth kig porghell, na dhe witha taklennow [wo] usyes yn lagha Moyses. Saw an Deg Gorhemmynnadow, hag oll an {preseptys} kontaynys y'n Testament Koth, ni Kristonyon yw kelmys dhe witha an re na, ha puptra arall ow longya dhe'n stat a'n Testament Nowydh. Ha yndella kelmys on ni dhe berformya ha dhe gollenwel an re na moy strottha dell o an kelmys dhe witha laghys Moyses. Nyns yw an a Krist gelwys hweg, ha'y sawgh skav, awos es vydh, na {remishyon} a yllyn ni kemmeres yn agan {kondishyon}, ma's rag ii {konsiderashyon} arall. An eyl yw, an a ras lemmyn res yn termyn an Testament Nowydh, pell ow {eksedya} an musur a ras res dhe'n , ow folya lagha Moyses. Ha'y gila yw an [[Bonner f.29]] braster a reward promysys dhyn ni ugh an , kepar dell yw Oecumenius ynwedh ow rekordya yn mysk lies awktours erell a dus koth. Yma Oecumenius ow skrifa war an pympes chaptra a Matthew y'n keth-sam maner ma: QUONIAM INFANCIA IN VIRILEM IAM TRANSIERIT ETATEM ET COPIOSA HOMINIBUS DATA SIT GRACIA ET MAXIMA PROPOSITA SUNT PREMIA (NEQUE ENIM IAM POSSESSIO TERRE TERRENORUM Folio 28 [Homily 6] JHESUS DE FRACTIONE CHARITATIS QUANTAS BONORUM AUT PROLIS FOECUNDITAS, AUT LONGA VITA, SEU VICTORIA CONTRA HOSTES PROMITTITUR, SED REGNUM CELORUM, ADOPCIO ET VICTORIA, CONTRA DEMONES) MERITO MAGNA EXIGUNTUR CERTAMINA. Hemma yw dhe styrya, Yn mar veur dell yw lemmyn passys yn oes den, ha gras yw plenta res dhe vab-den, ha'n brassa rohow promysys, rag lemmyn naneyl posseshyon a'n bys, na pyth an bys, na bywnans hir, na gweres a fleghes, na vyktori {warbynn} agan eskerens, yw promysys, ma's an wlaskor a nev, dre an gweres a Dhyw, ha vyktori {warbynn} an dywolow, rakhenna yma dre reson, batelyow bras dhiworthyn ni rekwirys. Yndellma yma Oecumenius ow konkludya fatell res dhyn ni Kristonyon, gans meur a bayn ha nerth omladh {warbynn} agan eskar an tebel el, gans moy payn dell wrug an , dre reson ni dhe resseva moy gras dell wrug an , na ni a'n jeva promys a vrassa rohow dell vons i. Rag an keth-sam ii {kaws} ma ni Kristonyon a res dhyn sopposya an a Krist dhe vos hweg, ha'y sawgh dhe vos skav hag , kyn fo an pyth eus rekwirys dhiworthyn vydh mar gales dhe vos gwrys, kepar dell yw hemma onan ny dal dhyn terri cheryta, yn mar veur dell yll bos y'n leha degre ha yn isella degre, ha henna yw yn anger, ha'n keth-sam ger na y'n pympes a [[Bonner f.29a]] Matthew, yma ow sygnyfia an {violashyon} ha'n torrva a jeryta, nyns yw uttrys na settys yn-mes dre sin vydh, ma's konsevyes y'n golonn, hag ena {kovys} dhiworth an godhvos a dhenvydh, saw yth yw ha dherag lagas Dyw, neb a wel oll an prederow privedh a vab-den. An keth-sam torrva Folio 28a [Homily 6] EMANUEL DE FRACTIONE CHARITATIS ma a jeryta, kynth yw-a dhe hevelep lies onan, ma's tra vyghan ha fowt byghan, hwath yma Krist worth y dheklarya dhe vos fowt bras ha war y wul ekwal he kepar ha , {kommyttys} ha gwrys a dermyn koth gans an , lemmyn mar teu Kristonyon ha konsevya anger yn aga holonnow, ha na wrellans suppressya an keth-sam anger na, ma's prosedya pella ynno, ha terri cheryta, henna yw dhe uttra aga anger dre sin ha tokyn, {nena} an keth-sam fowt ma yw brassa es y gila, ha'n punyshment ragdho a vydh brassa ynwedh dhe eryow Krist y'n v-es chaptra a S Matthew, ow leverel yndellma: QUI AUTEM DIXERIT RACHA, RENS ERIT +IUDICIO+ CONCILIO. Henn yw dhe leverel, Neb a lavarra dh'y vroder Racha, ev a vydh yn danjer a gusul [cusyll]. Dre 'racha' ni a yll onderstondya an sin war-ves, uttrys yn-mes dre anger, dre henna mayth yw cheryta terrys. Ha dre gusul ni a res dhyn onderstondya brassa punyshment dell o , ha wosa hemma agan Savyour a wrug prosedya dhe'n tressa degre a , henn yw yn ger dhe gelwel agan keskristyon dre debel hanow vydh, , adla, bo knava, an knava. A'n keth-sam tressa degre ma, Krist a leveris, QUI DIXERIT FRATRI SUO FATUE, RENS ERIT GEHENNE IGNIS. Henn yw dhe leverel, neb a alwa y geskristyon , ev a vydh yn danjer a dan ifarn. [[Bonner f.30]] Rakhenna, ow fleghes, mirewgh war agas bywnans y'n keth- sam byghan, kott ma, kepar ha yn gweder; hwi a yll gweles ha persevya agas bywnans ha godhvos yn pana dhanjer esowgh hwi ynno. Piw eus yn agan mysk ni ma's ev a alwa y gentrevek ha'y geskristyon bo neppyth a dhrog ha gwann- hanow arall? Ya, piw eus yn agan mysk Folio 29 [Homily 6] SABAOTH DE FRACTIONE CHARITATIS ni yn maner na wra pell bassya an keth-sam degre ma a ? Ha hwath nyns usi agan Savyour ow henwel namoy degres, dre reson y bos an payn a'n keth-sam tressa degre ma tan ifarn, ny ylli[r] brassa payn bos henwys rag an re a wrella passya an keth-sam degre ma, yth o rag may halla an Kristyon bos mar war ha mar dhe witha kerensa gans y geskristyon a'y gentrevek. Saw hwath, kyn hwrella ev dre chons ankevi y honan mar veur dhe gelwel y gentrevek , hwath pella ages henna, ny dalvia dhodho ev mar veur prederi a dhrog dh'y gentrevek. Yth yw skrifys a onan Solon, yth o-va , saw hwath yth o-va den politek ha fur. Pan wrug ev gul laghys rag governa an sita a Athens, ny wrug ev yn oll y laghys punyshment vydh rag , henn yw rag onan a'n par na wrella ladha y das ha'y vamm, ha pan veu govynnys worto praga na wruga provia rag tra a'n par na, ev a worthybis fatell esa ev ow sopposya nag esa yn oll Athens onan dres yn-bann yn-dann y laghys ev, a vynna porposya na prederi dhe wul mar na mar vras pegh. Yn kepar maner ni a yll leverel ha prederi a'gan Savyour, na wrug ev {kows} namoy ma's an iii degre a , rakhenna nyns yw dhe Gristonyon, a vo ow sywya an trad a Krist yn perfeyth , dhe vynnes termyn vydh presumya dhe derri cheryta, Folio 29a [Homily 6] ADONAY DE FRACCIONE CHARITATIS na dhe violatya cheryta pella ages henna. +So pella agys henna,+ Omma yth yll bos movyes kwestyon, mar kwrug agan [[Bonner f.30a]] Savyour agan forbydya ni dhe vos , dhe leverel 'Racha', bo 'Ty !', onan ahanan ni dh'y gila, an pyth na goedh dhyn gul na leverel onan dh'y gila ahanan, rag dre eryow a'n par na, den a goedh yn danjer a dan ifarn. Rag gorthyp dhe'n keth-sam kwestyon ma, yth yw-a dhe vos notyes, fatell wrug agan Savyour Yesu Krist y'n keth-sam tyller ma yn Skryptor agan forbydya ni a bub kinda a , ha travydh ken. Rag yn mar veur dell wrug S Yowann Baptyst gelwel an skribys ha'n y'n iii-a chaptra a Matthew, An a nadres, ha S Powl a gelwis an Galasyans ha tus heb , y'n sekond chaptra y'n epystyl skrifys dhe'n Galasyans, ya Krist y honan y'n xxiiii-ens a S Luk, ev a gelwis y apostlys . ha yn aga kryjyans, ha'n pyth a wrussons i gul, ny yll bos jujys , dre hemma ny a yll gweles ha persevya fatell yw kinda a'n par na a'n rebukys an re a'n jeves awtorita may'th yllons rebukya an drog bobel, may hallons bos methek ha kemmeres sham a'ga fowtys ha dre rebukys amendya aga bywnans ha'n keth-sam kinda ma a rebukys yw da ha lafyl gans cheryta Folio 30 [Homily 6] HOMOUSYON DE FRACCIONE CHARITATIS ha forbydys +na menys a+ na menys anodho yn geryow a Krist. Dhe'n kontrari, ma's an pyth yw menys y'n geryow a Krist yw, na wrellyn terri cheryta. Saw yma cheryta ow kommondya dhyn rebukya ha drog dus, saw terri cheryta yw pan wrella den ha menya drog dh'y geskristyon, ma's rag kollenwel an lust a'y golonn, yeuni drog dh'y geskristyon yn y golonn, bo ow uttra y ow {tias} y geskristyon, bo ow kul ragdho, bo ow +kul+ {kows} geryow unkinda [Bonner:'contumelious'] dhodho , worth y elwel bo hanow vydh arall a vo unkinda ha . Rakhemma lemmyn dhe gonkludya. Hwi a glywa pana gerensa, pana berfeyth jeryta usi agan Savyour ow rekwirya dhe vos ynnon ni. Gesewgh oll [[Bonner f.31]] , anger ha alemma rag dhe vos banshys dhiworthyn ni ha may hyllyn ni bywa ha tryga yn cheryta, ha {nena} ni a dryg yn Dyw ha gans Dyw, ha Dyw a dryg ynnon ni ha genen ni, ha y'n wlaskor heb diwedh yn nev gans Krist ni a vydh agan trygva rag nevra. Henno re wronttya dhyn ni an Drynses Tas bennigys a nev, an Mab ha'n Spyrys Sans. Dhe'n re na re bo oll enor ha glori yn nev heb diwedh. Amen. Quod J.T. John Harpesfelde sacre theologie professor Archidiaconus Londoniensis Folio 30a [Homily 7][[Bonner f.31a] EMANUEL DE ECCLESIA ET AUCTORITATE EIUS ET QUID SIGNIFICATUR Tus vas, neb a vynna gelwel dhe remembrans an dader a Dhyw Galloesek yn y versi a-ugh puptra dhyn ni diskwedhys heb y dhervynn, neb a's teves spot vydh a ras, ev a yll bos methek a'y ha {warbynn} Dyw, ha {nena} ev a vydh kompellys dhe goedha dhe'n dor yn korf hag yn ena dherag Dyw, he dhe hwilas ha gelwel war-lergh gevyans ha pardon rag y beghosow ha rag y {transgreshyon}. An dader ha'n mersi a Dhyw hwi a'n jeva {deklarashyon} anedha kyns lemmyn y'n keth-sam homylys ma, settys yn-rag ha deklarys dhywgh kyns lemmyn, keffrys an kreashyon a vab-den, ha fatell veu-va redymys. Hwath rag pella {instrukshyon} ha {deklarashyon}, ynwedh rag konfort y'n keth-sam part ma, my a wrug sopposya fatell o-va da ha rag may hallewgh onderstondya unn tra arall a dhader ha , dre agan Savyour Yesu Krist, neb a wrug agan redymya, may hallen ni, neb a'n jeves an ha perfeyth wodhvos a Dhyw pub eur dh'y enora ha dh'y wordhya, kepar dell on ni kelmys, ha dell yw-a agan . Y'n keth-sam ughell ma agan Mamm Eglos Katholik, a wrug agan kerensedhik Savyour Yesu Krist keffrys dherag [[Bonner f.32]] y vernans ha yn y {basshyon} ha'y vernans, a wrug apoyntya hag {ordenya} dhyn ni dhe vos kerensedhek vamm dh'agan gwitha ha preservya rag konfort ha yeghes dhe enevow, ha dhe vos pilar an gwiryonedh yn oll agan danjer. Yn mar veur dell veu agan Mamm Sans Eglos a-dhiwedhes assaltys dre lies {sekt} ha sort a eresys, ha mar veur shakys ha {tossys} may hwrug lies onan separatya aga honan dhiworti ha hy nagha (henna o dhe voy pyta), lies onan a wrug resek ha poenya yn {stray}, henna yw dhia Folio 31 [Homily 7] DE ECCLESIA ET AUCTORITATE EIUS ET EIUS SIGNIFICATIONE fordh yn sowdhan, karyes ha ledys gans pub ha kowas gwyns, henna gans dyskans nowydh. Rag yth ov porposyes dre weres a Dhyw, dhe igeri ha dhe dhiskwedhes pana dra yw an keth-sam eglos ma, pana vaner a eglos yw hi, ha pana +we have there+ eus dhyn ni dredhi. Yn kynsa, an eglos yw {konvokashyon}, henn yw kuntellva a'n bobel dres oll an bys, ow professya unn fydh a Krist, ha unn us a oll an sakramentys bennigys, ha'n keth-sam eglos ma, dre reson y bos hi sanktyfiys ha bennigys ynwedh purchasys dre vernans agan Savyour Yesus Krist, yth yw hi dhe vos kerys gans Dyw an Tas a nev, ha yth yw gelwys yn Skryptor dre henwyn a ughelder: CORPUS CHRISTI, SPONSA CHRISTI, REGNUM CELORUM, ETC. Henn yw dhe leverel, an korf a Krist , an a Krist, an wlaskor a nev, rag yma S Powl ow {kows} a Krist, fatell wrug ev apoyntya lies offiser, rag mentenya bennesikter, yn ober a {menystrashyon}, rag edifia korf Krist. Ynwedh Myghtern Salomon, a veu dyskys dre an Spyrys Sans, ev a wrug overweles an , ha'n , a Sans Eglos, hag ev a leveris yndellma: [[Bonner f.32a]] UNA EST COLUMBA MEA, PERFECTA MEA. Henn yw dhe leverel, Onan yw ow holommen ( kolomm) ha [ow] onan perfeyth, gans lies ger arall a'n par ma a gerensa: ow hwoer, ow , etc. Ynwedh S Powl a gommondyas an wer dhe gara aga gwragedh kepar dell wra Krist kara y eglos. Yn kepar maner, y'n Aweyl yma agan Savyour Krist ow heveli y eglos dhe lies tra, yn-dann an hanow a , henn yw gwlaskor nev, kepar ha dhe vyghtern a wrug gul ha provia maryaj rag y vab, ha treweythyow dhe dheg , ha dre lies maner fordh a'n par na. Dre oll an keth-sam henwyn ni a yll gweles ha dyski y bos an eglos tra Folio 31a [Homily 7] tra ughel ha , ha dhe vos kerys gans Dyw galloesek, neb a wrug ri y unn Vab ev dhe suffra mernans rag kerensa y eglos, ha rag y eglos ev a ordenas an wlas a nev heb diwedhva. Ynwedh ni a red yn Skryptor a eglos arall, an pyth yw gelwys ECCLESIA MALIGNANTIUM: an eglos a'n bobel ha drog bobel, hag ynwedh a-dhiwedhes nomber bras a'n . An re na o drog bobel, ha yth yw an ha'n eseli a'n eglos. I a wrug usurpya ha kemmeres dhedha i an hanow a'n lel eglos. Rakhenna hwi a's tevydh {instrukshyon} dhe dhissernya ha dhe aswonn an lel eglos a Krist dhiworth oll an +heret+ kompani ha'n {kongregashyon} a'n eretikys. Kynsa, an keth-sam lel eglos ma bennigys a Krist yw henwys yn agan CREDO, kepar del yw hi an Katholik Eglos, henn yw dhe leverel an eglos, dre reson nag usi ow lurkya yn kornetyow, na yn unn pow moy es yn arall, ma's yth yw yn pub pow dispersys. Rag nyns yw an katholik eglos ma {kovys} [[Bonner f.33]] dhiworthyn ni, na na anwodhvos, ma's ni a yll lowr dissernya hag aswonn an katholik eglos, rag yma Krist worth hy gelwel CIVITATEM SUPRA MONTEM, sita war an menydh. Ha yn Aweyl S Matthew ynwedh, ow tyski an ordyr a vredereth y'n {kongregashyon}, yndellma: Mar teu dha vroder ha gul trespass {war dha bynn}, ke yn kerdh, ha lavar dhodho y fowt yntra ty hag ev . Saw mar ny vynn goslowes dhis, hwath kemmer genes onan po dew, ha mar ny vynn {nena} klywes, lavar dhe'n eglos. Fatell yll ev leverel dhe'n eglos mar ny vydh godhvedhys, kepar dell usi an drog bobel ow strivya? Folio 32 [Homily 7] ADONAY DE ECCLESIA ET EIUS AUCTORITATE ET EIUS SIGNIFICATIONE Yn kepar maner S Powl a gewsis dhe'n brontoryon ha dhe'n yn Efesus, yma ev worth aga gwarnya dhe gemmeres with dhedha aga honan, ha dhe oll an flokk, neb a wrug an Spyrys Sans yn agas mysk gul offisers dhe rewlya an eglos a Krist. Yndellma yma an Skryptor ow teklarya fatell yw an eglos katholik dhe vos aswonnys ha fatell goedh dhedhi hi bos aswonnys. Hwath rag dout mar teu rann ahanowgh hwi doutya an a'n Skryptor ma, omma hwi a glyw fatell 'ma S Awstin ow skrifa anodho: SICUT PER VERBA DEI NOUIMUS VBI SCIT PLANTATUS PARADISUS: SIC PER VERBA CHRISTI VBI SIT ECCLESIA DIDICIMUS. Kepar ha dre an geryow a Dhyw ni a woer py le a veu paradhis plensys. Yndella dre an geryow a Dhyw ni a wrug dyski py ma an eglos. Merkyewgh pandr'usi S Awstin y'n keth-sam tyller ma ow skrifa {warbynn} an eretik, onan a'n {sektys} a'n neb a wrug denagha an Katholik Eglos, hag a askribya an fydh a Krist, hag oll [[Bonner f.33a]] salvashyon dhedhi aga honan , ha nyns ens i ma's parsel byghan a Afrika, kepar dell wrug an kompani gul omma a-dhiwedhes, rann in Germani a leveri, Omma yw Krist, omma yma an eglos; rann yn Bohem a leveri omma yw Krist, omma yma an eglos, mayth esa pub onan ow tissentya dhiworth y gila yn maters bras ha yn maters. Yma S Awgustin ow leverel na wrug an Spyrys a Dhyw, henn yw an Spyrys a wiryonedh ha'n Spyrys a promysys dre Krist dhe'n eglos katholik, na wrug-a ledya na Folio 32a [Homily 7] ADONAY DE ECCLESIA ET EIUS AUCTORITATE ET SIGNIFICATIONE governa {sektys} a'n par na, na ny goedhva dhedha settya yn-rag na mentenya fals dhyskans dhe'n bobel, yn-dann hanow an eglos. Hwath yma S Awgustin y'n keth-sam tyller na ow promysya an punyshment a Dhyw, ow leverel yndellma: AB ISTO VNIUERSO, AD PARTEM, QUAMLIBET QUISQUIS SEPERAT HOMINEM ILLE DIABOLI FILIUS, ET HOMICIDA CONUINCITUR, Neb a wrella separatya unn den dhiworth an {holl}, dhe bart vydh, ev yw prevys dhe vos flogh an tebel el, ha veri denledhyas. Ellas, pana gas usi an re na ynno neb a wrug separatya aga honan ha nagha an katholik eglos, ny wrug unn den , ma's lies mil? ymons yn gwann kas ma's i a wrella gans speda ha yn termyn repentya ha gul penans. Hwath pella rag godhvos hag aswonn playnna an keth-sam katholik eglos ma a Krist, ni a goedh dhyn konsydra pandra usi S Powl ow {kows} a'n {fowndashyon} ha'n dallethvos a'n eglos. Rag oll an {kongregashyon} a'n kyn hwrellens i grondya aga honan war an Skryptor bennigys, hwath [[Bonner f.34]] yma dhedha aga {profeshyon} kemmerys dhiworth neb drog dhen ha person, kepar dell lever S Awgustin, Gelwys yns i pub onan yn y hanow, an pyth na vedhons denagha. Saw an eglos, kyn hwrug an eretikys hy henwel eglos, henna yw eglos an Pab, hwath awos oll a henna ny wrug bythkweyth resseva ken hanow ages katholik eglos, ha eglos an Kristonyon. Saw kenniver a wodhve redya ha onderstondya a yll gweles fatell wra rann hy usya , ha'n hanow anedhi. Marchion, Ebion, Arianus, Manicheus, Pelagius, Donatus, ha yn agan termyn ni, Folio 33 [Homily 7] HOMOOUSION DE ECCLESIA ET EIUS AUCTORITATE AC SIGNIFICATIONE yn kepar maner, an hanow a Luther, Zwingli, Carolstadyus, ganmilyow moy a'n par na, ha aga fashyon. Yma S Powl ow rebukya yn y epystyl dhe'n , neb a veu y'n keth- sam kas na, ha i a wre bostya hag a leveri, EGO PAULI, EGO APOLLO, yth esov vy ow synsi a Powl, yth esov vy ow synsi a Apollo. Saw an apostol bennigys S Powl a's rebukyas y'n vaner ma, Maga pell dell vo yn agas mysk hwi envi ha strif, bo {sektys} vydh, nyns owgh hwi ? Yndella pub Kristyon ha Kristones a yll gweles dre an Skryptor oll an re ma esa dhedha {sektys} ha lies devis a'n par ma yn aga mysk i aga honan, yth yns akontys gans S Powl oll warbarth ha pell dhe usya an hanow a eglos, an pyth yw an chast a Krist. Saw an katholik eglos yma S Powl ow {kows} an geryow ma: Lemmyn rakhenna nyns owgh hwi ha gwandrysi, ma's yth owgh hwi gans [ans] an Sens, ha rann a'n chi a Dhyw, ha byldys owgh war an {fondashyon} a'n abosteledh ha'n brofetys. [[Bonner f.34a]] Yesus Krist y honan yw an penn men a'n kornet. Ha pella es hemma, dre reson y bos S Powl lenwys a'n Spyrys Sans, ev a attendyas fatell vynna oll an eretikys gelwel dhedha an awtorita a'n abosteledh ha'n brofetys, ha fatell vynnsons wrestya aga skrifa, henn o aga oberow, war-lergh aga aga honan, heb awtorita na godhvos. Rakhenna yma an apostyl Folio 33a [Homily7] JHESUS DE ECCLESIA ET EIUS AUCTORITATE AC SIGNIFICATIONE S Powl y'n keth-sam epystyl ma, ow leverel dhyn ni a'n ordyr a wrug Dyw apoyntya dhe vos gwithys yn y eglos, rag ev a leveris fatell wrug Krist assendya dhe'n nev. Ev a ros rohow dhe dus, hag ev a wrug rann apostlys, rann {profetys}, rann aweylers, ran henn yw bugeledh deves, ha {dyskybels}. Dre henna, yma ow teklarya fatell us y'n katholik eglos ordyrs, ha offisers, rann ughel, rann isel, ha dhe'n re na an remenant a res dhedha keffrys goslowes , ha obaya , kepar dell wrug an keth-sam S Powl na. Dherag y vernans ev a apoyntyas ynwedh Timothi dhe'n offis a epskop. Ynwedh Titus ev a asas yn Kreta, may teffo ynno hag {ordenya} prontoryon yn pub sita. Ha'n brontoryon ha'n epskobow ny vedhons disdaynys. na nebes regardys, kepar dell vedhons lemmyn y'n termyn ma gans lies onan, ma's i a vedha y'n termyn na, rag gul aga , enor, ha governa an eglos, kepar dell lever S Powl. Ow skrifa dhe Titus ev a gommondyas Titus dhe eksortya ha rebukya gans oll an a gommondya, dre an keth-sam tylleryow ma a'n Skryptor, hwi a yll gweles ha onderstondya, fatell eus y'n katholik eglos, ha fatell goedh dhedha bos ena, degres hag ordyrs, ha pynagoll a wrella terri an re na, aga despisya, po +deneya+ aga denagha, ev a wra denagha ha forsakya an veri +truth+ gwiryonedh, an ordenans a [[Bonner f35]] Krist ha'y abosteledh. Lemmyn pella ni a res dhyn konsydra kepar dell wrug S Powl {ordenya} Timothi ha Titus, ya ha moy epskobow ha prontoryon yn y dermyn, yndella i, dre an kommondment Folio 34 [Homily7] JHESUS DE ECCLESIA ET EIUS AUCTORIATE AC SIGNIFICATIONE a S Powl, a wrug {ordenya} re erell, yn aga thermyn i, a dhelivras dhedha ynwedh an dyskans a wrussons i dhe resseva dhiworth S Powl, ha dre +discorse+ a dermyn, pub onan a wrug delivra an fydh a wrussons i resseva dhiworth an abosteledh, ha yndella dhiworth Krist, bys an dydh ma, unn fydh a wrug pub eur sevel . Hwath kyn fo-va lies termyn assayys ha tebel pynchys [Bonner: sore pinched], hwath an fydh a wrug prevaylya wor'tiwedh, hag ev a'n jeva an dhorn ughella ha'n vyktori, dhe'n promysyow a Krist. Rakhenna ni a goedh dhyn krysi dhe'n Katholik Eglos, dre reson Krist y honan dh'y heveli dhe roes tewlys y'n mor, an roes a gemmer ynni keffrys an puskes da ha'n bad warbarth, saw y'n diwedh an da a vydh gwithys, ha'n drog a vydh tewlys dhe-ves. Yn kepar maner, yma lies sort a bobel ow pywa yn-dann an katholik eglos, rann da, rann bad. [Pa] nyns esa xii dewisys gans Krist, rag bos yn y herwydh saw onan a'n re na ev a'n gelwel dyowl? Nyns usi Krist ow leverel ynwedh fatell wra skribys ha 'sedha yn chayr Moyses, byttiwettha ev a vynn an bobel dhe folya aga ? Yndella kyn hwrella rann an eseli a'n eglos katholik leverel kontrari dh'aga {vokashyon} ha {gawl}, hwath ny goedh dhe dhenvydh settya byttele na dhe le regardya an dyskans ha'n fydh a'n keth-sam eglos ma. An keth-sam poyntys ma, tus vas, kynth yns i dhe dheklarya Sans Eglos, pandra yw hi, [[Bonner f.35a]] ha fatell bos aswonnys, Folio 34a [Homily 7] EMANUEL DE ECCLESIE ET EIUS AUCTORITATE AC SIGNIFICATIONE hwath my a vynn agas desirya hwi dhe vynnes merka, notya, ha doen yn kerdh genowgh, unn rewl, ha honna ny wra agas dessevya, na ny wre nevra fyllel, na {dekaya}, na agas dessevya, ha'n rewl yw homma, kemmerys yn-mes a'n gwrythyans a den dyskys yn dyskans an eglos Krist. Yn-medh Vincentius, yma tri maynys rag tria an eglos a Krist, po an dyskans, ha'n kynsa yw , henn yw kothenep. An sekond yw , ha'n tressa yw . Dre an kynsa ni yw dyskys fatell res dhyn lel dyskans bos godhvedhys, ha dre henna ni a wel nag yw an eglos tevys ha springys yn-bann a-dhiwedhes, ma's devedhys dhiworth Krist ha'y abosteledh, ha ev a kontynewas pub eur yn y eglos. Dre an sekond ni a yll onderstondya fatell yw lel fydh ha dyskans an eglos an pyth yw yn pub gwlas dyskys ha krysys. Dre an tressa ni a goedh dhyn dyski fatell yw an lel dyskans ha'n fydh a Krist ha'y eglos onan, ha fatell {eusons} pub eur owth agrya. Lemmyn an dri thra ma notys ha merkys yn ta, yw lowr rag dyski ha {instruktya} Kristyon vydh dhe aswonn an Katholik Eglos, honna a wrug pub eur diskwedhes y bos hi an veri a Krist, pub eur oll dhia dermyn an apostlys, hag yn pub pow ha gwlas yn unn konsent yn puptra oll ow konsernya an fydh a Krist, henn yw agan fydh ni oll, an lel Kristonyon. Yn kontrari fordh, fals dhyskans, rag eresi, pub eur a wrug hag a wra reynya, ha bys worfenn an bys, kepar dell wrug a-dhiwedhes tevi ha reynya, ha ynwedh lurkya yn kornetyow privedh, saw nevra agrya gansa y honan, ha'n keth-sam tra na, my a allsa y previ ha larj [Bonner: 'at large'] Folio 35 [Homily 7] SABAOTH DE ECCLESIA ET EIUS AUCTORITATE AC SIGNIFICATIONE lowr y dhiskwedhes dhy'hwi dre blayn ha {demonstrashyon}. Saw y'n nessa {sermon} ha homyli yth ov vy dre weres a Dhyw porposys dhe {gows} a'n [[Bonner f.36]] awtorita a'n eglos, hag ynwedh a'n a'n eglos. Omma my a vynn gul diwedh rag an dreveth ma, saw my a vynn agas desirya hwi, tus dha oll, dhe settya agas korfow ha'gas enevow dhe Dhyw galloesek yn sakrifis, y bysi ev pub eur may hallen ni bos an eseli a Krist agan Savyour ha agan mamm Sans Eglos Katholik omma yn nor, ha wosa agan bywnans omma y'n bys, dhe vos kevrennek a'n joyys eus yn nev, dre an keth-sam Arloedh na Yesus Krist. Dhodho ev gans an Tas ha'n Spyrys Sans, re bo oll enor ha glori +ame+ yn gwlas nev heb diwedh. Amen. Quod Johannes Tregere clericus H. pendilton sacra theologie professoris Folio 35a [Homily 8][[Bonner f.36a]] EMANUEL DE AUCTORIATE ECCLESIE Tus vas, y'n diwettha {sermon} ha homyli y feu deklarys dhywgh hwi pandra yw an eglos ha fatell ylli bos aswonnys, ha lemmyn hwi a wra dyski an awtorita a'n keth-sam eglos ma katholik, ha'n profet ha'n eus ow tos dhyn ni oll, neb yw an eseli a'n keth-sam eglos ma. Yn kynsa, pan wrug agan Savyour Yesus Krist dannvon [dynwym] y abosteledh a-les rag {pregowth}, neb o, ha neb yw, an chyf ha pilars a'n keth-sam katholik eglos ma, ev a ros dh'y abosteledh power bras, ha awtorita bras, kepar dell usi S Matthew ow rekordya. Yesus a elwis an xii-eg apostyl warbarth, hag ev a ros dhedha power war debel spyrysyon, may teffens i ha'ga thewlel yn-mes, ha sawya pub maner kleves ha disesys, ha lies termyn ni a red y'n Aweyl fatell wrug agan Savyour Yesus Krist {kows} dhe abosteledh war-lergh an vaner ma: QUI VOS AUDIT, ME AUDIT, ET QUI VOS SPERNIT, ME SPERNIT. Henn yw dhe leverel, [[Bonner f. 37]] Neb a wrella goslowes worthowgh hwi yma ow goslowes worthiv vy, ha neb a wrella agas despisya hwi yma worth ow despisya vy; ow menya dre henna fatell vynna ev worth oll an bys godhvos, ha konfessya, an awtorita a'n katholik eglos, a wrug Krist y honan byldya yn y abosteledh ha war y abosteledh. Ha dhe'n keth-sam porpos ma, ev a leveris dhedha i an geryow ma: JAM NON DICAM VOS SERUOS, SED AMICOS, ETC., henn yw dhe leverel, Lemmyn my a vynnav vy namoy agas gelwel hwi servons, ma's kothmans. Rag puptra a wrug vy klywes ow Thas my a wrug y dheklarya dhy'hwi. Arta ev a leveris yndellma ynwedh, kepar dell wrug ow Thas ow dannvon vy, yndella my a's dannvon hwi. Dre an geryow ma ha meur moy ages re ma, yn lies tyller arall Folio 36 [Homily 8] JHESUS DE AUCTORITATE ECCLESIE yn Skryptor ni a yll gweles fatell wrug agan Savyour ri awtorita bras dhe abosteledh. Saw lemmyn yth yw ha edhomm dhe dheklarya, yn pana boyntys speshal usi an awtorita ma ow konsistya hag ow sevel. Ny veu an awtorita na res dhe'n apostlys a Krist , ma's ynwedh dh'aga , neb a dheuth war aga lergh y'n katholik eglos dhe dhurya rag nevra. An keth-sam awtorita, kynth yw-a bras ha , hwath an re ma yw an chyf partys anedha eus omma ow folya. Yn kynsa, Dyw a ros power hag awtorita dhe'n katholik eglos dhe gavoes an lel ha'n a'n Skryptor; ya, ynwedh dhe brevi ha dhe dhisprevi puptra skrifys, yw-a Skryptor po nag yw. An dra ma, tus vas, hwi a yll yn ta onderstondya y bos-a lel, mar tewgh hwi gelwel dh'agas remembrans, piw yw an ha'n governour a'n eglos, henn yw dhe onderstondya an Spyrys Sans, kepar dell wrug Krist promysya y'n vaner ma: [[Bonner f.37a]] EGO ROGABO PATREM ET ALIUM PARACLITUM DABIT VOBIS, UT MANEAT VOBISCUM IN ETERNUM. Henna yw, My a vynn govynn worth ow Thas, hag ev a re dhy'hwi konforter arall, may hallowgh ev gortos genowgh hwi rag nevra. Ha wosa agan Savyour Yesu Krist dhe sevel mes a vernans dhe vywnans, ev a wrug anella war y abosteledh hag a leveris, ACCIPITE SPIRITUM SANCTUM, Kemmerewgh an Spyrys Sans. Ynwedh a-wosa y {assenshyon} dhe'n nev, dh'y bromys, ev a dhannvonas dhe'n dor an Spyrys Sans {warbynn} y abosteledh, kepar dell wra S Luk skrifa. Ny veu an Spyrys Sans res dhe'n apostlys ma's ynwedh dhe'n katholik eglos bys gorfenn an bys. Yth yw godhvedhys yn mar veur dell wrug Krist promysya an konforter, VT MANEAT VOBISCUM IN ETERNUM, may teffa ha gortos genowgh rag nevra. Folio 36a [Homily 8] JHESUS DE AUCTORITATE ECCLESIE Lemmyn sur on ni fatell wrug an abosteledh a Krist suffra mernans rag kerensa Krist, ha rag an fydh a Krist, ha henna o a-ji dhe nebes blydhynyow a-wosa i dhe resseva an Spyrys Sans. Krist ynwedh a dhannvonas y abosteledh dhe {bregowth}, ha dhe vesydhya. Ev a leveris dhedha yndellma: ECCE EGO VOBISCUM SUM OMNIBUS DIEBUS VSQUE AD CONSUMMATIONEM SECULI, mirewgh ottavy genowgh pub eur oll bys gorfenn an bys. Rakhenna ni a yll gweles fatell veu an Spyrys Sans promysys dhe'n apostlys, dhe dryga rag nevra ha bys yn gorfenn an bys. Ev a veu promysys {dhedhans} i ha dh'aga neb a veu, neb yw, ha neb a vydh y'n eglos, neb yma an Spyrys Sans, hag a vydh trygys rag nevra. Lemmyn yn mar veur dell yw an Spyrys Sans rewler ha governour a'n katholik eglos, rag henna ni a via res dhyn sarchya ha hwilas an lel ha'n a'n Skryptor y'n eglos, yn [[Bonner f.38]] tylleryow [telythyow; Bonner: corner] erell, ha rag an {kaws} ma an dasow a veu kyns lemmyn, kyn fons i vydh mar dha dyskys, ny vynnsons i presumya war aga aga honan, ma's pub eur referya aga honan dhe'n ha'n {terpretashyon} a'n katholik eglos. Rakhenna, an den Ireneus, ow skrifa {warbynn} an eretikys y'n vaner ma, QUID ENIM SIGNI DE ALIQUA MODICA QUESTIONE DISCEPTATIO ESSET, NONNE OPORTERET, IN ANTIQUISSIMAS REUERTERE ECCLESIAS? ETC. Henn yw, Fatla mar pydh ha {kontenshyon} ow konsernya rann an kwestyonow menys, ny via ev dhe drelya ha sywya an eglosyow? Ynwedh yma Ireneus ow leverel, QUID AUTEM SI NEQUE APPOSTOLI QUIDEM SCRIPTURAS RELIQUISSENT NOBIS, NONE OPORTEBAT ORDINEM SEQUI TRADICIONIS, QUAM TRADIDERUNT HIIS, QUIBUS COMMITTEBAT ECCLESIAS? Pandra lever an den Note in Cornish in the margin: Page 36. an eglos a'n jeves an lel sens a'n Skryptor, ha yth yw juj a henna. Folio 37 [Homily 8] EMANUEL DE AUCTORITATE ECCLESIE ma ha na wrella an abosteledh ha gasa dhyn ni Skryptor vydh? Dar, ny via dhyn folya an ordyr a'n keth-sam {tradishyon} a wrussons delivra dhe'n re na neb a wrussons kemmynn[a] an eglos? , tus vas, ha pell yw meur a'n bobel resys hedhyw y'n jydh dhiworth an keth-sam rewl ma! An keth-sam bennigys ma S Ireneus yma omma ow eksortya ha ow kommondya, mar pydh mater vydh a {dhiskord}, kyn fo yn mater a nebes , na wryllyn ni war-lergh agan agan honan jujya an dra, hwath kyn na vo [? dhyn] ni Skryptor vydh rag henna, hwath, yn- medh Ireneus, ni a res dhyn sywya, [[Bonner f.38a]] observya, ha gwitha an {tradishyons} a'n eglos. Rag lemmyn a- dhiwedhes pub den sempel heb na skians a wre sopposya fatell yllons i bos jujys yn maters a , ha nag en ni kelmys dhe witha {tradishyon} vydh, na , ma's an pyth eus kevys yn Skryptor. +an re ma+ A re a'n par na yma Ireneus ow kul {menshyon} anedha y'n vaner ma: OMNES AUTEM HII DECIDUNT A VERITATE, ET HERETICI QUIDEM ALIENUM IGNEM OFFERENTES AD ALTARE DEI, ID EST, ALIENAS DOCTRINAS, A CELESTI IGNE COMBURENTUR, ETC. Yn-medh Ireneus, Yma oll an re na ow koedha dhiworth an gwiryonedh, ha'n eretikys, ymons o tri tan stranj dhe'n alter a Dhyw, henn yw dhe venya, stranj dyskans, a vydh leskys gans an tan a nev. Gans meur moy strottha promysyow yma ev ow kul {menshyon} dhe'n re a wrella disobaya an awtorita a'n eglos. Yn kepar maner yma S Awgustin ow {kows} a'n besydh a'n fleghes, ha fatell yll an sakrament na prevaylya, lies onan a wra {dessessya} kyns i dhe wodhvos an anodho ow {affirmya} +tha the effect faith anfeith+ fatell wra Folio 37a [Homily 8] JHESUS DE AUCTORITATE ECCLESIE an fydh a'n re na a dhrollo an fleghes dhe vos besydhys ha kristyonys prevaylya dhe'n flogh a vo dres dhe resseva y gristoneth. Rag an prov a henna yma Sen Awgustin ow tri an tekst ma yn-rag: HOC COMMENDAT ECCLESIE SALUBERRIMA AUCTORITAS. An pyth usi an eglos ow kommondya gans awtorita yth yw-a tra dhe vos gwithys. Yndella gans kepar revrons yma S Awgustin lies termyn ow submyttya oll y ha'y oberow dhe'n katholik eglos a Krist, ha rag deklarya y ev ow konsernya an awtorita a'n katholik eglos yma ow leverel yndellma [[Bonner f.39]]: EGO VERO EVANGELIUM NON CREDEREM, NISI ME CATHOLICE ECCLESIE COMMONERET AUCTORITAS, henn yw dhe leverel, , ny vynnsen krysi an aweyl, na ve an katholik eglos dhe ri dhymm eksperyans, ha ow movya dhodho. Ha ni a goedhva dhyn omma konsydra, nag esa aweyl +aweyll+ vydh skrifys rag sertan spas a- wosa an {assenshyon} a Krist, ma's puptra oll a wrella pertaynya dhe konsernya an kristonyon a vedha rewlys ha governys dre an abosteledh a Krist, neb o {nena} an penn war an eglos. A-wosa henna ni a red fatell wrug lies onan a'n dhyssiplys a Krist a skrifas {aweylys}, S Bartholomew [Bonner: 'Bartylmew'], Nikodemus, ha unn awayl arall a veu gelwys Evangelium Nazareorum, saw an awtorita a'n eglos a wrug amyttya an peswar aweyler , Luk, Mark, Matthew, ha Yowann, ha lemmyn yma an {holl} eglos worth aga retaynya, ha'n keth-sam tra ma a allsa bos marthusyon [Bonner: maruelouse], pan esa keffrys Bartholomew ha Nikodemus , hag i a welas Folio 38 [Homily 8] HOMOUSION DE AUCTORITATE ECCLESIE an oberow a Krist ha ynwedh a glywas y dhyskans. Rag S Luk a dhyskas y awaylys a wruga skrifa dhiworth S Powl ha re erell. Ha yn kepar maner a wrug S Mark, saw dre henna yna playn ow aperya fatell usi dhe'n katholik eglos an keth-sam awtorita na rag dissernya Skryptor, ha'n Skryptors alowys dre an eglos, ny dalvia dhedha bos refusys gans person vydh. Rag lemmyn hwi a yll gweles, fatell wrug an katholik eglos delivra dhyn ni an Skryptors, ha yn pub oes ha termyn ev a veu kemmerys ha ressevys gans tus dha-disposys ha tus dhyskys rag lel juj a henna. My a vynn agas desirya hwi oll an lel Gristonyon, hwi dhe vynnes resortya dh'agas mamm eglos katholik, yn pub dout oll, yn pub ha kontraversita, [[Bonner f.39a]] hag ena dyski pandra wrug an katholik eglos ma krysi ha dyski, a dermyn dhe dermyn, ow konsernya doutys po kontraversitys. Ha mar mynnowgh yndella gul gans kolonnow uvel, ha jentyl, an Spyrys Sans a vynn agas dyski hwi, ev a wra agas konfortya, ev a wra agas ledya yn oll gwiryonedh. Saw mar tewgh hwi ha chonsya dhe nagha agas mamm eglos katholik ha govynn kusulyow worthowgh agas honan, po dhiworth an re na usi ow swarvya dhiworth an katholik eglos, {nena} yn mar veur nag yw an Spyrys Sans agas , hwi a wra koedha mes a dhe error, ha dhia doutys a dhe blayn eresi, yndella dhia onan Folio 38a [Homily 8] EMANUEL DE AUCTORITATE ECCLESIE dh'y gila, rag {konfushyon} keffrys dhe'n korf ha dhe'n ena. Hwath pella es an awtorita bras ma a'n eglos a wrussowgh dhe glywes, yma awtorita arall res gans Dyw, henn yw power dhe relessya ha dhe bardona an peghador, ha dhe bunshya ha korrektya an ha'n peghador. An power ha'n awtorita na, kepar dell veu-va figurys y'n lagha koth dhe'n ordyr a brontereth, dhe jujya ha dhe punshya oll an re na na vynna obaya an bronteryon. Yndella yth yw res dre agan Savyour Yesu Krist y'n aweyl, dh'y abosteledh res, ha dhe oll aga , re na yw oll an ordyr a brontereth dhia dermyn an apostlys. Rag wosa agan Savyour dhe sevel a vernans, ev a dheuth yn mysk y abosteledh hag a wrug anella warnedha, ha leveris: ACCIPE SPIRITUM SANCTUM, QUORUM DIMISERITIS PECCATA, DIMITTUNTUR EIS, ET QUORUM RETINUERITIS, RETENTA SUNT. Henna yw, Kemmerewgh hwi an Spyrys Sans; pana beghosow a wrellawgh gava, i a vydh gevys dhedha, ha'n peghosow a wrellawgh retaynya, [[Bonner f.40]] i a vydh retaynys. An keth-sam awtorita ma yw playn, dre an geryow ma a Krist, kyn hwrug, na kynth usi, rann an bobel worth aga despisya, ha gorra dhe dravydh. Yma S Cyril ow kommondya dhedha sessya heb gul marthusyon [Bonner: 'byddeth them cease to merueyle'] Krist dhe ri power a'n par na: CERTE ABSURDUM NON EST, PECCATA REMITTERE POSSE AB ILLIS, QUI SPIRITUM SANCTUM IN SEIPSIS HABEANT yn-medh Cyril. Nyns yw na aneth, peghosow dhe vos relessys dre an re na a's tevas an Spyrys Sans {ynnons}. Lemmyn mar mynnowgh merkya, Folio 39 [Homily 8] SABAOTH DE AUCTORITATE ECCLESIS nyns yw an pronter a wra an ober a {remishyon} , ma's ynwedh an Spyrys Sans yma ow konis ow remyttya ha ow gava peghosow. Lemmyn, my a drest hwi a wel hag a glyw rakhenna +me a trist+ hwi a vynn grontya an keth-sam awtorita ma a'n katholik eglos a Krist, ha henna yma pub lel gristyon ow konfessya pub dydh yn y Credo, ow leverel, My a grys y'n katholik eglos, henna yw dhe leverel, y'n Sans Eglos leun a fydh, yn kommunyon an {holl}-sens, ha ow kelmi dhe'n re ma gevyans an peghosow dhe vos y'n keth-sam eglos ma katholik. Dar, ny wren ni redya fatell wrug S Powl usya an keth-sam awtorita ma, pan wrug emskemunya Hymeneus ha Aleksander? Dar, ny wrug an epskop bennigys S Ambros usya an awtorita ma yn pub poynt, war an Emperour Theodosius? An epskop bennigys ma, a wrug persevya fatell wrug an Emperour dhe offendya , ny wrug ev sparya dh'y emskemunya, kyn hwrug-a suffra penans hir kyns ev dhe gavoes y stat ha bos {absolvys}. An keth-sam epskop ma a usyas an awtorita res dhodho gans Dyw, ha'n keth-sam emperour ma eth Kristyon, hag ev a wodhya an awtorita a'n eglos, ha rakhenna ev a +g+ wrug obaya gans uvelder. Mar teffa an epskobow ha'n bronteryon yn termyn passys, ynwedh an dus leg, dyski ha praktisya [[Bonner f.40a]] aga ha'ga {vokashyons}, dre an ma, ny wrussa an eglos a Krist dos dhe'n disenor ha'n disordyr a welsyn ni, na ny via ha drokkoleth mar usys, saw dre reson an Folio 39a [Homily 8] DE AUCTORITATE ECCLESIE reson y bos an mater ma settys yn-mes y'n sakrament a benans. My a vynn {kows} ha diskwedhes thywgh pana ha eus dhyn ni Kristonyon dre an katholik eglos ma a Krist. Yma aga Mester, {Redymer} ha Savyour Yesu Krist, y'n aweyl a S Yowann ow komparya ha ow heveli y honan dhe wydhenn grappys, ha ni oll dhe'n barrow, ow leverel yndellma: MANETE IN ME ET EGO IN VOBIS. Gortewgh hwi ynnov vy, henn yw yn fydh an eglos, ha my a wra gortos ynnowgh hwi. A Arloedh leun a versi, pana gonfort ha yw hemma ragon ni an Gristonyon, dhe gavoes Krist trygys ynnon ni! Ha pella ev a leveris, Mar tewgh hwi ha gortos ynnov vy, ha ow geryow vy ynnowgh hwi, govynnowgh an pyth a vynnowgh hag ev a vydh res dhy'hwi. Dre hemma ni yw sur, mar teun ni ha gortos y'n katholik eglos, ha ymbrasya ha strotha an fydh ha'n dyskans a'n eglos, {nena} Krist y honan dre ras a wra +trega+ tryga ynnon ni ha ynwedh agan pysadow a vydh klywys. Rag heb dout nyns eus dhyn trygva yn Krist, ma's ni a dryg y'n a'y gatholik eglos, kepar dell lever S Cyprian, NON POTEST HABERE DEUM PATREM QUI NON NOUIT ECCLESIAM MATREM. Ny yll henna gavoes Dyw dh'y Das, ma's ev a aswonno an eglos dhe vos y vamm. Saw flogh Dyw a aswonn an eglos dhe vos y vamm, hag ev a wrowedh y'n askra a'y vamm eglos, hag ev a vydh sur na wra Krist, an veri a Sans Eglos nevra [[Bonner f.41]] y ankevi, na ankevi an pyth a wrella desirya dhyworto lafyl. Ha yn termyn Noy ny veu nagonan sawys byw, ma's an re esa yn lester Noy; yndella ny vydh nagonan sawys dhiworth dampnashyon, ma's an re usi yn an eglos a Krist. Ha rakhenna Folio 40 [Homily 8] SABAOTH DE AUCTORITATE ECCLESIE dhe ri dhyn ni , yma an doktour S Awgustin ow {kows} yndellma: QUISQUIS ERGO AB HOC CATHOLICA ECCLESIA FUERIT SUPERATUS [sic], QUANTUMLIBET LAUDABILITER SE VIUERE EXISTIMET, HOC SOLO SCELERE QUID A CHRISTI VNITATE DISIUNCTUS EST NON HABEBIT VITAM, SED IRA DEI MANET SUPER EUM. Hemma yw yn agan yeth ni, Pynagoll a vo diberthys dhiworth an eglos, kyn hwrella ev sopposya y honan dhe vywa nevra mar war na mar wordhi, hwath an +eglos a crist+ a'n eglos a Krist, ny'n jevydh ev bywnans, ma's an sorr a Krist a dryg ughta. Saw pan edhomm yw alejya S Awgustin, na den vydh y'n dra ma, pan wrug Dyw dre y brofet Ysay settya yn-mes dhyn ni pyktur a'y eglos yn- dann an hanow a , ha'n chi a Ysrael? Ena ni a yll gweles an pyth a wren ni dhe aswonn dre eksperyans, rag Dyw a wrug deklarya y'n keth-sam parabyl ma dre y brofet, pandr'a wrug- a gul rag an chi a Ysrael, figur a'n eglos a Krist, y'n pyth a wrug ev aga plansa yn pow , ha ev a ros dhedha governours da hag ordyrs, dredha may hallsons bywa ha plesya Dyw. Saw yn mar veur dell wrussons terri laghys Dyw, ha'y ordenans, ev a's braggyas y'n vaner ma: AUFERAM SEPEM EIUS, ET ERIT IN DIREPTIONEM, ETC. [[Bonner f.41a]] Yn-medh ev, My a vynn kemmeres dhe-ves an ke a'w , may halla perysshya. Yndella agan Savyour Yesus Krist a {dhelyas} [Bonner: 'dealed with'] genen ni, an bobel a'y eglos. Rag neb a [Bonner: 'wheras'] wrug ev purchasya dhyn ni dre y vernans ha'y basshyon, ha ev a'n gavas ni yn gwith an katholik eglos, kepar dell yw dherag leverys, ev a asas dhyn ni laghys rag synsi, ha sakramentys dredha may fen ni preservys. Ha ni drog bobel a wrug y Folio 40a [Homily 8] DE AUCTORITATE ECCLESIE a wrug despisya oll y , ha'y ordenans ev a'y justis, ha dh'y bromys, yn agan termyn ni agan punshya, hag ev a suffras an drog bobel dhe denna dhe'n dor an ha'n ke a'y . Dre henna yth esa ow menya pub ordyr da keffrys y'n eglos ha y'n , ha henna rag lies blydhen tremenys ha passyes. Lemmyn omma, tus vas, kyn nag esowgh hwi ow konsydra an plag a beghosow a-dhiwedhes y'n keth a veu yn agan mysk ni, a wrug purchasya lies ena mab-den, hwath na wrewgh {dyssembla} na ankevi an miseri a wrussyn ni oll dhe suffra dhia an termyn may fen ni diberthys dhiworth an eglos a Krist. Ellas, pan woes Kristonyon a veu skoellys a-ji dhe'n wlas ma, dre agan kentrevogyon agan honan! Pana lies gwedhwes a veu gesys heb konfort na sokor? Pan lies testament ha bolonjedh a'n marow a veu terrys ha gesys heb kollenwel gans ententys ha ordenans anedha? Pana a veu tewlys dhe'n dor, pana , pana , a veu tewlys dhe'n dor? Pan eglosyow a veu robys, ya ha'n kreaturs a Krist gesys dhe [[Bonner f. 42]] famya rag fowt boes, diwes hag edhomm dillas, ow kria , saw nyns o termyn {nena} may fons klywys. Oll an re ma, sur, gans meur moy, a dheuth warnon ni dre reson y bos-yn gyllys yn-mes dhia'n chi a Dhyw. Rakhenna yn hanow Krist gesewgh ni dhe lamentya oll warbarth ha bos edregus rag agan mos war {stray}. Gesewgh ni dhe goedha dhe'n dor flatt dherag Dyw agan Tas, ha gwren konfess Folio 41 [Homily 8] HOMOUSYON DE AUCTORITATE ECCLESIE gwren konfessya agan {transgreshyon} ha may hallen bos ressevys gans Krist yn y ji, henna yw an eglos, kyn fen ni oll an dydhyow a'gan bywnans kepar ha servons gober [Bonner: hyrelynges]. QUIA MELIOR EST DIES VNUS IN ATRIIS TUIS SUPER MILIA, unn jydh, Arloedh, yw gwell spenys yn dha ji jy, ages mil dydh spenys yn ken fordh. mar teun ni ha kontynewa fleghes , yn askra agan mamm Sans Eglos, ni a vydh megys gans an boes a lel fydh ha bywek, ha mes a'n keth fenten na y hwra {spryngya} dhyn ni ha ynnon ni meur a vennesikter a vywnans, ha yn konshyans. Ha mar {hapen} dhyn koedha dhe wannegredh, yma dhyn gweres rag agan drehevel yn- bann arta, ha'n gweres na yw an sakramentys bennigys, dre an konfort ha gweres a re na ni a vydh gwrys kreffa ha pub dydh moy ha moy appla dhe brosedya yn pub kinda a vertu. Yndellma ow kavoes omma war an bys agan mamm Sans Eglos, an pyth yw an veri a'gan Savyour Yesus Krist, an lel Mab Dyw, ni a yll bos bold dhe gelwel war Dhyw agan Tas, ha bos sur assurys fatell vynn ev agan klywes ni, kepar ha'y fleghes kerensedhek, ha ri dhyn ni an eretons yn gwlas nev, an pyth yw preparys ragon ni, dre agan Savyour Yesu Krist. Dhodho ev, gans an Tas ha'n Spyrys Sans re bo enor, praysys ha glori heb diwedh. Amen. Quod J.T. H. Pendilton sacre theologie professoris. Note hapen: [happyn]. Nance OC iv 11: 3s pres of hapnya Folio 41a [Homily 9] EMANUEL DE PRIMATINA ET SUPERIORI POTESTATE ECCLESIE MILITANTIS IN TERRA Kepar ha yn pub korf politek, yndella y'n eglos (an pyth yw korf), yn ughelder ha yn iselder, y res kavoes governours yn mysk an anedhi, ken ny yll endurya pell. Ha rakhenna agan Savyour a wrug speshly, pan esa ev omma war an bys, apoyntya y abosteledh ha'y dhyssiplys, ha'n re a dheffa war aga lergh i, dhe gavoes an kur ha dhe overweles ha governa y eglos bys gorfenn an bys. Ha rag na wrella den vydh despisya an awtorita a'y apostlys, yma Krist ow leverel y'n xiii-es chaptra a Yowann, AMEN, DICO VOBIS, QUI ACCIPIT SI QUEM MISERO, ME ACCIPIT, QUI AUTEM, ME ACCIPIT, ACCIPIT ENIM [eum] QUI MISIT. Hemm yw dhe leverel, my a lever dhy'hwi neb a wrella resseva henna a wrellen vy dannvon yma worth ow resseva vy, ha neb a wrella ow resseva vy, ev a vydh ow resseva neb a wrug ow dannvon vy. Ha y'n x-ves chaptra a Luk yma ow leverel yndellma: QUI VOS AUDIT, ME AUDIT, ET QUI VOS SPERNIT, ME SPERNIT, QUI AUTEM ME SPERNIT, SPERNIT EUM QUI ME MISIT. [[Bonner f. 43]] Henn yw dhe leverel, Neb a wrella agas klywes hwi, ev a'm klyw vy, ha neb a wrella agas despisya hwi, yma worth ow despisya vy, ha neb a wrella ow despisya vy, yma ow tespisya henna a wrug ow dannvon vy, henn o ow Thas a nev. Yma S Powl ow {kows}, a'n abosteledh a Krist, ha oll an re na a veu yn menystrys y'n eglos a Krist dhia {nena} bys y'n jydh hedhyw, ha'n charj anedha ow rewlya an flokk a Krist y'n iiii-a chaptra dhe'n Efesyans, IPSE DEDIT QUOSDAM QUIDEM APOSTOLOS, QUOSDAM AUTEM PROPHETAS, ALIAS VERO EVANGELISTAS, ALIOS AUTEM PASTORES, ET DOCTORES, AD CONSUMMATIONEM SANCTORUM IN OPUS MINISTERII, IN EDIFICATIONEM CORPORIS CHRISTI, DONEC OCCURAMUS OMNES IN VNITATEM FIDEI Folio 42 [Homily 9] SABAOTH DE PRIMATINA ECCLESIE MILITANTIA IN TERRA ET AGNITIONIS FILII DEI, IN VIRUM PERFECTUM, IN MENSURAM ETATIS PLENITUDINIS CHRISTI. VT IAM NON SIMUS PARUULI FLUCTUANTES, NEQUE CIRCUMFERAMUR OMNI VENTO DOCTRINE, IN NEQUITIA HOMINUM, IN ASTUTIA AD CIRCUMUENTIONEM ERRORIS. Hemma yw dhe leverel, Krist a wrug ri power ha apoyntya rann dhe vos apostlys, rann {profetys}, rann aweylers, ran bugeledh deves, ha dhe dhyski dhe berfeyttha dhe gollenwel yn bennesikter dhe wul an obereth [Bonner: 'worke'] a venystra rag edifia an korf a Krist, bys may teffen ni oll ha dos warbarth yn unn a gryjyans ha fydh, ha'n godhvos a Vab Dyw, dhe'n stat a dhen perfeyth, war-lergh an musur a'n leun oes a Krist, ha na ven ni alemma rag kepar ha fleghes ow shakya gans pub hwaff, na bos ledys gans pub a dhyskans, yn drokkoleth dre [Bonner: 'wylynes'] a dhrog bobel [[Bonner f.43a]] ow kwandra a-les rag agan dessevya ni. An keth- sam tekst ma a S Powl settys dherag agan lagasow an awtorita ha'n governans a wrug agan Savyour apoyntya dhe gontinewa bys gorfenn an bys yn y eglos, ha fatell veu an apostlys, aweylers, {profetys}, dyskans, ha pregowthoryon y feu res gans Krist dh'y bobel rag aga governa, ha gans henna yma S Powl y'n keth-sam tyller ma ow tiskwedhes rag pana borpos yw a'n par na, hag awtorita ynstitutys, rag edifia an {holl} korf y'n fydh, ha rag lel defens dhe'n {holl} korf, dhiworth an poyson a eresi. nyns eus travydh moy a yll suppressya eresi es an governans a'n eglos, mar pydh-a estymys dhe henna, hag obayys kepar dell usi S Cyprian ow rekordya, an bennigys, yn y kynsa lyver ha'n tressa chaptra, kepar dell eus-a omma ow folya. NE ALIUNDE Folio 42a [Homily 9] JHESUS DE PRIMATINA ECCLESIA MILITANTIS NEQUE ALIUNDE HERESES OBORTE SUNT, AUT NATA SUNT SCISMATA, QUAM INDE QUOD SACERDOTI DEI NON OBTEMPERATUR. NEC VNUS IN ECCLESIA AD TEMPUS SACERDOS, ET AD TEMPUS IUDEX, VICE CHRISTI COGITATUR, CUISI SECUNDUM MAGISTERIA DIUINA, OBTEMPERARET FRATERNITAS VNIUERSA, NEMO ADUERSUS SACERDOTUM COLLEGIA QUICQUAM MOUERET, hemm yw dhe styrya, Na yn tyller arall, na dre vaynys arall, yw eresi {springys} yn-bann, ha drehevys, ma's rag nag eus obayans res dhe'n menyster neb yw an pronter a Dhyw, na onan yw konsydrys na sopposys dhe vos y'n eglos, rag an termyn an pronter, ha rag an termyn an juj, a Krist, ha dhe onan, mar teffa an {holl} bredereth obaya dhe'n kommondmentys a Dhyw, ny vynnsa [[Bonner f.44]] denvydh {styrrya} na gwaya {warbynn} an po kompani a bronteryon. Dre hemma hwi a yll persevya fatell o an {konklushyon} a S Cyprian, po jujment, an a'n eglos dhe [vos] amyttys dhe onan, ha henna dhe vos reputys kepar ha vikar Krist, dhe lettya ha suppressya eresys, ha'n governour na dhe vos obayys gans oll an Kristonyon, ha'n Skryptor ow previ fatell wrug agan Savyour apoyntya Peder dhe'n keth ughel roum ma, ha dhodho ev a veu res ha delivrys an charj war oll an flokk a Krist, ha dhe nagonan vydh arall [a] oll an abosteledh. Y'n xxi-ens a S Yowann yth yw skrifys fatell wrug agan Savyour, wosa y {resurrekshyon}, apperya y'n mor yn tyller gelwys Tiberyas dhe sertan a'y abosteledh, ha yn aga mysk yth esa Peder, ha ena ev a gemmeras kynsa bara ha puskes, ha'ga ros rann dh'y Abosteledh Folio 43 [Homily 9] JHESUS DE PRIMATINA ECCLESIE MILITANTIS Abosteledh, ha pan wrussons ena refreshya aga honan, Krist a leveris dhe Peder, SIMON JOHANNIS DILIGIS ME PLUS HIIS? DICIT EI, ETIAM, DOMINE, TU SCIS, QUIA AMO TE, DICIT EI, PASCE AGNOS MEOS. DICIT EI ITERUM. SIMON JOHANNIS DILIGIS ME? TUM AIT ILLO ETIAM, [TRISTIS], DOMINE [tu scis] QUIA AMO TE. DICIT EI, PASCE AGNOS MEOS. DICIT EI TERTIO, SIMON JOHANNIS AMAS ME? CONTRISTATUS EST PETRUS, QUIA DIXIT EI TERCIO, AMAS ME? ET DIXIT EI, DOMINE TU OMNIA NOSTI, TRISTIS [tu scis], QUIA AMO TE, DICIT EI, PASCE OUES MEAS. Henn yw dhe leverel, Simon mab Yona, es'ta jy worth ow hara vy moy es an re ma? Ev a'n gorthybis, Ya, Arloedh, ty a woer henna, fatell garav vy jy. Ev a leveris, gwra maga ow eyn vy. {Nena} ev a gewsis dhodho arta hag a leveris Simon mab Yona, es'ta worth ow hara vy? [[Bonner f.44a]] Peder a worthybis, Ya, Arloedh, ty a woer fatell wrav vy dha gara jy. Krist a leveris, mag ow eyn vy. {Nena} ev a gewsis dhodho an tressa treveth, Simon mab Yona, es'ta worth ow hara vy? Peder a gemmeras dughan [Bonner: 'was sorye'], rag Krist dhe leverel dhodho ev tri thorn, es'ta jy worth ow hara vy? Peder hwath a'n gorthybis hag a leveris, Arloedh, ty a woer puptra, ha ty a woer fatell wrav vy dha gara. Ev a leveris dhe Peder, gwra maga ow deves. An keth {proses} ma a'n Skryptor a'n jeves lies dhe vos notys. An kynsa yw, yth esa apostlys erell ena , ha yn aga mysk yth esa henna, esa Krist pub eur ow kul meur anodho, henn o S Yowann; hwath agan Savyour a wrug direktya y gows, hag ev a gewsis dhe Peder , ow sygnyfia an mater esa ev ow {kows} anodho dhe bertaynya dhe Peder < ha , saw dhe onan vydh a'n re erell a'n apostlys. Arall yw, ha'n sekond dhe vos omma konsydrys, yw fatell wrug agan Savyour govynn Folio 43a [Homily 9] EMANUEL DE PRIMATINA ECCLESIE MILITANTIS worth Peder veri mars esa ev worth y +gara+ gara ev moy es onan arall a'n abosteledh. Ha'n tressa yw hemma, fatell wrug Krist kommyttya ha ri an charj, keffrys a'y eyn ha'y dheves, dhe Peder. An ma ha moy haval dhe'n re ma mar pydhons konsydrys yn ta, ymons ow previ kler, fatell veu an ughel charj a eglos Krist omma y'n bys kommyttys ha res dhe Peder. Ha dhe'n keth-sam porpos ma yma +ow+ agan Savyour ow {kows} arta dhe Peder yn tyller arall skrifys y'n xvi-es chaptra a S Matthew y'n vaner ma: VENIT AUTEM JHESUS IN PARTES PHILIPPI ET CESARIE, ET INTERROGABAT DISCIPULOS SUOS, DICENS, QUEM DICUNT HOMINES ESSE FILIUM HOMINIS? AT ILLI DIXERUNT, ALII JOHANNEM BAPTISTAM, ALII AUTEM HELIAM, ALII VERO IHEREMIAM, AUT VNUM EX PROPHETIS, DIXIT ILLIS JHESUS, VOS AUTEM QUEM ME ESSE DICTITIS? RESPONDENS, SIMON PETRUS DIXIT, TU ES CHRISTUS, FILIUS DEI UIUI. RESPONDENS AUTEM JHESUS DIXIT EI, BEATUS ES SIMON BARIONA, QUIA CARO ET SANGUIS NON REUELAUIT TIBI, SED PATER MEUS QUI IN CELIS EST, ET EGO DICO TIBI QUIA TU ES PETRUS, ET SUPER HANC PETRAM EDIFICABO ECCLESIAM MEAM, ET PORTE INFER(N) NON PREUALEBUNT +SUPER+ ADVERSUS EAM, ET TIBI DABO CLAUES REGNI CELORUM ET QUODCUMQUE LIGAUERIS SUPER TERRAM ERIT LIGATUM IN CELIS, ET QUODCUMQUE SOLUERIS SUPER TERRAM, ERIT SOLUTUM ET IN CELIS, Henn yw dhe leverel, Yesus a dheuth dhe'n kostys a Sesarea Filippi, hag ev a wovynnis worth y apostlys ha'y dhyssiplys, Piw usi ow {kows} dhe vos an Mab a Dhen? Ha i a leveris, Rann, Yowann Baptist, rann Elias, rann Yeremias, po onan a'n brofetys. Yesus a leveris {dhedhans} i, Saw piw a leverowgh hwi y bos-ama Folio 44 [Homily 9] SABAOTH DE PRIMATINA ECCLESIE MILITANTIS hwi ow bos vy? {Nena} Simon Peder a wrug gorthybi, hag a leveris, Ty yw Mab an Dyw a Vywnans. Ha Yesus a'n gorthybis hag a leveris, Bennigys osta jy, Simon mab +bariona+ Yona, rag ny wrug kig na goes diskwedhes henna dhiso jy, ma's ow Thas vy eus yn nev, ha my a lever dhiso jy, Ty yw Peder, po an garrek, ha war an garrek ma my a vynn byldya ow eglos, [[Bonner f.45a]] ha'n yettys a ifarn ny wra prevaylya {war y bynn}, ha my a vyn ri dhiso jy an alhwedhow a wlaskor nev, ha pynagoll a wrylli kelmi y'n bys omma, ev a vydh kelmys ynwedh yn nev, pynagoll a wrylli digelmi omma y'n bys, ev a vydh ynwedh digelmys yn nev. An geryow ma a Krist a veu kewsys pell dherag an termyn a wrug Krist ri an kommondmentys erell dhe Peder, henn o dhe vaga y flokk, ha'n pyth yw +commondys= performys yn tylleryow [telythow] erell yw omma kommondys y'n geryow ma a Krist. Yn tyller arall yma Krist ow korra Peder yn awtorita, ow leverel yndellma: Gwra maga ow eyn ha maga ow deves. Y'n geryow ma nyns usi ev ma's ow promysya an awtorita ma dhodho ev ow leverel, dhiso jy my a vynn ri an alhwedhow a wlaskor nev, ha pynagoll a wrylli lowsya po kelmi y'n bys, ev a vydh lowsys ha kelmys yn nev. Travydh na ger vydh haval dhe'n geryow ma ny wrug Krist {kows} dhe onan vydh arall a'y abosteledh , ma's dhe Peder ha dhe oll aga hynsa warbarth, ma's Tommas yth esa dhiworta. Krist a gewsis an geryow eus skrifys y'n xx-ens chaptra a Yowann, henn yw dhe leverel, Ressevewgh hwi an Spyrys Sans, an peghosow a wrewgh hwi remyttya, i a vydh gevys, ha'n pegh [sic] a wrellewgh retaynya i a vydh retaynys. Folio 44a [Homily 9] JHESUS DE PRIMATINA ECCLESIE MILITANTIS Ha y'n xviii-es chaptra a Matthew Krist a leveris dhe'n xii, pana dra a wrellewgh hwi kelmi war an nor, ev a vydh ynwedh kelmys yn nev, ha pana dra a wrellewgh lowsya yn nor, ev a vydh lowsys yn nev. [[Bonner f.46]] Ha na ve agan Savyour Krist yntendya dhe ri dhe Peder speshyal awtorita a-ugh aga hynsa, pana edhomm via {kows} hemma dhe Peder, hag ev dhe {gows} yn {dhedhans} i oll dherag dorn? Ha pandra esa ev ow menya dhe Peder ma's speshyal pan wrug-a promysya dhe ri dhodho an alhwedhow a wlas nev y'n presens a oll an xii-ek? Yth o ha dhe Peder. Agan Savyour dre y {dhevin} skians a wrug +pers+ persevya fatell ova dhe onan bos ugh an {holl} , an pyth o, hag yw, nomber a lies-chanj [Bonner: 'sundry'] nashyon, kepar dell yw an katholik eglos. Rakhenna ev a 'boyntyas Peder dhe'n offis na, ha Peder pan wrug-a resseva offis a'n par na dhiworth Krist, ev a wrug y eksersisa, ha oll an apostlys a wrug y suffra ev. Rakhenna yth yw skrifys y'n keth-sam chaptra y'n fatell wrug Peder [Bonner 'incontinently'] a-wosa an {assenshyon} a Krist sevel yn-bann yn kres an pobel ha'n dh'aga movya i dhe dhewis onan rag bos yn roum esa Yudas ynno. An keth offis ma ny vynnsa Peder kemmeres na ve Krist dhe ri dhodho an awtorita kepar dell yw dherag deklarys y'n ii-de a'n . Yth yw skrifys fatell wrug Peder kemmeres warnodho yn presens a oll an apostlys dhe {gows} yn aga hanow i oll dhe'n bobl war Dhydh Penkast [du fencost] myttin, straght [strygh(t)] hware wosa i dhe dhe [sic] resseva an Spyrys Sans yn hevelep a davosow a dan, kepar dell yw skrifys y'n iii-a yn , ha fatell wrug Peder sawya den evr'ek hag yth o evr'ek [[Bonner f.46a]] dhia ban veu genys Folio 45 [Homily 9] EMANUEL DE PRIMATINA ECCLESIA MILITANTIS a dorr y vamm. Ha pan wrug an bobel gul meur aneth a'n merkyl na, Peder a wrug ena dhedha {narashyon}, kepar dell yw {menshyon} gwrys y'n iiii-a, y'n v-es, ha y'n vi-es a'n , ha yn lies tyller arall y'n keth-sam lyver na. Oll an tylleryow [tellythyow] na yn Skryptor a goedhva perswadya kolonnow an bobel neb yw da ha dhe sopposya fatell wrug agan Savyour ri an awtorita na dhe Peder ugh oll aga hynsa, war an {holl} eglos, dhe +the+ witha hag ordyr da dhe vos gwithys y'n eglos. Hwath rag agas satysfia pella y'n mater ma hwi a wra klywes omma pandra usi an awktour ow {kows}. Origen o mab-lyenn bras, ha ev a veu a-ji dhe cc blydhen wosa Krist. Yn y {eksposishyon} war an vi-es chaptra a'n epystlys [pistlis] a S Powl dhe'n Romans, skrifys y'n vaner ma: PETRO CUM SUMMA RERUM DE PASCENDIS OUIBUS TRADERETUR, ET SUPER IPSUM TANQUAM SUPER TERRAM FUNDARETUR ECCLESIA, NULLIUS CONFESSIO VIRTUTIS ALTERIUS, NISI CHARITATIS EXIGITUR. Hemm yw dhe leverel, Pan veu an ughella awtorita dhe Peder res rag maga an deves a Krist, ny veu hwilys dhiworth ev an {profeshyon} a vertu vydh, ma's a jeryta. An +my+ bennigys S Cyprian, yn lies tyller yma ow affirmya hemma ha yn mysk oll re erell yn y epystyl [pistill] skrifys AD JUBAIANUM: MANIFESTUM EST, VBI ET PER QUOS, REMISSIO PECCATORUM DARI POSSIT. NAM DOMINUS, PRIMUM PETRO SUPER QUEM EDIFICAUIT ECCLESIAM SUAM, ET VNDE VNITATIS ORIGINEM INSTITUIT, ET [[Bonner f.47]] OSTENDIT, POTESTATEM ISTAM DEDIT, hemm yw dhe leverel, yth yw +mani+ Folio 45a [Homily 9] ADONAY DE PRIMATINA ECCLESIE MILITANTIS py le, ha dre biw, a vydh {remishyon} a beghosow res. Rag agan Savyour Yesu Krist a ros an kynsa power ha awtorita dhe Peder, ha war an power ma ev a wrug byldya y eglos, ha dhiworth henna ev a wrug {ordenya} ha diskwedhes an dallethvos a'n dhe brosedya, ha y'n keth-sam +chapter na+ epystyl na ev a leveris, ECCLESIAM QUE VNA EST, FUNDAUIT SUPER VNUM, henn yw, Ev a fondyas y eglos, ha nans yw namoy es onan, war onan. Yma S Basil ow skrifa yn y lyver dhe Tauenius, PER HANC VOCEM INTELLIGIMUS JONE FILIUM, QUI FUIT EX BETHSAIDE, ANDREE FRATREM, QUI EX PISCATORE, IN APOSTOLATUS MINISTERIUM VOCATUS EST, QUI QUONIAM FIDE PRESTABAT, ECCLESIE IN SE EDIFICACIONEM SUSCEPIT. Henn yw , Dre an voys ma, ni a wra onderstondya mab Yona, neb a dhia Bethsaida, broder Androw (henna o Peder), ev a veu gelwys dhiworth pyskador dhe'n menystri +an ab+ a onan an abosteledh, ha dre reson y vos-a mar sur y'n fydh, an eglos a veu byldys warnodho. Yma S Ambros yn y beswara {sermon}, ow leverel yndellma: PETRUS DENIQUE PRO SOLIDITATE DEUOTIONIS ECCLESIARUM PETRA DICITUR, SICUT AIT DOMINUS, TU ES PETRUS ET SUPER HANC PETRAM EDIFICABO ECCLESIAM MEAM, PETRE ENIM DICITUR, QUOD PRIMUS UBN NACIONIBUS FIDEI FUNDAMENTA POSUERIT, ET TANQUAM SAXUM IMMOBILE, TOCIUS OPERIS CHRISTIANI COMPAGEM MOLEMQUE CONTINEAT. Henn yw, Peder, rag an han substans a'y {devoshyon}, yw gelwys an garrek a Sans Eglos, kepar dell leveris agan Savyour, Ty yw Peder, ha war an garrek ma my a vynn byldya ow eglos. Peder yw gelwys karrek dre reson ev dhe vos an kynsa a wrug {laya} an {fondashyon}, henn yw an fydh, yn mysk an jentilys, ha kepar ha men po karrek na yll bos gwayys, ev a wrug kontynewa ha gwitha an fram ha a'n {holl} eglos Folio 46 [Homily 9] SABAOTH DE PRIMATINA ECCLESIE MILITANTIS a Krist. S Awgustin yn kepar maner y'n xxvi-ens a'y {sermons}, DE SANCTIS, ha y'n xvii-es {sermon} DE TEMPORE, saw yn moyha y'n 124 {sermon} DE TEMPORE, ena yma ev ow kul larj {proses} a Peder, ha yn mysk re erell ow {kows} a Peder y Vester y'n vaner ma: TOCIUS CORPORIS MORBUM IN IPSO CAPITE CURAT ECCLESIE ET IN IPSO VERTICE COMPONIT MEMBRORUM OMNIUM SANITATEM. Henn yw, ev a wrug omma menya Krist, yma ow sawya yn +ver+ veri penn an eglos, ow menya Peder: An dises a oll an korf, ha y'n gurun po an topp a'n penn, ev a wra framya yeghes dhe oll an erell. Omma ow omyttya awktours erell heb diwedh, a dus koth ow tochya an , bo an ughel ordyr a Sans Eglos, dhe vos res dhe Peder gans agan Savyour Krist y honan. My a vynn agas eksortya hwi dhe remembra an ma a Sans Eglos. Rann yw tennys yn-mes a'n veri Skryptor, rann yn-mes an ha doktours a Sans Eglos, ha ha moyha speshyal dhe'n {konsiderashyon} ha'n konsent a'n katholik eglos, travydh dhe dhoutya y'n mater ma, ma's an apostyl bennigys Peder o an vikar a Krist omma y'n bys, ha ev a'n jeva ughella ha moy awtorita ages onan vydh arall a'n abosteledh, ha'n speshyal porpos o, Krist dhe vynnes kavoes awtorita a'n par na yn unn den, yw rag preservya an yn y eglos, han eglos na nyns yw ma's onan. Ny vynnav agas annia nafella rag an termyn ma, saw y'n nessa homyli hwi a glywvydh moy dre weres a Dhyw an Tas, an Mab, ha'n Spyrys Sans, dhe'n re na re bo enor. Amen. Quod J.T. Jo. Harpesfyld, sacre theologie professoris et arcidiaconi London. Folio 46a [Homily 10][[Bonner f.48a]] EMANUEL DE PRIMATINA Yth yw skrifys y'n viii-es chaptra y'n fatell wrug Simon Magus offra dhe ri mona dhe Peder mar mynno Peder ri power dhodho ev, pynagoll person a wrella ev ha gorra y dhiwleuv warnodho may teffens ha resseva an Spyrys Sans. Saw rag an ha'n drog {rekwestya} ma, ev a veu rebukys ha reprevys. {Nena} ev a gemmeras own a dryga nafella y'n kost na, henno yn Samaria, ryb an apostlys. Ev a fias alena dhe Rom, hag ena Simon Magus a wrug dessevya an bobel dre y ha , kepar dell usi Yustinus an ha den ow rekordya yn y sekond , direktys ha dannvenys dhe'n Emperour Antonius, yma ow testifia. Ireneus ynwedh yn y gynsa lyver, CONTRA HERESES, ow rekordya henna, ha Simon Magus a wrug dessevya ha dalla an bobel yn maner a'n par na, may hwrug +eff+ an bobel y gemmeres ev rag Dyw, hag i a worras y imaj ev yn-bann y'n sita, gans an {superskripshyon} ma skrifys a-ughto: SIMONI DEO SANCTO, henn o dhe leverel, Dhe Simon an Dyw bennigys. Saw ny veu pell wosa an [[Bonner f.49]] {prankys} ma dhe vos gwariys dre Simon Magus, ha'n bobel yndellma ledys ha dallhes ganso, na wrug Dyw dannvon y jyf apostyl Peder dhe Rom, neb a wrug konfondya Simon Magus ha y overkommya. Ynwedh ev a drelyas meur a'n bobel dhe'n fydh a Krist, kepar dell yw gwrys {menshyon} y'n xiiii chaptra y'n sekond lyver a Eusebius, . Now, pan o an keth-sam apostyl ma Peder, dre vodh Dyw ha dre an a Dhyw, dres dhe Rom, ena ev a wrug kontynewa epskop y'n keth-sam Rom ma xxv-ens a vlydhynyow, hag ena ev a wrug Folio 47 [Homily 10] JHESUS DE PRIMATINA suffra y glorius y'n diwettha blydhen a reyn an kruel emperour Nero, ha hemma yma S Yerom ow rekordya y'n dalleth a'y stori, DE ECCLESIASTICUS SCRIPTORIBUS, y'n vaner ma. Simon Peder, mab Yona, dhia'n a Alila, ha dhia'n dre a Bethsaida, broder dhe Androw an apostyl, a-wosa y epskobeth yn Antiok, ha wosa y bregoth yn Pontus Galasia, Kappadosya, Asia ha Bithynia, dhe'n neb o dispersys a-les yn lies pow, ev a dheuth dhe Rom dhe overkommya Simon Magus, hag ena ev a withas y stall pymp blydhen warn ugens bys y'n diwettha blydhen, honna o an xiiii-es a reyn Nero, ha dre henna, y vernans, ev a ressevas an gurun a . Y benn a veu trelys dhe'n dor y'n krows, [[Bonner f.49a]] ha'y dreys yn-bann, rag ev dhe akontya y honan nag o-va wordhi dhe vos krowsys yn kepar maner ha form dell veu y Vester, Krist. Yma S Ambros ow kul {menshyon} a vernans ha'n a Peder ha Powl yn Rom, ow leverel yndellma y'n lxx {sermon}: Yth esov ow sopposya na veu-va heb kows bras a'n' ii dhe suffra yn unn jydh, yn unn tyller, ha yn-dann unn , rag may hallens mos dhe Krist warbarth. Yn unn tyller, rag na vo an naneyl anedha a Rom. Ha yn-dann unn rag may halla kepar aga ladha i keffrys. An jydh o rag aga , an tyller rag aga glori, an rag aga vertu. Ha yn pana dyller a wrussons y suffra ? Poran yn Rom, neb yw an penn ha chyf sita a'n bys, rag an +tent+ Folio 47a {Homily 10] JHESUS DE PRIMATINA an entent, neb a veu an penn ha'n dalleth a {superstishyon}, may teffa ena growedha ha powes an penn ha'n dalleth a vennesikter, ha neb a +rug+ veu an pryns a'n [Bonner: 'heathen'], henn yw an pryns a'n , trygys, ena an prynsys a Sans Eglos a res dhedha growedha. Yndellma yma S Ambros ow leverel, ha dhe henna yma Egesippus ow rekordya, an den yn y dressa lyver, An {Destrukshyon} a Yerusalem, ha yn kepar maner Dionysius, an epskop a Korinth, ha Caius ynwedh neb a wrug bywa [[Bonner f.50]] yn termyn Seferinus, an epskop a Rom, kepar dell usi ow apperya moy larjya y'n xxx-ens chaptra a'n lyver a Eusebius, ECCLESIASTICALL HISTORY. +Ef+ Y feu diskwedhys y'n Homyli dherag hemma fatell wrug agan Savyour apoyntya Peder y'n brassa roum es onan vydh a'n abosteledh erell, ha y'n keth-sam homyli ma yth yw diskwedhys fatell wrug Peder dos dhe Rom, ha pana bellder a wrug-a bywa ena, ha pan dhiwedh ha a veuva yn Rom. Lemmyn a-wosa hemma ev a vydh diskwedhys ha prevys dhywgh omma fatell veu, ha fatell yw, dre an +cat+ katholik eglos oll an epskobow a Rom a veu dhia dermyn Peder estymys, jujys ha kemmerys rag an ha'n folyers a Peder yn y speshyal hag ughel offis, ha dhe Peder, ha'n re a veu dhia {nena}, yma res dhedha an rewl ha'n a'n {holl} flokk a Krist, dre volonjedh Dyw, omma y'n bys, ha kynsa my a vynn dalleth gans an awktour Ireneus. Yma ow leverel y'n tressa chaptra a'y dressa lyver {warbynn} eresys fatell yw an eglos a Rom an brassa, an kottha, eglos, ha'n brassa aswonnys a oll eglosyow, ha fatell veu hi fondyes dre an apostlys Folio 48 [Homily 10] JHESUS DE PRIMATINA Peder ha Powl, ha dre an {sukseshyon} a'n epskobow a Rom dhia termyn Peder bys y'n jydh hedhyw, an gwir a veu derivys a dhorn dhe dhorn, may halla ynno bos godhvedhys , ya kevys ha gwithys yn Rom. Ha war hemma yma Ireneus ow {kows} pella an geryow ma: AD HANC ENIM ECCLESIAM PROPTER POTENTIOREM PRINCIPALITATEM NECESSE EST CONUENIRE OMNEM ECCLESIAM, HOC EST EOS QUI SUNT VBIQUE FIDELES. Henn yw dhe leverel, Rag dhe'n keth- sam eglos ma, ow menya hag ow poyntya dhe'n se po stat [=?stall] a Rom, rag an nerth anedhi, oll an {holl} eglos a Krist, [[Bonner f.50a]] henn yw dhe leverel oll an re yw (po leun a fydh), pynagoll a vons i, a res {assembla} po reperya dhedhi. Ha yma S Awgustin owth agrya dhe hemma yn y 102 epystyl, ow leverel, fatell wrug y'n eglos a Rom an (henn yw an chyf) a'n apostlys an se (henn yw stall a'n apostlys) a wrug pub eur shinya ha floryshya. Ha'n keth-sam S Awgustin ma, ow skrifa {warbynn} onan, Petilianus, neb a wrug despisya an se ha'n stall a Rom (kepar dell usi an eretikys lemmyn hedhyw y'n jydh), ow skrifa y'n vaner ma: Mar pe oll an epskobow a'n bys re a'n par na, kepar dell es'ta jy falslych ow reportya i dhe vos, pandr'a wrug an se a Rom dh'eth {hurtya} jy, neb a wrug Peder 'sedha, ha lemmyn yma Anastasius ena ow 'sedha, ha pandr'a wrug an se a Yerusalem dhe'th {hurtya} jy, neb a wrug Jamys 'sedha, ha lemmyn yma Yoannes ena ow 'sedha? Ganso ev ni yw kelmys y'n katholik , ha dhiworto hwi a wrug dividya agas honan, yn agas drog ha ha . Prag y hwre'ta gelwel an se ha'n stall a'n aposteledh an se ha stall a , mars es'ta worth y wul rag kerensa an dus, an pyth es'ta ow sopposya dhe Folio 48a [Homily 10] EMANUEL DE PRIMATINA {bregowth} an lagha, saw ny vynnys [impf impers.?] kollenwel an lagha. A wrug agan Savyour, a soppos'ta, [=injury] ha kamm a'n par na dhe'n stall po chayr a'n skribys ha'n ? A'n re na yma ev ow {kows}, I a gews gwell dell wrons i gul, etc.? Pella, yma an bennigys S Cyprian y'n tressa epystyl yn y kynsa lyver ow {kows} [[Bonner f.51]] {warbynn} sertan re a wrug +dyssabb+ disobaya ha despisya Cornelius, an epskop a Rom, y'n vaner ma: NEQUE ENIM ALIUNDE HERESES OBORTE SUNT, AUT NATA SUNT SCISMATA, QUAM INDE QUOD SACERDOTI DEI NON OBTEMPERATUR, NEC VNUS IN ECCLESIA AD TEMPUS SACERDOS, ET, AD TEMPUS IUDEX, VICE CHRISTI IUDICATUR, CUI SI SECUNDUM MAGISTERIA DIUINA OBTEMPERARET FRATERNITAS VNIVERSA, NEMO ADVERSUS SACERDOTUM COLLEGIUM, QUICQUAM MOUERET. Hemm yw dhe leverell, Nyns yw nahen {kaws} y bos eresys drehevys ha {spryngys} ha tevys, ma's rag y bos an pronter a Dhyw despisys ha nag yw-a obayys (henn o Cornelius, epskop yn Rom {nena}), ha rag nag eus onan kemmerys y'n eglos dhe vos an ughel pronter, ha rag an termyn dhe vos juj a Krist, bo vikar Krist, ha dhe henna mar pe an {holl} ha'n bredereth, dhe'n kommondment a Dhyw, , ny vynnsa denvydh gwaya na styrrya {warbynn} an bredereth a Krist, an re na yw an po kompani a bronteryon. S Awgustin ynwedh a skrifas {warbynn] an epystyl a +Mach+ Manike. An epystyl ma yw gelwys FUNDAMENTUM, ow ri dhe'n stall a Rom . Ha yma ow pyldya y fydh yn mysk re erell war an {sukseshyon} a'n epskobow a Rom, neb a wrug dos ha folya Peder yn ordyr dhia dermyn Folio 49 [Homily 10] JHESUS DE PRIMATINA [='even'] dhia y dermyn ev, an pyth o 300 blydhen wosa Krist. Yma ev ow skrifa y'n vaner ma: MULTA SUNT, QUE ME IN ECCLESIE GREMIO IUSTISSIME TENET. TENET ME CONSENTIO POPULORUM, ATQUE GENTIUM, TENET AUCTHORITAS MIRACULIS INCOATA, SPE NUTRITA, CHARITATE AUCTA, VETUSTATE FIRMATA, TENET AB IPSO SEDE PETRI APOSTOLI, CUI PASCENDOS OUES SUAS POST RESURRECTIONEM SUAM DOMINUS COMMENDAUIT, [[Bonner f.51]] VSQUE AD PRESENTEM EPISCOPATUM SUCCESSIO SACERDOTUM. Henn yw, yma lies tra, a wra dre reson da ow gwitha vy yn laghys an eglos katholik, an a mar lies ha mar veur bobel, nashyons, ha gwlasow a wra gwitha an awtorita a'n eglos, ow talleth gans merklys, norysshys gans govenek, ynkressys gans cheryta, ha konfirmys gans , henn yw kothenep, ow gwitha ynwedh an {sukseshyon} a'n epskobow a veu dhia Peder an apostyl, ha'n termyn a wrug agan Savyour wosa y dhasserghyans kommyttya y dheves dhe vos megys, bys y'n epskop ma eus lemmyn yn termyn ma, ow menya rag dhe witha an katholik eglos. S Yerom ynwedh yn y epystyl dhe Damasus yma ow settya yn-mes veri an , ha'n a'n epskop a Rom, y bos-ans an henn yw an sywysi, a Peder ha yn mysk an re erell, yma ev ow leverel yndellma: SI QUIS CATHEDRE PETRI IUNGITUR MEUS EST, henn yw, Mar pydh denvydh junys dhe chayr Peder, po synsi dhe'n stall a Peder, yth yw ow servont vy, ha my an piw, ha my a wra y resseva ha junya ganso. S Ambros ynwedh yn y dressa lyver a'n sakramentys, ha y'n kynsa chaptra, ow leverel yndellma: ECCLESIA ROMANA HANC CONSUETUDINEM NON HABET, CUIUS TIPUM IN OMNIBUS SEQUIMUR, henn yw, An eglos a Rom, an pyth eson ni ow sywya y yn pub [[Bonner f.52]] poynt, ny'n jeves vydh a'n par na. Folio 49a [Homily 10] JHESUS DE PRIMATINA Yma lies awktour erell a dus rag an , ha'n a'n se ha stall a Rom. Yma lies awktour keffrys a'n Skryptor ha a dus koth . Saw pan edhomm eus a mar lies awktour? Rag yth yw gwelys nans yw mil vlydhen ha moy, fatell wrug oll an re na a wrug disobaya an se ha'n stall a Rom a wrug koedha yn eresi, ha war an eresi na, koedha yn ha yn strif a-ji dhedha aga honan. Ha wosa henna yn {destrukshyon}, ha a-ji dhe {broses} a dermyn arta bos lowenek dhe drelya dh'aga . Ha mars owgh hwi dhe gavoes y'n mater ma, na wrewgh ma's miras war an pow ha gwlasow, ha war an bobel eus yn gans an Turk bras. Yn termyn passyes, pan esons owth agrya gans an se ha stall a Rom, yth esons, hag i a wrug, floryshya y'n a Krist ha yn rychys an bys. Mirewgh ynwedh war Germani, ha kemmerewgh anedhi, fatell wrussons prosperya a-ji dhedha aga honan, a-ban wrussons {deklynya} dhiworth an a'n se ha'n stall a Rom. Yth yw marthusyon dhe weles fatell wrug +fatell rug+ an re na esons i ow kemmeres rag aga doktours bras, ha skol mesters, i a wrug aga abusya, sedusya, ha'ga mokkya, [= 'even'] y'n keth-sam mater ma a'n , rag Luther yn speshyal ha ugh oll aga hynsa o aga ha penn ledyer an bysow [Bonner: 'ryngleader'] y'n mater ma. Hwath pan esa ev yn mysk tus dhyskys, rag talkya a'n mater ma yn aga mysk i ha {gansons} i, ev a veu drivys war dyller may wruga yn y lyver gelwys RESOLUTION LUTHERIANA SUPER PROPOSITIONE SUA, 13, DE POTESTATE PAPE, konfessya kepar dell usi omma ow folya. Folio 50 [Homily 10][[Bonner f.54a]] JHESUS DE PRIMATIA PRIMUM QUOD ME MOUET RO. PONTIFICEM ESSE ALIIS OMNIBUS QUOS SALTEM NOUERIMUS SE PONTICES GERERE, SUPERIOREM EST IPSA VOLUNTAS DEI, QUAM IN IPSO FACTO VIDEMUS, NEQUE ENIM SINE VOLUNTATE DEI IN HANC MONARCHIUM VNQUAM VENIRE POTUISSET RO. PONTIFEX AT VOLUNTAS DEI QUAM IN IPSO FACTO VIDEMUS, QUO QUOMODO NOTA FUERIT CUM REUERENTIA SUSCIPIENDA EST IDEAQUE NON LICET TIMERE RO. PONTIFICI IN SUO PRIMATA RESISTERE. HOC AUTEM RATIO TANTA EST VT SI ETIAM NULLA SCRIPTURA, NULLA ALIA CAUSA ESSET, HEC TAMEN SATIS ESSET AD COMPESCENDAM TEMERITATEM RESISTENTIUM ET HAC SOLA RATIONE GLORIOSISSIMUS MARTI[R] CIPRIANUS, PER MULTAS EPISTOLAS CONFIDENTISSIME GLORIATUR CONTRA OMNES EPISCOPORUM QUORUMCUMQUE ADUERSARIOS. SICU[T] TERCIUS RE[G]. LEGIMUS QUOD DECEM TRIBUS ISRAEL DISCESSERUNT A ROBOAM FILIO SALOMONI ET TAMEN QUIA VOLUNTATE DEI, SINE AUCTORITATE DEI FACTUM EST RATUM APUD DEUM FUIT: NAM ET APUD THEOLOGOS OMNES, VOLUNTAS SIGNI, QUAM VOCANT OPERATIONEM DEI, NON MINUS QUAM ALIA SIGNA VOLUNTATIS DEI ET PRECEPTA PROHIBIT, ET C. METUENDA EST, IDEO NON VIDEO, QUOMODO SINT EXCUSATI, A SCISMATIS REATA QUIA HUIC VOLUNTATI CONTRAUENENTES, SESE A RO. PONTIFICIS AUCTHORITATE SUBTRAHUNT. ECCE HIC EST VNA PRIMA MIHI INSUPERABILIS RATIO, QUI ME SUBIICIT RO. PONTIFICI ET PRIMATUM EIUS CONFITERI COGIT. Henn yw, An kynsa tra usi worth ow movya vy dhe brederi ha dhe grysi an epskop a Rom dhe vos penn war oll re erell, eson ni ow akontya dhe vos epskobow yw an veri bolonjedh a Dhyw, an pyth a wellyn ni , rag heb bolonjedh Dyw ny allsa an epskop a Rom yn termyn vydh dos dhe'n ma po Folio 50a [Homily 10] EMANUEL DE PRIMATINA ha'n rewl, ha bolonjedh Dyw, pynagoll +a+ mayn a vo-va godhvedhys ha aswonnys yth yw-a dhe vos ressevys, ha kemmerys gans . Ya, rakhenna nyns yw lafyl dhe wul [[Bonner f.55]] dhe'n keth-sam epskop na a Rom yn y epskobeth. Ha'n reson ma yw mar vras ha a fors a'n par na, kyn na ve Skryptor vydh na kows vydh arall, hwath hemma a veu lowr dhe overkommya an re a vynna gul . Ha dre an reson ma y honan an S Cyprian yma ow rejoysya yn meur epystlys {warbynn] y eskerens ha eskerens a onan vydh a'n epskobow, kepar dell wren ni redya y'n tressa lyver a'n Myghternedh. Ken wrug oll a x a Ysrael departya a-dhiworth Roboam mab Salomon, hwath dre reson y bos-a gwrys dre an bolonjedh a Dhyw, yth o kref ha firm heb awtorita vydh arall. Rag yn mysk oll an an dra usons ow kelwel yw an ober a Dhyw, ha yth yw dhe vos doutys maga feur avel sin vydh arall a volonjedh Dyw, kepar ha kommondmentys ha taklennow forbyddys, etc., ha rakhenna ny alla gweles fatell ons i ekskusys dhiworth an offens po pegh a neb a'n gwrella {warbynn} bolonjedh ma. Ymons owth omdenna aga honan dhiworth awtorita an epskop a Rom. [[Bonner f.55a]] An [gymmyn] [Bonner: 'Thus much'; kemmys?] ma Luther a leveris, ha neb a vynna miras yn y oberow a yll gweles pan vaner marchont ova, ow tessevya an bobel kepar dell wrug ev, ha'ga dri dhe kaletter, may hrwa an tressa ha'n peswara oes [Bonner: 'generation'} ahanan ni a glywas, ya ha {smartya} ragdho, mar teu an bys ha durya mar bell. Lemmyn dhe drelya dhe gen pow ni a Folio 51 [Homily 10] JHESUS DE PRIMATINA , hemma a yll bos lel kewsys, a oll an gwlasow y'n kristonieth nyns eus onan a'n jeves mar veur {kaws} dhe favera an se ha'n stall a Rom dell [y'n] jeves . Rag dhia an se ha'n stall a Rom an fydh a dheuth omma dhe'n keth ma, yn termyn myghtern Lucius, a-dro dhe c (kans) a (ha) 1 (hanter) a vlydhynow wosa Krist, ha vi c. blydhen wosa Krist an a veu {spredys} dres oll an wlas, ha yth ens ha y feu dannvenys omma dhe an moyha ha tus dhyskys rag {pregowth}, ha'n re na a wrug konvertya ha trelya lies mil a vilyow dhe'n fydh. Lemmyn hwi a wel pan ha dader a wrussyn ni resseva dhia Rom. Ni oll yw kelmys dhe bersevya ha onderstondya ynnon agan honan, ha ri meur a ras dhe Dhyw ragdho, poken yma an tebel war [=orth] agan dalla. Arta ynwedh pana anken ha a wrug koedha yn agan mysk ni dhia ban wrussyn disobaya an se ha'n stall a Rom, ha dhia ban wrug prynsys kemmeres warnedha an offis na, pyth yw , ha ow longya dhe'n power, henn yw power myghtern, ma's yth ywa pell ha dhiworto. Ny res diskwedhes dhywgh an plagys a wrussyn ni suffra a-dhia leuv Dyw ragdho. Rag konkludya y'n mater ma hemma yw dh'agas eksortya hwi, ha yn Hanow Dyw dh'agas rekwirya dhe regardya an ha'n a Rom avel awtorita apoyntys gans Krist, rag preservya Kristonieth yn unn katholik ha lel fydh, ha rag defendya eresys, ha dhe vos agan honan dhe servya Dyw yn y eglos katholik, ha purchasya an favour a Dhyw ha gras y'n bywnans ma, ha dhe {obtaynya} an bywnans heb diwedh gans an Tas, an Mab ha'n Spyrys Sans. Amen. Quod Johannes Tregear Johannes Harpesfilde sacre theologie professoris et archidiaconi Londoni Folio 51a [Homily 11][[Bonner f.54a]] EMANUEL DE SACRAMENTO ALTARIS ET DE COPRORE CHRISTI SUB SPECIE PANIS ET VINI A-wosa y bos mab-den unnweyth graffys yn Krist ha gwrys kevrennek a'y vernans ha passhyon, yn mysk re erell a'gan , onan a'n chyf yw dhe breperya agan honan dhe vos wordhi rag resseva an Sakrament a'n Alter. Dhe henna yma ii dra yn agan part ni rekwirys, kepar dell lever S Basil, ha yma reson da ow konfirmya, an eyl, henn yw own, ha'y gila yw fydh. An own a res dhe dus kavoes, pan wrellens preparya aga honan dhe dhos dhe'n Sakrament ma, a res bos grondys war an a S Powl y'n xi chaptra y'n kynsa epystyl dhe'n . Yma ow leverel, Pynagoll a wrella resseva anodho ha na vova wordhi, yma ow tybri ha owth eva y dhampnashyon y honan. An fydh a res dhyn ni kavoes yn agan kolonnow, pan dhyffyn dhe'n voes [Bonner: 'borde'] a Krist, yw dhe vos byldys yn kepar maner war an awktours a'n Skryptor, an pyth a wra deklarya dhyn ni pana voes [Bonner: 'meate'] yw henna a wren ni ena dybri. Rag an perfeyth a henna, gesewgh ni dhe gonsydra fatell wrug agan [[Bonner f.55]] Savyour Krist omma y'n bys gul solempna promys a voes [Bonner: 'meate'], ha henna ev y honan a vynna ri dhyn ni, ha wosa henna ev a ros henna dh'y bromys. Ow kul an promys ev a leveris kepar dell yw skrifys y'n vi-es chaptra y'n aweyl a S Yowann: An bara, po an , a vynnav vy ri rag yeghes bywnans dhe'n bys. Ha y'n chaptra na ynwedh ev a leveris, Ow hig yw boes, ha ow goes yw diwes. Ha kepar dell wrug ev {nena} promysya, yndella wosa henna ev a wrug y berformya, [='even'] an diwettha nos a wrug ev bos yn kompani Folio 52 [Homily 11] SABAOTH DE SACRAMENTO ALTARIS gans y abosteledh dherag y vernans, ha y'n termyn na ev a gemmeras bara y'n y dhiwla, hag a leveris gras, hag a wrug y derri ha'n ros dh'y dhyssiplys, hag a leveris, Kemmerewgh, dybrewgh, henn yw ow horf vy, a vydh res ragowgh hwi. Mar teun ni komparya an geryow kewsys gans Crist pan wrug ev gul an promys a voes, dhe vos dredho ev dhyn ni res, gans an geryow ma erell, a wrug ev uttra ow ri an dra na, ny res dhyn ni doutya an pyth a wrug ev ri. Y'n promys ev a ros henna, ow leverel, Kemmerewgh, dybrewgh, hemma yw ow horf vy. Arta ow kul an promys, ev a wrug affyrmya fatell o an kig a vynna ev ri dhyn ni dhe vaga warnodho, fatell vedha an keth-sam kig na a vedha res rag an bywnans a oll an bys, ha yn a'y bromys ev a leveris fatell o an dra esa ev [[Bonner f.55a]] ow ri, y gorf ev y honan a vedha res dhe suffra mernans ragon ni. Lemmyn an konsydrys da, a wrug agan Savyour usya worth an {institushyon} a'n keth sakrament bennigys ma, a wra krevhe an kolonnow a vo lel settys y'n kryjyans a hemma. An termyn o an nos dherag ev dhe suffra mernans, dhe sygnyfia dhyn ni fatell o an boes na {deferys} bys y'n diwettha dydh a veu agan Savyour gans y apostlys. Ev a res porres bos y veri korf ev ha'y woes , ha boes a'n par na nag eus nagonan dhe vos +hay+ hevelys dhodho. Ynwedh y'n nos na agan Savyour a dhybris an oen gans y abosteledh dherag ev dhe ynstitutya an Sakrament ma. Yth yw deklarys y bos an sakrament Folio 52a {Homily 11] ADONAY DE SACRAMENTO ALTARIS ma wordhi mysteri, ha'n dra a veu figurys y'n oen y'n lagha koth, ha rakhenna pan veu an sakrament ynstitutys, henna a veu gesys ha namoy usyes. Ha nyns yw heb {konsiderashyon} bras, na vynnas Krist dhe'n keth-sam bennigys na kavoes naneyl y Vamm an Wyrghes Maria ena gansa, na onan vydh a'y dhyssiplys ma's an xii apostyl , neb a wrug ev apoyntya dhe vos penn menystrys war oll y {mysterys} omma y'n bys, ha speshly dhe vos menystrys a'n keth- sam sakrament bennigys ma, ha dhe oll re erell y'n mysteri na. Lemmyn pandra usi hemma ow menya? Na wrug agan Savyour offra dhedha an sakrament , ma's ow offra henna ev a leveris ynwedh dhedha, Kemmerewgh ha dybrewgh, kemmerewgh hag evewgh. A wra tus usya offra boes ha diwes dhe re, rag [[Bonner f.56]] porpos vydh arall, ma's may teffons +eva+ dybri hag eva anedha? Ha rag y vos-a [y vosa] y gorf ev ha'y woes, rakhenna ev a's kommondyas i kynsa dh'y gemmeres, ha na vons i ownek dhe dhybri hag eva anedha. Pella es hemma, yth yw-a dhe vos merkys yn ta, fatell usi an iii aweyler, Mark, Matthew, ha Luk owth agrya yn unn maner {ynstitushyon} an sakrament ma, rag i a skrifas aga aweylys yn dyffrans termynyow. Matthew a skrifas y aweyl viii blydhen wosa an {assenshyon} a Krist, Mark x blydhen, Luk xv blydhen ha neb esa dout y'n geryow kewsys gans Krist, Folio 53 [Homily 11] EST VNIGENITUS DE SACRAMENTO ALTARIS Rann a'n aweylers, onan po arall, a wrug i igeri an veri anodho. Hwath, rag tochya dhe'n geryow ma, hemm yw ow horf vy, onan vydh a'n aweylers nyns eus ow kul {menshyon} na {deklarashyon} war hemma, saw ymons i oll ow kasa +henna+ dhyn ni kepar dell yw-a kewsys, ha ymons ow {sowndya} ha kepar ha geryow playn, nyns usons ow kul {eksposyshyon} vydh na {interpretashyon} anedha. An poynt ma a res bos konsydrys yn ta, ha rakhenna merkyewgh pandr'a wrug Krist {kows}, Yth yw onpossybyl dhe dhen rych entra yn gwlaskor nev. An a'n geryow ma yw kemmerys yn lies fordh. Rag hemma yma S Mark y'n x-es chaptra ow teklarya an veri anedha y'n vaner ma. Yth yw kales rag an re rych usi ow trestya yn aga substans dhe vos sawys. Arta Krist treveth arall a leveris dhe'n , Gwrewgh hwi lowsya an tempel, ha yn iii dydh my a wra y wul arta. Ha rag y bos an a'n geryow ma kales ha , po leun a dhoutys, S Yowann ena a wrug aga {ekspondya} hag a leveris, fatell wrug Krist, dre an tempel [[Bonner f.56a]] menya y gorf, an pyth a vedha dre an gorrys dhe'n mernans, ha dredho ev arta sevys a vernans dhe bywnans dhe'n tressa dydh. Y'n vii chaptra a Yowann agan Savyour a leveris, Neb a gryssa ynnov vy kepar dell lever an Skryptors [scribis. Bonner: 'scripture'] ryvers a dhowr a wra resek yn-mes anedha i, ha rag y bos an geryow ma tewl, S Yowann rag y igeri a leveris, Ev a gewsis an geryow ma, mes an Spyrys, an re a wrella krysi ynno ev a wre resseva. Y'n xii-es chaptra a S Yowann Folio 53a [Homily 11] MANUS DE SACRAMENTO ALTARIS agan Savyour a leveris y'n vaner ma: Mar pydhav vy lyftys yn-bann dhiworth an nor, my a vynn tenna puptra oll dhymmo vy ow honan. Ha S Yowann a ros dhyn ni {eksposishyon}. Ev a leveris dre hemma, Ev a wrug sygnyfia pan ginda a vernans a wre ev suffra. Lies tyller arall yma y'n Skryptor [Bonner: 'testamente'] Nowydh haval, saw rag onderstondya an geryow ma, Hemm yw ow horf vy, ha hwath an geryow ma nyns eus onan vydh a'n aweylers ow kul {menshyon} vydh, rag y bos an geryow playn ha dhe vos kemmerys kepar dell vons i kewsys. Pella ages oll an re ma, yma y'n xi chapter a S Powl dhe'n ha larj {proses} ow tochya dhe'n sakrament ma, ha yn oll an {proses} ma nyns eus mater vydh rag agan dyskans ni, ma's may tyffyn ha krysi anodho y bos ynno an veri korf ha goes a'gan Savyour Yesu Krist. Rag kynsa, ev a uttras an geryow a'gan Savyour kepar dell usi an aweylers, ha kepar dell wrug ev leverel, Hemm yw ow horf vy, ny wrug ev deklarya travydh warnodho. , mars usi [[Bonner f.57]] onan vydh a'n aweylers ow kul {menshyon} a bayn dhe vos dhe'n re a wrella y resseva , yma S Powl ow leverel fatell wra an ressevans a'n sakrament ma dri jujment ha dampnashyon. An tressa, yma ow leverel fatell wrug Dyw plagya sitys, trevow, ha pow, rag y resseva gans lies kinda a blagys, gwannegredh, kleves, ha mernans ynwedh. An peswara yma ev ow ri dhyn kusul Folio 54 {Homily 11] HOMOVSION DE SACRAMENTO ALTARIS rag eksamnya ha tria agan honan, kyns ni dhe dhos dhe'n voes a Dhyw. Mar na ve veri kig ha goes, henn yw korf Krist, y'n sakrament ma a'n alter, praga y hwrussa agan Savyour {kows} kepar dell wrug ef {kows} y'n promys gwrys a henna? Rag a wrug-a kepar dell wrug y'n {ynstitushyon} anodho, praga na wrug onan vydh a'n aweylers yndella deklarya an geryow a Krist? Praga a wrug S Powl prononsya mar geryow +mar+ dhe'n re a wrella y resseva , ha mar agan gwarnya ni a'n {reparashyon} [Bonner: 'preparation'] anodho, ha dhe vos gwrys dhodho ha ragdho. Yth yw dhe vos krysys gans oll Kristonyon heb dout vydh y bos yn Sakrament an Alter an veri korf ha goes a Krist, wordhi dhe gavoes oll an enor ha'n glori a alla bos gans kolonn brederys. Ynno yma an keth-sam substans na us-a yn nev, ha'n dra dhe vos yn Krist yth yw lowr. Ev yw Dyw galloesek, gwrier nev ha nor, ha dhodho ev dhe wul puptra yw . Kepar dell wrug ev ri an korf na dhe suffra mernans ragon ni dh'agan redymya, yndella ev a ylli y ri yn keth bennigys ma dhyn ni dhe vaga warnodho may halla ev bos oll yn oll korf agan Savyour Krist dhe vos yn nev, yn form a dhen, ha yn Sakrament an Alter, yn- dann an form [[Bonner f.58a]] a vara ha gwin. Nyns yw possybyl dh'y bower, neb a wrug puptra a dravydh, naneyl rag y Quod thomas stephyn clerc Folio 54a [Homily 11] JHESUS DE SACRAMENTO ALTARE gerensa dhyn ni diskwedhys, neb a wrug agan kara yndella? Ragon ni ny wrug ev refusya dhe suffra mernans, henna o mernans y'n grows, na nyns o {warbynn} y vrys, neb a wrug promysya yndella dri y mersi, ha gans y er galloesek ev a wrug ynstitutya an keth sakrament bennigys ma. Na nyns yw rag y skians pan wrug-a yndella y ordena may teffa pub mamm ha maga hy fleghes gans an substans a'y korf hy honan. Ha praga y hwra Kristonyon refusya dhe grysi an keth sakrament ma? Praga na wrussyn ni kyns y ymbrasya, ha ri gras dhe Dhyw ragdho, rag y bos-a an moy preshyous , ha'n brassa, bythkweyth a veu yn mysk pobel ? [Anna] praga na wren ni preparya agan honan dhe resseva, kepar ha yn pub poynt arall a Gristyon , yndella yn kryjyans anodho, dhe ri kryjyans dhe fydh, ha dre reson ha agan skians yn {subjekshyon} yn-dann fydh. Saw na wren suffra agan eskar dre resons dh'agan dri ni mes a'gan lel kryjyans dhe eresi, ha tenna yn-mes kwitt ha glan a'gan lel fydh yn-mes a'gan kolonnow? Gesewgh ni lemmyn, tus vas oll, alemma rag dhe vos konstant ha yn gwiryonedh, ha kepar dell usi oll an katholik eglos ow krysi, ha kepar dell wrug pub eur krysi, gesewgh ni dhe perswadya agan honan y bos an sakrament a'n Alter yn-dann an form a vara ha gwin, an keth-sam korf na a'gan Savyour Yesu Krist yn substans, a veu genys a'n Wyrghes Maria, hag a suffras ragon ni mernans war an grows. Dhodho ev, gans an Tas ha'n Spyrys Sans re bo oll enor ha glori heb diwedh. Amen. Quod Johannes Tregear clericus Johannes Harpesfeulde, sacre theologie professoris et Archidiaconus Londoniensis Note in Cornish in the margin: Page 54a. onan a'n katholik eglos yw Vigilius, a veu dyskys dhiworth an abosteledh a Krist. An katholik eglos yw re ma: Justinius, Irenaeus, Tertull, Origine, Augustinus, Hieronimus, Chrisostomus, Eusebius, Emissenus, Epiphaneus, Athanasius, Cyrillus etc. Folio 55 [Homily 12][[Bonner f.58]] JHESUS DE SUBSTANTATIONE Yma y'n Sakrament a'n Alter ii dra speshly dhe vos konsydrys. An eyl yw an korf ha'n goes a'gan Savyour Yesu Krist ena kontaynys, y gila yw an form a vara ha gwin, yn-dann re na an korf ha'n goes a Krist yw kontaynys. A'n kynsa part hwi a glywas y'n diwettha homyli. Tochya an sekond, kyn na vo travydh nahen ma's an kryjyans a'n katholik eglos, ev [a] allsa, ha ev a goedhva dhodho, bos grond rag pub den da oll dhe vyldya +the+ y gonshyans warnodho, ha'n eglos ma yma ow krysi nag eus substans vydh a bara ha gwin, ha'n substans a gorf Krist ha'y woes ena ynwedh kontaynys. Ha hwath dre reson rann a-dhiwedhes a wrug talkya ha a'n keth- sam sekond part ma, ha i a worras lies dout +ynne+ ha yn kolonnow meur a'n bobel ow konsernya an dra na. Hwi a vydh, my a drest, ynstruktys ha dyskys, my a drest, y'n dra larj lowr, ha kyns oll hemma yw dhe vos notys, yn unn sort, ha par termyn y'n sort arall. Yth yw skrifys y'n xviii-es chaptra a Genesis +y thew scriffes+ [[Bonner f.58]] fatell wrug Dyw ha ii el ganso apperya dhe Abraham yn hevelep dhe dus, ha fatell wrug Abraham aga resseva. Pana vater a via hemma dhyn ni omma bysi dhe resna warnodho, fatell ylli Dyw po el apperya yn hevelep a dhen, ha mars esa dhedha lel korfow po nag esa? Ha mar kwrussons dybri po na wrussons, ha fatell allsons apperya yn korfow po na allsons, ya, ha pyth esa an substans a'ga horfow? Yn tressa lyver a Eksodus Note in Cornish in the margin: Page 55. redewgh kepar a wrug Dyw ri dhe'n iii oll korfow rag termyn, yndella Dyw a ros {dhedhans} an us a'ga horfow, hemma yw, dhe walkya, dhe dhybri, ha eva, ha taklennow erell kepar. Folio 55a [Homily 12] JHESUS DE SUBSTANTANTIONE Lyver a Eksodi, ni a red fatell wrug Dyw apperya dhe Moyses y'n hevelep a flamm a dan ow tos mes a vos. Y'n v-es a Yoshua yth yw rekordys fatell wrug onan apperya dhe Yoshua haval dhe dhen ha kledha noeth yn y dhorn. Pandr'a yll denvydh leverel, fatell wrug Dyw apperya yn flamm a dan, ha pana substans a gledha o honna esa yn dorn henna a wrug apperya dhe Yoshua? Dre hemma yth yw teg lowr dhe onderstondya pan danjer yw-a dhe [5 lines of Bonner omitted; were they omitted by Tregear, or Bice?] raylya yn moyha a ylli bos, ha gans veri vil ow jestya ganso, ha y'n moyha villa a wrug usya an preshyous korf ha goes a'gan Savyour Yesu Krist y'n Sakrament ma a'n Alter. Yn aga oberow a'n par ma fatell yllons gwaytya favour a dhiwleuv aga Thas a nev, ha i mar , ow tespisya an korf ha'n goes a'gan [[Bonner f.59]] Savyour Krist y Vab ev? Saw lemmyn rag prosedya yn-rag dhe dheklarya an sekond tra dhe vos konsydrys y'n Sakrament Bennigys a'n Alter, hwi a res dhywgh godhvos an presens a'gan Savyour Yesu Krist y'n keth Sakrament ma a'n Alter, nyns yw dhe'n entent na, Krist dhe vos omma genen ni y'n keth sakrament ma y'n maner a'n par na kepar dell esa ev pan esa omma yn mysk y apostlys, pan esa ow bywa* omma y'n bys, henn yw Note in Cornish in the margin: Page 55a. An not war Exodi 3 vers. 2. Kynth yw an eglos punshys hwath gras Dyw ow kwitha worth drokkoleth. Exodi 3. ver. 2. Josue 5.vers.13 Folio 56 [Homily 12] JHESUS DE SUBSTANTACIONE dhe leverel, yn shap a dhen ha form a dhen. Ma's y bresens y'n Sakrament yw an attent dhe vos dhyn ni, ha rakhenna ev yw y'n Sakrament yn-dann an form a vara ha gwin, yndella mayth yw sertifiys ( krevhes) agan syght ni war-ves, ha'gan , gans an formys ha , ha'n {holl} denses ganso, ow resseva an korf ha'n goes a'gan Savyour Yesu Krist. Yma S Awgustin ow leverel yn y lyver gelwys SENTENTIE PROSPERI, yma Kristonyon owth enora yn- dann an form a vara ha gwin, an pyth usons ow kweles gans aga lagasow kig, an korf ha'n goes a'gan Savyour Yesu Krist, an pyth nag usons ow kweles. Ynwedh, Eusebius Emissenus, den a-dhia'n eglos a'n Grekys, ow {kows} a'n ii part ow kontaynya y'n Sakrament an Alter, y'n vaner ma. Hemm yw an dra eson ni ow entendya dres puptra, ha dre oll an maynys a yllyn dh'y brevi, +fatell usi an sacrament an alter ew+ an pyth usi an sakrifis a'n eglos ow {konsistya}, ha yth yw gwrys a ii part, henn yw an formys a'n {elementys}, ha an korf ha goes a'gan Savyour [[Bonner f.59a]] Yesu Krist. S Cyprian4 yn y , DE CENA DOMINI, yma ow leverel fatell o an bara a wrug Krist ri dh'y abosteledh, fatell ova gwrys kig dre an galloes ha'n power a Dhyw, ha fatell ova chanjys yn natur saw yn form. Yma Eusebius ow leverel yn sermon gwrys a [=about] korf Krist y'n vaner ma, Krist an Pronter a wra trelya kreaturs dre y er dre y power dhe'n substans a gorf ha goes. Lemmyn rag Folio 56a {Homily 12] ADONAY DE SUBSTANTATIONE sygnyfia an drelva a'n bara ha'n gwin dhe'n substans a gorf Krist ha'y woes. An eglos katholik a wra usya an ger ma, . Henn ew mar veur dhe leverel avel, chanj a unn substans dhe arall, na nyns yw dhe vos komptys dhe vos an Sakrament a'n Alter a'n form a vara, ha a'n substans a vara, ha Dyw an Gwrier ha'n anodho, dhodho ev nyns yw travydh onpossybyl. Ni a red y'n xx chaptra a Eksodus, fatell veu klywys {sownde} a drompet pan wrug Dyw dos dhe'n dor dhia nev yn {mownt} Sinai, ha hwath ena nyns esa trompet vydh. Y'n iiii-a lyver a'n Myghternedh, ha y'n vii chaptra, Dyw a wrug {kawsya} sownd a vergh, charetys, ha bras, ha hwath ena nyns esa na margh, charet, na . Y'n iii chaptra a Daniel, yth yw rekordys an iii flogh dhe vos y'n fornes yn flamm, hag i ny wrussons klywes toemmder vydh. Yndellma ena yth esa a'n substans a dan, ha hwath ny wrug leski, an dhiw dra dhe dhen yw , saw dhe Dhyw yth yw mater . Y'n xvii a Matthew ni a red fatell veu Krist {transfigurys}, ha fatell wrug y fas shinya kepar ha'n howl ha'y dhillas a veu gwrys maga hwynn avel an ergh. Y'n xxiiii a Luk, Krist a wrug apperya dhe ii y dhyssiplys ow mos dhe Emmaus, kepar ha . Yn oll an keth Folio 57 [Homily 12] ALPHA DE SUBSTANTIATIONE ma ni a wel maga stranj tra dell yw , ha hwath ny wrug denvydh doutya, dre reson y bos Dyw an Gwrier anodho, ny wrug denvydh govynn piw a wrug hemma na henna, ma's krysi an dra, ha yndella ni a res dhyn hag a goedh dhyn, an chanj a'n substans a'n bara ha'n gwin dhe'n substans a gorf Krist ha'y woes, ha govynn fatell yll-a bos. Yma Yustinus an bennigys owth affyrmya an kwestyon ma, fatla yth yw tokyn a dhiskryjyans, ha S +Cirill+ Cyril, war an vi chaptra a S Yowann, ow leverel, S Yowann a vlamyas an Kapernaitys rag i dhe wovynn fatell o Krist abel dhe ri y gig dhedha dhe dhybri. An geryow a +n+ S Cyril yw an re ma: Ny wrons i govynn heb bras fatell yll an den ma ri dhyn ni y gig, ha ny wrussons y remembra tamm vydh nag o travydh onpossybyl gans Dyw, saw gesewgh ni, yn-medh Cyril, dhe gavoes sur fydh y'n mater ma, na wren ni yn mar ughel mater prederi +(na gewa possyble thagyn)+ gwrier, na wren ni govynn fatla +(alsa bos devethys)+ saw gwren ni gasa an godhvos a'y ober dhodho ev. Yth usi S Krisostom yn kepar maner war an vi a Yowann ow leverel, pan dheffo an kwestyon ma, fatell veu travydh gwrys, dh'agan ni, {nena} yma ow tos ganso diskryjyans ynwedh. Hwath dre reson yn Skryptor, an dra eson ni ow resseva, pan dhyffyn dhe'n Sakrament, yw gelwys bara, rakhenna lies onan a'n jevydh fantasi a'n par na fatell +veth+ res bos ena an substans a bara. Folio 57a [Homily 12] JHESUS DE TRANSSUBSTANTIATIONE Ymons ow tessevya aga honan, ow myskemmeres an {sygnyfikashyon} a'n ger ma, bara. Kyn hwrellyn ni sygnyfia bara gwrys a ys yn agan kemmyn yeth, hwath yn Skryptor yma ow sygnyfia pub kinda a , beva an korf, po an ena, ha yndella yma oll an geryow Latin, PANIS. Ken, pan wrellyn desirya Dyw yn agan PATER NOSTER dhe ri dhyn ni agan , ni a wrussa {petishyon}, dredho mayth eson ow kovynn worth Dyw puptra yw ragon yn . Y'n vi a Yowann, manna yw gelwys bara, saw hwath nyns yw gwrys a kinda vydh a ys, ha y'n chaptra na Krist yw gelwys bara, rag y vos ev an ena. Ha yn kepar maner an kig a Krist y'n Sakrament yw gelwys bara, ha ena , ma's y'n epystlys a S Powl dhe'n , rakhenna yw an a wren ni maga warnodho pan wrellen resseva an Sakrament. Ynwedh yth yw kemmyn yn Skryptor dhe elwel tra a'y hanow a veu-va gwrys anodho unnweyth, kepar hag Adam, yw gelwys dor, dre reson y bos-a gwrys a dhor, ynwedh dhe leverel, an dall a wel, ha'n ev'rek a wra kerdhes, ha'n bodhar a glyw, ha'n omlavar, [Line of Bonner omitted?] [[Bonner f.61]] an re a us dherag dorn yndella, saw {nena} yth o ken maner. An ii-a, rag y vos a'n form a vara ow remaynya hwath yn henna yma ynwedh [Bonner; 'it is in that respecte to'] gelwys bara. Rag an {kawsys} ma nyns eus kolonnow vydh grevyes war y elwel bara yn Skryptor, ma's ow krondya aga honan war an geryow a'gan Savyour Yesu Krist, pan wrug leverel, Hemm yw Folio 58 [Homily 12] JHESUS DE (TRANSSUBSTANTATIO)NE ow horf vy. Ha rag godhvos henna hwath dhe vos keffrys bara ha'y gorf, ev ynwedh war unnweyth yw onpossybyl, yth esons i ow lel krysi fatell o an substans a vara trelys dhe'n substans a gorf Krist, ha yndella ni oll a goedh dhyn krysi, neb a vynno bos eseli a'n eglos katholik, ha y'n keth-sam kryjyans na ni a res enora an korf ha'n goes a'gan Savyour Yesu Krist y'n Sakrament a'n Alter, kepar dell wrug lel kristonyon usya pub eur oll. (Yma) S Awgustin, yn y {eksposishyon} gwrys war an 99 salm, ow leverel, Ni a wra enora yn-dann an form a vara ha gwin an pyth a welyn, an korf ha'n goes a Krist, an pyth na wren ni gweles. Rakhenna, tus vas, hwi a woer lemmyn pandra yw an lel kryjyans ow tochya dhe'n Sakrament a'n Alter, gwrewgh ymbrasya ha sywya ha gwrewgh glena agas honan dhe'n katholik eglos, an a Krist, may hyllowgh bos an lel eseli po a Krist, dhodho ev, dhe'n Tas (bennigys>, ha dhe'n Spyrys Sans (re bo oll enor ha glori yn gwlas nev heb diwedh. Amen.) Per Johan. Tregear clericum per me Thomas Stephyn Clericum Jo. Harpesfilde, sacre theologie professoris et Archidiaconi London Folio 59 [Homily 13; 1/16] Sakrament an Alter Yma S Awstin ow leverel, yn y lyver {entitulys} DE VNITATE ECCLESIAE, yn y x chaptra: QUID HOC EST, ROGO? CUM VERBA NOUISSI(MA) HOMINIS MORIENTIS AUDIUNTUR ITURI AD INFEROS NEMO EUM DICIT ESSE MENTITUM, ET ILLIUS NON INDICATUR HAERES QUI FORTE EO CONTEMPSERAT. QUOMODO ERGO EFFUGIEMUS IRAM DEI SI VEI NON CREDENTES, VEL CONTEMNENTES EXPULERIMUS VERBA NOUISSIMA ET UNICI FILII DEI, ET DOMINI NOSTRI, SALUATORIS ET ITURI IN COELUM ET INDE PROSPECTANS SI QUIS EO NEGLIGAT, QUIS NON OBSERUET, ET INDE VENTURI VT DE OMNIBUS IUDICET? Henn yw dhe leverel, my a'gas pys, pandra yw hemma? Pan vo an diwettha geryow klywys a onan a vo yn y weli mernans, ha parys dhe verwel, denvydh ny lever a vos gow ganso ena. Nyns yw ev ow kul y er neb na dheffo regardya an keth geryow ma. Fatla wren ni {avoydya} [voydeya] anger a Dhyw? Rag nyns eson krysi naneyl regardya geryow Dyw ha Mab Dyw, agan Arloedh ha'n Savyour, yw assendys dhe nev ha ynwedh ow kweles piw usi ow tespisya ha gwitha y eryow bennigys ev, ha ev a vynn dos dhe jujya oll an bobel. Krist a wrug ri dhyn an keth kig na a wrug ev kemmeres orth an Wyrghes Marya, rag yma Krysostom ow leverel, VENIAT TIBI MEMENTUM QUO SIS HONORE HONORAUIS, QUA MENSA FRUARIS, EA NAMQUE RE NOS ALIMUR, QUAM ANGELI ETC. Henna yw dhe leverel, Gas vy dhe remembra fatla [or] vy yn ta dha enora, ha pana dabel es'ta ow 'sedha; rag yth on ni megys gans an keth-sam tra usi an eledh ow kweles ha ow trembla, rag nyns yns abel dhe weles heb meur a own rag an golowder usi ow tos dhiworto; rag yth on ni gwrys unn kig gans agan Arloedh Krist. Piw a lever an galloes a'gan Arloedh Dyw (dhe) dheklarya y enor ev? Pana vugel a wrug bythkweyth maga y dheves gans y y honan? Lower mamm [a] worr hy fleghes dhe venynes arall dhe vaga, ma's agan Arloedh Krist ny vynnas gul yndella, mes ev a'gan magas ni gans y gorf y honan, ha'n junyas ni dhodho ev y honan. [Be ell] a wra an vamm maga hy flogh gans hy leth? Yndella yma Krist orth agan maga ni gans y gig ha goes +y gorf+: gans agan ganow y gorf ni a [rys] ev dell usi Krysostom [owth] affyrmya: Folio 59a [Homily 13; 2/16 [Sakrament an Alter] ERUBESCIT FIERI MATRIX, QUAE FACTAM EST MATER. CHRISTUS AUTEM NON ITA IPSO NUTRITOR EST NOSTER: IDEO PRO CIBO CARNE PROPRIA NOS PASCIT, ET PRO POTU SUUM SANGUINEM NOBIS PROPINABIT. ITEM IN CAP. (26) MATHAEI, HOMEL. 83. NON ENIM SUFFICIT IPSI HOMINEM FIERI, FLAGELLIS INTERIM CAEDI: SED NOS SECUM IN VNAM VT ITA DICAM, MASSAM REDUCIT NEQUE ID RE IPSA NOS CORPUS SUUM EFFICIT? Henna yw dhe leverel, An vamm a gemmer meth treweythyow rag bos mammeth ma's Krist, a'n mammeth ni, nyns esa ow kul yndella genen. rag henna boes, yma ev agan maga gans y gig y honan, ha ynwedh a dhiwes, yma orth agan maga gans y woes. Yndella ynwedh y'n 26 chaptra a Matthew, an 83 homyli, ow leverel: Rag nyns yw lowr rag Krist dhe vos mab-den, ha dhe vos hwyppys; ma's dh'agan dri ni dhe vos onan gans ev, ha gul ni y gorf ev, der fydh ma's ynwedh . Yma Krysostom ow leverel gans ganow 2 Cor 13 homyli 29, re ma yw y eryow: NON VULGAREM HONOREM CONSEQUUTUM EST, OS NOSTRUM, ACCIPIENS CORPUS DOMINICUM, ID EST Nyns yw nebes an enor yw res dh'agan ganow, dhe resseva korf agan Arloedh. Agan ganow yma ow mos yn korf agan Arloedh Krist rag dout denvydh dhe vostya an korf na a wrug entra yn korf agan Arloedh Krist. Yma lower onan ow postya fatell usi fydh an tasow goth a vamm eglos {ynnons i}. dessevys yns i, rag Krysostom yma dhe'n keth poynt ma ow leverel: HOMIL. 2, AD POPULUM ANTIOCHEUUM. TANQUAM MAXIMAM HEREDITATEM ELISAEUS MELOTEM SUSCEPIT. ET ENIM VERE MAXIMA SUIS HAEREDITAS OMNI AURO PRETIOSOR VT ERAT DUPLEX HELIAS ILLE: ET ERAT SURSUM HELIAS ET DEORSUM HELIAS. NOUI QUID INTUM ILLUM BEATUM PUTATIS ET )EUS QUISQUE ESSE UT ILLE. QUID IGITUR, SI VOBIS DEMONSTRAVERO QUI )IUD QUOD ILLO MULTO MAIUS OMNES SACRIS MISTERII IMBUTI RECIPIMU(S) )DIA QUIDEM MELOTEM DISCIPULO RELIQUIT. FILIUS AUTEM DEI ASCENDENS S)UAM NOBIS CARNEM DEMISIT. SED HELIAS )IDEM EX...CHRISTUS AUTEM... Note in the margin of f.59a: gans ganow Chrisost. homel. 29 in epist. Co 13. Folio 60 [Homily 13; 3/16] [Sacrament an Alter] CHRISTUS AUTEM ET NOBIS CARNE RELIQUIT ET IPSAM HABENS ASCENDIT. Henna yw dhe leverel, Elisha a wrug resseva y vantel kepar y lel ha meur , rag yth o yn gwiryonedh, ha moy preshyous ages owr vydh. Yth esa dew Elias: onan a-wartha, ha Elias a- woeles. My a woer yn ta, hwi dhe brederi dhe vos maga bennigys ages an den gwiryon Elias. Pandr'a vynnowgh leverel, mar teu-ma diskwedhes dhywgh sertan taklow arall meur moy ages hemma, pan ven ni oll enduys gans an misterys bennigys ma? Elias [a] asas y vantell gans y skoler, ma's Dyw [a] assendyas dhe'n nev. Ev [a] asas omma y gig dhyn ni, ha ynwedh ev a worras y gig ganso dhe wlas nev. Krysostom yma ow leverel yn y lyver 3 ha'n 3 chaptra DE DIGNITATE SACERDOTII: O MIRACULUM, O DEI BENEVOLENTIAM. QUI SURSUM SEDET, TEMPORE SACRIFICII, HOMINUM MANIBUM CONTINETUR, AC IPSE TRADITUR DENTIBUS, IPSUM ACCIPERE ET COMPLEATI. FIT AUTEM ID +ILL+ NULLIS PRAESTIGI, SED APERTIS ET CIRCUMSPICIENTIBUS CIRCUMSTANTIUM OMNIUM OCULIS. Henn yw dhe leverel, O merkyl, ha bolonjedh da a Dhyw, diskwedhys dhyn ni, usi [ow] 'sedha yn gwlas nev, usi ynter diwla tus an bys yn termyn an sakrifis. Dhe genniver den gwiryon a vo {desiryus} y [gowis] Krist yw devedhys, der sotelneth {bus} dhe genniver a wella ha vo ow sevel rybdho. Omma hwi a glyw Krist yw gwelys pub dydh omma war an norvys; ev yw tochys, ev yw skwardys gans dens, agan taves yw rudh gans y woes. Yma Krysostom ow leverel yn y homyli 34: QUOD SUMMUS HONORE DIGNUM EST. ID TIBI IN TERRA OSTENDO. NON QUEMADMODUM IN REGUS NON PARIETES, NON LECTUS AUREUS, SED REGUM CORPUS IN THRONO SEDENS OMNIUM PRAESTANTISSIUM EST: ITA QUOQUE IN COELIS REGIUM CORPUS, QUODNUNC IN TERRA PROPONITUR. NON ANGELOS, NON ARCHANGELOS, NON COELOS COELORUM, SED IPSUM HORUM OMNIUM DOMINUM TIBI OSTENDO. ANIMADUERTIS QUONAM PACTO QUOD OMNIUM MAXIMUM EST ATQUE PRAECIPIUM IN TERRA, NON CONSPICARIS TANTUM SED TANGIS, NEQUE SOLUM TANGIS, SED COMEDIS, ATQUE EO ACCEPTO DONUM, REDIS. ABSTERGITUR AB OMNI SORDE ANIMAM TUAM. Henna yw dhe leverel, Yth esov vy ow tiskwedhes dhis, omma war an nor, yw wordhi dhe vos an moyha enorys, kepar ha myghtern, ow 'sedha yn-dann kweth a stat, a buptra yw an moyha ; yndella yw korf agan Arloedh Dyw yn gwlas nev, yw settys (?lemmyn) dheragon y'n norvys Folio 60a [Homily 13; 4/16] An Sakrament a'n Alter Yndella yw korf agan Arloedh Dyw yn gwlas nev, yw settys lemmyn dheragon y'n norvys. Nyns esa ow tiskwedhes dhywgh eledh naneyl argheledh, ma's an veri korf a'gan Mester ha Pennsevik oll. Ty a yll persevya pa vaner a sort es'ta ow kweles agan Savyour Krist, {bus} y dochya, y dochya {bus} y dhybri. An moyha tra a buptra oll [a] veu war an nor yw agan Savyour Yesus Krist, ha pan vova ressevys genes, ke dhe'th tre, ha gwra golghi dh'eth enev dhiworth oll mostedhes a beghosow. Kepar dell wrug S Tommas tochya korf Krist, yndella ni a wra tochya Krist y'n Sakrament, rag Krist yw dhe vos tochys, rag y vos ev keffrys Dyw ha den. Rag yma Tertullian, DE CARNIS RESURRECTIONE, ow leverel: VIDEAMUS DE PROPRIA CHRISTIANI HOMINIS FORMA QUANTA HUIC SUBSTANTIAE FRIVOLA ET SORDIDAE APUD DEUM PRAEROGATIVA SIT. ET SI SUFFICERET ILLI QUOD NULLA OMNINO ANIMA SALUTEM POSSIT ADIPISCI, NISI DUM EST IN CARNE REDERIT: ADEO CARO SALUTIS ILLO EST, DE QUA CUM ANIMA DEO ALLIGATUR, IPSA EST QUAE EFFICIT ANIMA ALLIGARI POSSIT: SED ET CARO ABLUITUR: VT ANIMA MACULETUR: CARO MINGITUR, VT ANIMA CONSECRATUR; SIGNATUR, VT ANIMA MUNIATUR CARO MANUS IMPOSITIONE (A)DUMBRATUR, VT ANIMA SPIRITU ILLUMINETUR: CARO CORPORE ET SANGUINE CHRISTI VESTITUR, VT ANIMA DE DEO SAGINETUR. Henna yw dhe leverel, Pana hager yw agan substans ni dherag Dyw an nev, an ena mab-den, nevra sawys ma's der kryjyans da. Dell [dirr] vo an enev yn kig mab-den, an kig yma kawsya an ena dhe vos junys dhe Dhyw an nev: pan vo an kig golghys, an enev a vydh glanhes; an kig yw anoyntys, may halla an enev bos konsekratys; an kig yw selys, may halla an enev bos defendys; an kig yw tochys gans diwla, rag may halla an enev bos golowys gans an Spyrys Sans: an kig yma ow tybri korf ha eva goes agan Arloedh Yesus Krist rag may halla an enev bos megys worth Dyw galloesek ha'y Vab ras agan Savyour Yesus Krist. An Sakrament Folio 61 [Homily 13; 5/16] An Sakrament a'n Alter Korf Krist yw dybrys gans ganow mab-den. Foseus yma ow leverel war an keth geryow ma: REUS ERIT QUOD AIT, REUS CORPORIS ET SANGUINIS, ISTUD DECLARAT QUO? SICUT JUDAS IPSUM QUIDEM TRADIDIT, JUDAEI CONTUMELIOSE IN IPSUM INFAMEBANT: SIC IPSUM INHONORANT QUI SANCTISSIMUM IPSIUS CORPUS CORPUS [sic] IMPURIS MANIBUS SUSCIPIUNT, TANQUAM JUDAEI IPSI TENENT TENENT [sic] ET EXECRABILE ERRE RECIPIUNT. QUOD CREBRO MENTI EC FACIT CORPORIS ET SANGUINIS DOMINI, MANIFESTAT QUID NON SIT SIMPLEX SIMPLEX [sic] HOMO QUI SACRIFICATUR, SED IPSE DOMINUS OMNIUM FACTOR. TANQUAM PER HAEC QUIDEM IPSOS PERTERREFACIENS. Henna (yw) dhe leverel, Pan wrug agan Savyour Krist leverel: ev yw a'n korf ha'n goes a'gan Arloedh Krist, yndellma yma ev ow tiskwedhes kepar a wrug Yudas betraya y Arloedh Dyw, an yedhewon a veu {warbynn} agan Arloedh Krist: yndella ymons i (ow) tisenora Krist pan vons i [orth] y resseva ev ha'y gorf bennigys ev gans diwla mostedhes ha {pekar} a wrug an Yedhewon y synsi, ha'y resseva ev lemmyn, gans mostedhes ganow. Maga pell dell usi an keth den ma, Foseus, lower gweyth ow kul {menshyon} a gorf ha'n goes a'gan Arloedh Dyw, yma ev ow tiskwedhes, nyns o ev den yw , ma's agan Arloedh Krist y honan, an gwrier a buptra oll. CORPUS VESCITUR VT ANIMA SAGINETUR: an korf yma tybri rag may halla an enev bos megys. Foseus i Cor. ch. ii. Foseus yma ow leverel: Neb usi ow resseva korf Dyw gans diwla mostedhes, yth yw a'n goes a'gan Arloedh Dyw, kepar a veu Yudas. Tertullian yma ow leverel: NON POSSUNT ERGO SEPERARI IN MERCEDE, QUOS OPERA COMMINGIT. ID EST, Ny yllons i bos separatys yn aga ober, pan vons i ow kul an ober warbarth. Yowann 17.21, & 14.10,11. Krist a gemmeras kig ha veu genys worth an Wyrghes Maria, ha ynwedh, yth eson ni ow resseva dann an lel mysteri kig a'y gorf bennigys. Der henna yth on ni onan ynno ev: rag Krist a gewsis: Ow hig yw boes, ha ow goes yw diwes. Neb a dheffa dybri ow hig, ha eva ow diwes, yma ev ow tryga ynnov vy, ha my ynno ev. Konsernya an gwiryonedh a'n kig ha goes a'gan Arloedh Krist, nyns eus gesys tyller vydh dhe dhoutys: rag lemmyn der dustuni agan Arloedh Krist ha ynwedh der [agan] fydh da ni, yth yw kig ha goes agan Arloedh Yesus Krist. Folio 61a [Homily 13; 6/16] An Sakrament a gorf ha goes agan Savyour Yesus DE IIS, QUI INITIANTUR SACRIS, cap.9 Ambros ow leverel DE TACTUS MUNDI OPERIBUS LEGISTI, QUIA IPSE DIXIT ET FACTA SUNT, IPSE MANDAUIT ET CREATA SUNT. SERMO CHRISTI QUI POTUIT EX NIHILO FACERE QUOD NON ERAT NON POTEST EO QU(?) UT IN ID MUTARE QUAE NON ERANT. NON ENIM MINUS EST NON NATURAS RES, QUAM MUTARE NATURAS: SED QUID ARGUMENTIS VTIN(AM) SUIS VTAMUR EXEMPLIS INCARNATIONISQUE EXEMPLO ASTRAMUS MYSTERII VERITATEM. NUMQUID NATURAE VSUS PRAECESSIT CUM DOMINUS JESUS EX MARIA NASCERETUR: SI ORDINEM QUAESIMUS, VIRO MIXTA FAEMINA GENERARE CONSEUIT, LIQUET IGITUR QUOD PRAETER NATURAE ORDINEM VIRGO GENERAUIT: ET HOC QUOD CONFICIMUS CORPUS EX VIRGINE EST QUID HIC QUAERIS NATURAE ORDINEM IN CHRISTI CORPORE, TUM PRAETER NATURAM SIT IPSE DOMINUS JESUS PARTUS EX VIRGINE? VERA VTIQUE CARO CHRISTI QUAE CRUCIFIXA EST. QUAE SEPULTA EST: VERE ERGO ILLIUS SACRAMENTUM EST. CLAMAT DOMINUS JESUS: HOC EST CORPUS MEUM. ANTE BENEDICTIONEM VERBORUM COELESTIUM ALIA SPECIE? NOMINATUR, POST CONSECRATIONEM ALIUD DICITUR. POST CONSECRATIONEM CORPUS SIGNIFICATUR. IPSE DIC( SANGUINEM SUUM. ANTE CONSECRATIONEM SANGUIS NUNCUPATUR. ET TU DICIS, AMEN: HOC EST, VERUM EST. QUOD OS LOQUITUR, MENS INTERNA FATEATUR: QUOD SERMO SONAT, AFFECTUS SENTIAT. Henna yw: Ty a redyas oll an oberow a'n norvys, Dyw a gewsis [cowsas] an ger, ha ni a veu gwrys: ha Krist a gommondyas ha i a veu kreatys. Ger Krist yll chanjya taklennow dhe neppyth, na veu travydh dherag dorn. Ny eson [owth] usya {argumentys}, ma's usya Krist, ha'y [negegath]. Agan Arloedh Yesus Krist a veu genys orth an Wyrghes Maria. An lel kig a'gan Arloedh Krist a veu gorrys y'n grows, marow ha ynkleudhys: rakhenna, yth yw an lel Sakrament a'y gorf ha'y woes bennigys. An Arloedh Yesus y honan a grias, Henna yw ow horf vy. Kyns an geryow bennigys dhe vos leverys ken tra yth henwys: {bus} wosa an {konsekrashyon} yth o gwrys korf agan Arloedh Krist, ha'n henwys y woes, ha ty a worthyp, Amen: henna yw, gwiryonedh. Gas an konfessya da a-ji, an pyth a wrella an ganow {kows}. Gas an golonn persevya da, an ger a vo sowndys. S Ambros yn y iiii lyver an Sakrament, ha'n iiii chaptra [yma] ow leverel yndellma: PANIS ISTE, PANIS EST ANTE VERBA SACRAMENTORUM. VBI ACCESSERIT CONSECRATIO, DE PANE FIT CARO CHRISTI. HOC IGITUR ASTRUAMUS: QUOMODO POTEST QUI PANIS EST, CORPUS ESSE CHRISTI CONSECRATIONE? CONSECRATIO IGITUR QUIBUS VERBIS EST, ET CUJUS SERMONIBUS DOMINI JESU. Folio 62 [Homily 13; 7/16] Bara ha gwin der eryow Dyw, trelys dhe gorf ha goes (Krist) yth yw. CONSECRATIO IGITUR QUIBUS VERBIS E4ST, ET CUJUS SERMONIBUS DOMINI JESU. NAM AD RELIQUA OMNIA QUAE DICUNTUR LAUS DEO [?] TUR, ORATIONE PETITUR PRO POPULO, PRO REGIBUS, PRO CO [?] VBI VENITUR VT CONFICIATOR VENERABILE SACRAMENTUM, NON SUIS SERMONIBUS SACERDOS VTITUR, SED SERMONIBUS CHRISTI. ERGO SERMO CHRISTI HOC CONFICIT SACRAMENTUM. QUIS SERMO INCIPE [?] O FACTA SUNT OMNIA, JUSSIT DOMINUS ET FACTUM EST COELUM: JUSSIT DOMINUS ET FACTA EST TERRA: JUSSIT DOMINUS ET FACTA SUNT MARIA, ETC. VIDES ERG QUAM OPERATIONEM OPERATORIUS SIT SERMO CHRISTI. SI ERGO TANTA VIS EST IN SERMONE DOMINI, VT INCIPERENT ESSE QUAE NON ERANT. QUANTO MAGIS OPERATORIUS EST, VT SINT QUAE ERANT IN ALIUD COMMUTENTUR. Hemma yw, an keth bara ma yw bara, kyns an geryow a'n Sakramentys dhe vos kewsys, pan o an geryow a'n {konsekrashyon} devedhys dhe'n bara, an bara yw gwrys kig agan Arloedh Krist. Rakhenna gesyn konfirmya hemma: fatla yw an bara korf Krist der {konsekrashyon} an geryow. {Konsekrashyon} yw gwrys der eryow agan Arloedh Yesus. Rag oll geryow erell a vo leverys yw ger pysadow rag an bobel, rag myghternedh, ha rag an remenant. Pan vo an ger devedhys rag gul an sakrament, {nena} ny wra an pronter usya geryow y honan, ma's geryow Krist: rakhenna ger Krist yma kul an keth sakrament ma: puptra oll a veu gwrys der er Dyw. An Arloedh a gommondyas, ha nev a veu gwrys: an Arloedh a gommondyas, an nor a veu gwrys: an Arloedh a gommondyas, ha'n mor a veu gwrys, an Arloedh a gommondyas, ha pub kreatur a veu gwrys. Lemmyn ty a wel an krefter a er Krist ow konis dhe janjya pyth ny veu dherag dorn. S Ambros yn y LIBER 4 Cap 5 yma ow kul an keth {sentence} ma playn. COELUM NON ERAT, MARE NON ERAT, TERRA NON ERAT. SED AUDI DICENT[E]M: IPSE DIXIT ET FACTA SUNT, IPSE MANDAUIT ET CREATA SUNT. ERG TIBI RESPONDEO NON ERAT CORPUS CHRISTI ANTE CONSECRATIONEM, SED POST CONSECRATIONEM DICO TIBI QUOD JAM CORPUS CHRISTI EST. Henna yw, nev na veu +gwreis+ mor ny veu +gwreis+, nor na veu. Ma's gwra klywes Dyw ow {kows}: Ev [a] gewsis an ger, ha i a veu gwrys: ev a gommondyas, i a veu kreatys. Rakhenna dha worthyp jy, nyns o korf Krist kyns ev dhe vos konsekratys, {bus} wosa dhe vos konsekratys, my a lever dhe jy, yth yw lemmyn korf agan Arloedh Yesu Krist. ANTEQUAM CONSECRETUR: PANIS EST: VBI AUTEM VERBA CHRISTI ACCESSERINT, CORPUS EST CHRISTI. ID EST, Kyns an bara dhe vos konsekratys, yth yw bara: ma's pan wrug geryow agan Savyour Krist dos warnodho, yth yw korf agan Arloedh Yesus Krist. Folio 62a [Homily 13; 8/16] (An bara ha)n gwin der er Dyw yw trelys dhe gorf ha goes Krist Hwath moy yma S Ambros ow leverel, ACCIPITE, EDITE, HOC EST CORPUS MEUM. Kemmerewgh, dybrewgh, hemm yw ow horf vy. ANTE VERBA CHRISTI CALIX EST VINO ET AQUAE PLENUS: VBI VERBA CHRISTI OPERATA S(UNT) IBI SANGUIS EFFICITUR, QUI REDEMIT PLEBEM. Henna yw, Kyns an geryow Krist dhe vos leverys an chalys yw len(wys) a win ha dowr: pan vo geryow Krist kewsys, en(a) yma gwrys goes agan Arloedh Krist: pandr'a yll bos moy playn? Pella yma S Ambros ow leverel, VIDES QUAM OBERATORIUS SIT SERMO CHRISTI. SI ERGO TANTUM VIS IN SERMONE DOMINI: ET VT SUPRA. Henna yw, Hwi a wel an galloes a er Krist fatla usi ow konis. Rakhenna mars eus mar veur galloes yn ger agan Arloedh Krist dhe wul pyth nyns o dherag dorn, py seul moy [paseil moy] galloes dhe wonis, ha chanjya an pyth nag o dherag dorn, kepar dell veu leverys kyns. Goslowewgh pandra usi S Ambros ow leverel y'n e.vi lyver ha'n i chaptra: FORTE DICAS, QUOMODO VERA? QUI SIMILITUDINEM VIDEO, NON VIDEO SANGUINIS VERITATEM. PRIMUM OMNIUM DIXI TIBI DE SERMONE CHRISTI QUI OPERATUR, VT POSSIT MUTARE ETIAM CONNOTERE GENERA INSTITUTA NATURAE. DEINDE VBI NON TULERUNT SERMONEM DISCIPULI EJUS, SED AUDIENTES QUOD CARNEM SUAM DEDIT MANDUCATURI, ET SANGUINEM SUUM DEDIT BIBENDUM, RECEDEBANT. SOLUS TAMEN PETRUS DIXIT: VERBA VITAE AETERNAE HABES, ET EGO A TE QUO RECEDAM? NE IGITUR PLURES HOC DICERENT,VELLITI QUIDAM ESSET HORROR CRUORIS, SED MANERET GRATIA REDEMPTIONIS, IDEO IN SIMILITUDINEM QUIDEM ACCIPIS SACRAMENTUM, SED VERE NATURAE GRATIAM VIRTUTEM QUE CONSEQUERIS. Henna yw dhe leverel, Martesen ty a lever, {fatellans} bos gwir? A vosama ow kweles an shap, an an gwir goes a'gan Arloedh Krist? An kynsa oll my a leveris dhis, a er Krist usi chanjya an kindas yw ordenys a natur: an dhyssiplys nyns o abel dhe eryow aga Arloedh Krist, pan wruga ri y gorf dhe vos dybrys ha y goes dhe vos evys, i a dhepartyas, (ha goes ha) korf agan Arloedh Krist. Bara ha'n gwin (der er Dyw yw gwrys). Folio 63 [Homily 13; 9/16] Bara ha'n gwin der er Dyw yw gwrys korf ha (goes Krist) Peder a leveris Yma genes jy geryow bywnans heb diwedh: pyth av vy mos dhiworthis? Kepar a vo sertan aborrya worth goes agan Arloedh Krist, hwath der ras Krist yma remaynya dhe redymya an redempshyon. Rakhenna ty a ressevas an Sakrament: ma's ty a obtaynyas gras ha'n galloes a natur a Krist. Goslowewgh pandra usi S Ambros (ow leverel): SI OPERATIUE EST SERMO COELESTIS IN ALIIS REBUS, NON OPERATUR IN SACRAMENTIS COELESTIBUS? ERGO DIDICISTI QUOD E PANE CORPUS FIAT CHRISTI, ET QUOD VINUM ET AQUA IN CALICEM MUTATUR, SED FIT SANGUINIS CONSECRATIONE VERBI COELESTIS. SED FORTE DICIS, SPECIM SANGUINIS NON VIDERI. SED HABET SIMILITUDINEM PRECIOSI SANGUINIS BIBIS, VT NULLUS HORROR CRUORIS SIT, ET PRETIUM TAMEN OPERETUR REDEMPTIONIS. DIDICISTI ERGO, QUIA QUOD ACCIPIS, CORPUS EST CHRISTI. Henna yw dhe leverel, Mar krug an ger a'n Tas a nev gonis yn taklennow erell, meur moy yma gonis yn sakramentys bennigys. Rakhenna ty a dhyskas, an bara yw gwrys korf agan Arloedh Krist: ha'n gwin ha'n dowr yw gwrys yn chalys. Der {konsekrashyon} a'n ger Dyw bennigys, yth yw gwrys goes. Martesen hwath ty a vynn leverel, shap a woes nyns yw gwelys. Ty a ressevas an shap a vernans Krist, yndella yth es'ta eva y breshyous goes. Der henna nyns yw goes Krist aborrys, ha hwath yma ev ow konis an prys dhe redymya ni. Der henna yth os dyskys, ty dhe resseva pyth yw korf Krist. Henna yw geryow Yustin: QUEMADMODUM PER VERBUM DEI CARO FACTUS JESUS CHRISTUS SALUATOR NOSTER, CARNEM HABUIT ET SANGUINEM PRO SALUTE NOSTRA: SIC ET CIBUM ILLUM CONSECRATUM PER SERMONEM PRECATIONIS AB IPSO INSTITUTAE, QUO SANGUIS CARNESQUE NOSTRAE PER COMMUNIONEM MITRIUNTUR, EIUSDEM JESU QUI CARO FACTUS EST, CARNEM ET SANGUINEM ESSE ACCEPIMUS. Henna yw dhe leverel, Der er Dyw, ha'gan Savyour Yesus Krist, yw +greis+ gwrys kig ha goes, rag sawya ni; yndella yth yw diskwedhys dhyn (an) boes dhe vos konsekratys der er a bysadow ha apoyntys dhe vos kig ha goes agan Savyour Yesus Krist. Folio 63a [Homily 13; 10/16] Bara ha gwin der eryow Dyw, korf ha goes Krist gwrys yth yw. [?] NEQUE V... PANE ... SUMINUS... QUEMADMODUM VERBO DEI JESUS CHRISTUS. SERUATOR NOSTER INCARNATUS HABUIT PRO SALUTE NOSTRA CARNEM (ET) SANGUINEM: ITA PER ORATIONEM ILLIUS VERBI CONSECRATUM HOC ALIMENTUM, QUO SANGUIS ET CARNES NOSTRAE PER MUTACIONEM ESURIUNTUR EIUSDEM INCARNATI CARNEM ET SANGUINEM ESSE SUMUS EDOCTI. Henna yw dhe leverel, Nyns eson ni [geranny] ow kemmeres hemma rag bara ha diwes. Ma's kig ha goes agan Savyour Yesus Krist, dh'agan sawya ni: pan vova konsekratys. Ireneus yma ow leverel: EUM CALICEM QUI EST CREATURA, SUUM CORPUS CONFIRMAUIT EX QUO NOSTRA AUGET CORPORA. QUANDO ET MIXTUS CALIX ET FRACTUS PANIS PERCIPIT VERBUM DEI, FIT EUCHAREST [?] SANGUINIS ET CORPORIS CHRISTI, EX QUIBUS AUGETUR E(T) CONSISTIT CARNIS NOSTRAE SUBSTANTIA. Henna yw, An keth chalys ma yw kreatur a Dhyw. Krist a wrug y gonfirmya dhe vos y gorf ev, rag krevhe agan korfow ni. Pan vo an chalys ha'n bara junys warbarth, der er Dyw, yth yw ev gwrys an Sakrament a gorf ha goes agan Savyour Yesu Krist dhe grevhe agan korfow. Ireneus pella ow leverel, QUOMODO CARNEM NEGANT CAPACEM ESSE DONATIONIS DEI QUAE EST VITA AETERNA, QUAE SANGUINE ET CORPORE CHRISTI NUTRITOR? LIB.3. POST DUO FOLIA A PRINCIPIA. Henna yw, Fatla usi an bobel ow leverel an kig na yll resseva Dyw, henna yw bywnans heb diwedh, yw megys gans korf ha goes agan Savyour Krist: henna yw dhe vos redys y'n v lyver a Ireneus, ii folenn dhiworth an dalleth. An yma kelwel EUCHARISTIA, henna yw Gras dhe Dhyw. Emissenus: MIRARE CUM REUERENDUM ALTAREM TIBI ... RI [?] ... TUALIBUS FACIENDUS ASCENDIS: SACRUM DEI TUI CORP(US) ET SANGUINEM FIDE RESPICE, HONOREM MIRARE MERITO [?] CONTINGE, ETC. Henna yw, gwra marthusyon pan vesta [vosta] devedhys yn-bann dhe'n alter dhe vos megys gans an boes. Kemmer fydh da dhe'n korf ha'n goes bennigys a'th Dyw y'n bara, gwra marthusyon a'y l... ha gwra wo... Folio 64 [Homily 13; 11/16] Bara ha gwin (der) eryow Dyw, korf ha goes (Krist gwrys yth yw). HONORA CORPUS DEI TUI, henna yw, Gwra enora korf dhe'th Dyw: ET SI QUAERIS QUARE VOLUIT ECCLESIA ELIGERE ISTUM INTELLECTUM ITA DIFFICILEM HUJUS ARTICULI TUM VERBA SCRIPTURAE POSSINT SALUARI SECUNDUM INTELLECTUM FACILEM ET VERIOREM, SECUNDUM APPAENTIAM, DE HOC ARTICULO, ETC. Henna yw, Mar tewgh hwi demondya, praga y hwrug an eglos dewis mar kales an keth artykyl ma, geryow an Skryptor a yll bos onderstondys (kepar dell usi apperya) orth an artykyl ma, ET CETERA. IN QUANTUM VERO EST SACRIFICIUM HABET VIM SATISFACTI(O)NEM SED IN SATISFACTIONE ATTENDITUR MAGIS AFFECTIO OFFERENTIS QUAM QUANTITAS OBLATIONIS. VNDE DOMINUS DICIT APUD LUCAM DE VIDUA QUAE OBTULIT DUO AERA QUOD PLUS OMNIBUS MISIT QUANIS ERGO HAEC OBLATIO EX SIU QUANTITATE SUFFICIET AD SATISFACTORIA ILLIS PRO QUIBUS OFFERTUR, VEL ETIAM OFFERENTIBUS SECUNDUM QUANTITATEM SUAE DEUOTIONIS, ET NON PRO TOTA POENA: Henna yw, Maga pell dell ywa sakrifis, yma dhodho galloes a {satisfakshyon}. Neb a usi offra an {affekshyon} yn {satisfakshyon}, yth yw moy dhe vos konsydrys dell yw an a'n oblashyon. Rakhenna an Arloedh Dyw ow leverel yma y'n Aweyl a S Luk, rag an wedhwes a wrug offrynna ii , hi a dowlas y'n a Dhyw moy ages i oll. Rakhenna an a'n oblashyon ma yw rag oll an payn, hwath yth yw gwrys {satisfakshyon} {dhedhans} rag neb a vo offrys, dhe'n a'ga devoshyon, ha rag oll an payn. Onan a'n Sans Eglos yw gelwys Vigilius an merther, ev a veu dyskys dhiworth an abosteledh a Krist dhe'n keth termyn ma, der geryow an dasow a vamm eglos. Yth esov vy ow menya, a Yustin, Ireneus, Tertullian, Origen, Eusebius, Athanasius, Cyril, Epifanius, Yerom, Krysostom, Awgustin, Awrelius, Eu... (ha) lower onan arall a'n dasow goth. Folio 64a [Homily 13; 12/16] (Bara ha gwin der eryow Dyw, korf ha goes Krist gwrys yth yw. DESIDERIO DESIDUERI HOC PASCHA MANDUCARE VOBISCUM. Henna yw, Ow desir yw gans oll ow holonn dhe dhybri an pask oen ma genowgh. Yma Tertullian ow leverel, Pana pask oen o Krist hwansys dhe dhybri gans y abosteledh? Tertullian LIBR 4 CONTRA MARTIONEM: PROFESSUS ITAQUE SE CONCUPISCENTIA CONCUPISCERE EDERE PASCHA SUUM (INDIGNUM ENIM VT ALIENUM CONCUPISCERET DEUS) ACCEPTUM PANEM ET DISTRIBUI( DISCIPULIS, SUUM CORPUS ILLUM FECIT: HOC EST CORPUS MEUM DICENDO, ETC. ID EST, Ev rakhenna a wrug protestya meur a dhesir dhe dhybri y bask, my a lever, y bask y honan (rag nyns o ev dhe dhesirya ma's y bask y honan). Krist a gemmeras bara ha y hwrug y dhistributya dh'y dhysiplys, ha ev a wrug y gorf ha leveris, Hemma yw ow horf vy. Yma S Awstin ow leverel yn Salm 96: ADORATE SCABELLUM PEDUM EJUS, ID EST, Gwrewgh enora skavel y dreys etc. QUAERE INQUIT, QUIA SIT SCABELLUM PEDUM EJUS. ET DICIT MICHI SCRIPTURAE. TERRA SCABELLUM PEDUM +EJUS+ MEORUM: FLUCTUANS COUERTO ME AD CHRISTUM, QUIA IPSUM QUAERO HIC, ET INUENIO, QUOMODO SINE IMPIETATE ADORETUR SCABELLUM PEDUM EJUS. SUSCEPIT ENIM TERRAM DE TERRA, QUIA CARO DE TERRA EST, ET DE CARNE MARIAE CARNEM ACCEPIT, ET QUIA IN IPSA CARNE HIC AMBULAUIT, ET IPSAM CARNEM NOBIS MANDUCANDAM AD SALUTEM DEDIT: NEMO AUTEM ILLAM CARNEM MANDUCAT NISI PRIUS ADORAUERIT. INVENTUM EST QUOMODO TALE SCABELLUM PEDUM DOMINI ADORETUR. VT NON SOLUM NON PECCEMUS ADORANDO, SED PECCEMUS NON ADORANDO IPSUM ETC. ID EST, Yth esov vy ow kovynn (yn-medh ev) pandr'yw an skavell y dreys ev. An Skryptor yma ow leverel dhyn: an grond yw an skavell ow threys vy, ha der sarchya an Skryptor yth esov ow trelya ow honan dhe'n Arloedh Krist, ha'y hwilas ev omma war an nor, rag enora skavell y dreys. Rag ev a gemmeras dor a dhor ha der honna yth yw ev kig a'n nor; ha kemmeres kig worth an Wyrghes Maria, ha ev a walkyas y'n kig na omma war an nor. Ev a ros dhyn an keth-sam kig na dhyn dhe dhybri. Nyns eus denvydh ow tybri an kig na, [arr] ny dheffa ha y wordhya. Bara Note: arr ny: see also 66. Folio 65 [Homily 13; 13/16] Bara ha gwin der eryow Dyw (korf ha goes Krist gwrys yth yw) AUSTEN CONTRA FAUSTUM. LIBER 20 CHAPTER 13.... PANEM ET CARNEM...XERE...ET CETERA. Henna yw, Prederewgh fatla.... ha gwin enorys der an bara, ha Dyw a ... Goslowewgh pandr' usi Krysostom ow leverel war an keth plas na. PANIS QUEM FRANGIMUS, NONNE COMMUNICATIO CORPORIS CHRISTI EST? QUARE NON DIXIT PARTICIPATIO? QUIA AMPLIUS QUID SIGNIFICARE VOLUIT, ET MULTA INTER HAEC CONUENIENTIAM OSTENDERE. NON ENIM PARTICIPATIO CHRISTUM ET ACCEPTIONE, SED VNITATE COMMUNICAMUS. QUEMADMODUM ENIM CORPUS ILLUD VNITUM EST CHRISTO, ITA ET NOS PER HAC PANEM VNIONE CONJUGIMUR. Henna yw: An bara eson ni ow terri, nyns yw an {kommunikashyon} a gorf Krist? Ha rakhenna na wrug Krist gelwel {partisipashyon}: rag may halla [malla] ev sygnyfia brassa mater. Ha ynwedh brassa {konjunkshyon} {yntredhans}. Rag kepar yw an korf na junys dh'agan Savyour Krist, yndella yth on ni junys dh'agan Savyour Krist der an keth bara na. My a [dhre] omma Awgustin yn Salm 33 CONCIO 1 an geryow ma: FEREBATUR IN MANIBUS SUIS. Ev a veu degys ynter y dhiwla. ID EST, REGUM. HOC QUOMODO POSSIT FIERI IN HOMINE, QUIS INTELLIGATUR. MANIBUS ENIM SUIS NEMO PORTATUR, SED ALIENIS. QUOMODO...DAUID SECUNDUM LITERAM, NON INUENIMUS: DE CHRISTO A... INUENIMUS. FEREBATUR ENIM CHRISTUS IN MANIBUS CUM DICERET: HOC EST CORPUS MEUM. FEREBAT ENIM... CORPUS IN MANIBUS SUIS ETC. Henna yw, Fatla yll hemma bos onderstondys dhe vos gwrys...vydh nyns yw.... kavoes, fatla yll...... an profet bennigys.... dhiworth.... honan ..... rag... Folio 65a [Homily 13; 14/16] Bara ha gwin) der eryow Dyw kig ha goes Krist yw (gwrys) ... korf Krist yw ena war an alter... Awstin LIB 5 CONTRA DONATISTAS CAP 8.... SCAB(ELLAM DOMINUS TRADIDIT NON MA ... ENDO PER AULT. ETC. Kepar a wrug (Yudas a dhybras heb )[fia] y Arloedh Dyw ev dhe resseva pyth yw bad, (rag ev a) ressevas korf Dyw war-lergh bad maner. etc. .... S Awstin ow {kows} nebes moy: QUIA ALIQUIS NON AD SALUTEM MANDUCAT NON IDEO NON EST CORPUS. ID EST: Yma rann nyns usi ow tybri korf Krist, dh'aga sawya, ha rakhenna, nyns yw {dhedhans} korf Dyw. Theofelas 7 yma ow leverel: Yudas a wrug tastya korf an Arloedh. OSTENDIT DOMINUS CRUDELITATEM JUDAE, QUI CUM ARGUERETUR NON INTELLESIT, ET GUSTAUIT CARNEM DOMINI, ETC. An Arloedh a dhiskwedhas an a Yudas, pan wrug an Arloedh Dyw y rebukya, hwath na wrug Yudas y onderstondya. Ev a dastyas kig an Arloedh Dyw. Hemma yw geryow {Kusul} a Nis: HUMILITER PETIMUS PROPOSITAM PANEM ET POTUM, SED EXALTATA MENTE FIDELITE... CREDAMUS JACERE IN ISTA SACRA MENSA DEI, TOLLENTEM PECCATI [sic] MUNDI, A SACERDOTIBUS SACRIFICATUM. Na esyn ni mires war an bara ha'n diwes yw settys dheragon, ma's drehevel agan ha kolonn da, ma's krysi fatla yw settys oen Dyw war an alter bennigys, usi ow kemmeres yn kerdh pegh an bobel, an pyth yw bennigys gans pronteryon. EXALTATA MENTE, ID EST: gans ughel dhe Dhyw. AGNUS DEI JACET IN MENSA. Oen a Dhyw yw settys war an alter. Yma tyller arall yn-mes Kusul a Nis. NULLUS APOSTOLORUM DIXIT HAEC EST FIGURA CORPORIS CHRISTI. NULLUS VENERABILIUM PRAESBYTERORUM DIXIT IN CRUENTUM ALTARIS SACRIFICIUM FIGURAM. ID EST, Nyns eus onan a'n abosteledh a leveris, hemma yw figur ow ... leveris ... korf ev .... 383. Folio 66 [Homily 13; 15/16] Bara ha gwin der eryow Dyw Korf ha goes Christ gwris yth yw. Krysostom yma ow leverel... host... {bus} an owrek Krysostom ... yma 9 chaptra an ... MANIBUS SACERDOTIS ETC.... ge ... ?host ... bennigys yma ynter diwla an pronter ... yma Krysostom ow leverel yn tyller arall, NON ... APOSTOLIS EST INSTITUTUM, nyns yw der hastenep apoyntys dhiworth an abosteledh. Pella, yma Krysostom ow skrifa dhe'n Filippians a remembrans a via res dhedha bos y'n keth sakrament na rag an marow. Yma S Awstin ow leverel yn y .... ha 11o chaptra: NON EST NEGANDUM DEFUNCTORUM ANIMOS PIETATE FAMILIAR VIUENTIUM RELEVARI, QUUM PRO ILLIS SACRIFICIUM MEDIATORIS AFFERTUR. Henna yw, Na yllyn denagha an enevow dhe vos i relevys der an devoshyon a'ga hothmans yw byw, pan vo offrys an sakrifis a gorf Krist, ha pysi rag an enevow. An keth Awstin ma a leveris a {seran} rag y vamm Monika. Yma Cyril ow leverel, PER COMMUNIONEM CORPORIS CHRISTI SISTET IN NOBIS CHRISTUS CORPORALITER. Henna yw, Der an a gorf Krist yma Krist ow tryga ynnon. Yma S Ambros ow leverel, VIDEMUS PRINCIPEM SACERDOTUM AD NOS VENIENTEM, ET OFFERENTEM SANGUINEM, ETC. Henna yw, Ni a welas an pennsevik pronter ow tos dhyn ni ha offra goes agan Arloedh Krist. Yma an dhoktours ow leverel, Nyns usi kows vydh a Dhy' Yow Hablys [arr] na dheffa leverel an keth ger ma, PANIS QUEM DABO CARA MEA EST, An bara a dheffen ri yw ow hig vy. Rag res yw dybri kig agan Savyour Krist dhe [theff] ... bywnans heb diwedh medh S Awstin; ha S Powl Co II: CALEX EST VINI NOUI TESTAMENTI: EST SANGUIS QUI EFFUNDITUR IN REMISSIONE TOTIUS MUNDI. QUOD VINUM EST ET AQUA IN CALICEM NON SPECIES SANGUINIS SUI, SED EST PRETIOSUM CORPUS ET SANGUIS CHRISTI, QUI EFFUNDITUR PRO NOBIS. ID EST, An chalys a'n Testament Nowydh yw an goes yw skoellys, ha yth yw an preshyous gorf ha'n goes a'gan Savyour Krist a veu skoellys ragon ni, pobel an bys Note: arr na - see also 64a Folio 66a [Homily 13; 16/16] (Bara ha gwin der eryow Dyw korf ha goes Krist gwrys yth yw) ... PANIS CORPUS QUIA DICITUR CORPUS ... IN SERMONE DE TEMPORE DICIT ... PANIS A ... INFIDELITATIS SUSPICIO, ET TUM NON TE ... )ET QUOMODO SUNT ACCIDENTIA ATQUE SUBSTANTIA ... SUBSTANTIA ABSQUA ACCIDENTIBUS. Henna yw PANIS yw henwys Bara, CORPUS yw henwys Korf. Gesewgh oll dhiskryjyans, [yn-]medh S Awstin, ha {nena} na vedhewgh troblys gans ha substans vydholl. ... + INFRA [see note below]. IN COELUM MANUMITTAM, VT CHRISTUM TENEAMUS, ETC. CREDE ET EDISTI ... krys jy, ha yth es'ta ... PANIS TRANSALIMENTATUR QUONIAM INFIRMI SUMUS ET HORREMUS CRUDAS CARNES COMMEDERE, MAXIME HUJUS CARNEM: IDEO PANIS GQIDEM [sic] APPARET, SED CARO EST. Henna yw, Bara yw trelys dhiworth an eyl dh'y gila, rag [an vosan] ni mar wann ow kemmeres skruth dhe dhybri kig krev ha kig an keth den ma, rag hemma yw yn hevelep a vara, ma's yth yw kig agan Arloedh Yesus Krist. PANIS QUI NON EST FIGURA, SED TRANSFORMATUR IN CORPUS CHRISTI IPSA ET CARO CHRISTI: SECUNDUM BENEDICTIONEM SPIRITUS SANCTI. Henna yw dhe leverel, Bara nyns yw figur, ma's {transfurmys} dhe gorf Krist, ha henna yw kig Krist wosa bennesikter an Spyrys Sans. Dhodho ev re bo oll enor ha glori yn gwlas heb diwedh. Amen. VERBA SEQUENTIA SCRIBANTUR HOC SIGNA + SUPRA. An geryow ma skrifys a via res bos [?a laha] y'n keth sin ma +. VIGILIUS. IN COELUM MANUM MITTAM VT CHRISTUM TENEAMUS MITTE FIDEM ET TENUISTI. JUDEI TENEBANT VERAM CARNEM NOS MAJESTATEM IN CORDE. TENERE CHRISTUM SIGNIFICAT GRA(TIA) VT HABEMUS VISIBILITER IN SACRAMENTO. THEOPHELACTUS LIBER ... SECUNDUM MAJESTATEM CHRISTUM TENEM .... der fydh yth esons ... Notes in Cornish in the margins of pp 36, 54a, 55, 55a, & 59a. Page 36. an eglos a'n jeves an lel {sens} a'n Skryptor, ha yth yw juj a henna. Page 54a. onan a'n katholik eglos yw Vigilius, a veu dyskys dhiworth an abosteledh a Krist. A'n katholik eglos yw [an] re ma: Justinius, Irenaeus, Tertull, Origine, Augustinus, Hieronimus, Chrisostomus, Eusebius, Emissenus, Epiphaneus, Athanasius, Cyrillus etc. Page 55. redyewgh kepar a wrug Dyw ri dhe'n iii oll korfow rag termyn, yndella Dyw a ros {dhedhans} an us a'ga horfow, hemma yw, dhe walkya, dhe dhybri, ha eva, ha taklennow erell kepar. Page 55a. An not war Exodi 3 vers. 2. Kynth yw an eglos punshys hwath gras Dyw ow kwitha worth drokkoleth. Exodi 3. ver. 2. Josue 5.vers.13 Page 59a. gans ganow Chrisost. homel. 29 in epist. Co.13. # [End of File]