THE CREACION OF THE WORLD The First Daie of Playe ------------------------------------------------ KK version Stokes' line-numbering {} words not in GM <> unassimilated English [] notes, or original text not changed. ---------------------------------------------------- The Father in Heaven (The Father must be in a clowde, and when he speakethe of Heaven, let the leyvs open). Ego sum Alpha et Omega: heb dalleth na diwedhva pur wir my yw. Omma a-ji dhe'n , war fas an dowr yn sertan, 5 tri ferson yn unn dywses ow kesreynya bys vykken yn meur enor ha vertu. My ha'w Mab ha'n Spyrys Sans tri yth on yn un substans, 10 comprehendys yn unn Dyw. My yw henwys Dyw an Tas, ollgalloesek dres pub tra. Skon y fydh gwrys der ow ras nev, plas ryal dhe'n trygva, 15 ha'w {thron-sedha} ow bodh yw may fo henna. Ha'n mor ynwedh a-woeles skon worth kompas a vydh gwrys. Honna a vydh ow skavell droes 20 rag ow plesour pub prys, ha dhe'm enor magata. Nev omma yw gwrys genev, orth ow devis in sertan. Hag ynni y fydh gorrys 25 neb a'm gordh gans joy ha kan. [an] Naw ordyr eledh glorius [gloryes] i a vydh, ryal ha splann, kannasow dhymm dannvenys rag ow servya bys vykken 30 my a vynn may fons nevra. LEmmyn pub ordyr dh'y my a vynn may fo gorrys, ha pub onan dh'y dhegre a vydh gorrys dhe'm servis 35 pan vynnav vy kommondya. [vidnaf] Omma nessa dhe'm {thron} vy an kynsa tri a vydh gwrys: Cherubyn#, an ughella ty a vydh, deus a-rag uskis 40 Seraphyn#, ynwedh {Tronys}. Ow gordhya oll hwi a wra, par dell yw ow bodh nevra, omma pub prys. Ha ty, Lucyfer# golow, 45 yndella yw dha hanow. Ugh pub el ty a esa' [ysa] An kynsa ordyr ty yw. Gwayt ow gordhya war bub tu, dhiso jy par dell goettha. 50 Y'n sekond degre y fydh gwrys tri ordyr moy, yn sertan: deus a-rag dhymm, Prynsipatys#,; ty a 'sedh omma poran, Potestas# y'n barth arall. 55 {Domynashyon}*# y'n tu ma, [Domynashon] ow praysya hag ow lawdya ow hanow nevra heb gil. An tressa degre a-woeles may a wra tri ordyr moy: 60 Argheledh, ordyr pur vras, dewgh a-rag omma dhe vy, ha Vertutys# kekeffrys. Ha'n eledh, y'n barth dheghow 65 hwi a 'sedh omma heb gow. Thymm y fydhowgh kannasow, hag a wrewgh ow arghadow gans joy bras ha kan pub prys. Lemmyn pan yw dhymmo gwrys 70 nev ha nor orth bodh ow brys, ha'n naw ordyr kollenwys ha'n kynsa jorna spedys, my a soen gans ow ganow, hag a vynn di'skynna 75 dhe'n nor yn-dann an , hag ow bodh guthyl ena my a vynn, may fo gwelys ow bos-av Dyw heb parow. Lemmyn y'n sekond jorna 80 gwrav braster a-dhesempys: y'n ebren eus a-wartha my a vynn bos golow gwrys. Hag ynwedh bos diberthys sur ynter an jydh ha'n nos. 85 Ny fyll dhymm {konnyk} a dra [cudnyke] war an bys der ow galloes. An mor bras yn kott termyn a-dro dhe'm tir a vydh dres, rag y witha pur ylyn 90 orth harlotri prest pub prys. An tressa dydh my a wra dhe'n gwydh sevel yn-ban, ha doen delyow teg ha da ha flourys hweg, yn sertan. 95 Ow bolonjedh yw henna, may tokkons ynna pur splann frutys dhe'm bodh, rag maga seul a dheg bywnans hogen. Y'n peswara dydh bydh gwrys 100 an howl ha'n loer yn tevri, ha'n ster ynwedh kekeffrys, rag gul golow vynari. An re ma yw fin gonedhys; ow bennath y rov dhedha. 105 Y'n pympes dydh, orth ow brys, an puskes, heb falladow, hag oll an ydhyn keffrys, my a's gwra dhe'm plegadow, [Stokes. MS falladow] hag oll an bestes y'n bys, 110 gans pryves a bub sortow. An re ma yw oll teg gwrys: my a's soen warbarth, heb gow. Lucyfer in Heaven Pes, , oll eledh nev! Goslowewgh dhe vy lemmyn! 115 [lemyn] Krysewgh ow bos-av pryns krev, hag ynwedh dhy'hwi chyften, byghan ha bras. Lucyfer# yw ow hanow, pennsevik yn nev omma. 120 Ow howetha yw tanow; hwi a woer yn ta henna: ow bos-av gwell es an Tas. My yw lantern nev, , avel tan ow kolowi, 125 moy splanna es an Drynses. Henna degewgh hwi dustuni, y'm bos-ov pryns pur glorius. [gloryous] Oll gans owr ow terlentri yth esov, heb dout y'n kas; 130 splanna es an howl devri, hwi a yll warbarth gweles ow bos-av, sertan pub prys. Ny vynnav orth el namoy dos dhe'm stat marnas my; 135 [menas] henna yw ow thowl, devri. Maga fras ov avel Dyw; my a gommond war bub tu myns eus yn nev ddhe'm gordhya. Eledh oll, hwi a glywas, 140 pandr'a gewsewgh dhymm lemmyn? Dell nag o'ma polat bras? {N. dar} Gorthybewgh hwi oll, pub onan, hwi a woer pyth o'ma An Tas gallas alemma. 145 My a dewl ny dheu omma bys vykken mara hallav. Angell of Lucyfer Lucyfer#, te yw henna sur a bas myns eus yn nev. [abashe. Cf 402] Kreatys nobyl omma 150 yth o'ta. natur krev, ha my a'n krys. Sur rakhenna 153a dhe'th enora 153b my a vynn, ugh an Drynses. 154 Angell of God in that degre Ty kreatur unkinda, 155 {warbynn} dha {vaker} ow {kows}! Prederi praga na wre'ta y feusta gwrys, ty gwas lows, gans Dyw omma? Ganso pan wres komparya 160 meur dhe vlamya yth osta ha paynys y fydh ragdho. Angell of Lucyfer in the second degre speaketh knelinge P'yw henna a vydh mar vold {kows} ger {warbynn} Lucyfer#? ha my a'n krys. Hwi a'n gwel ow terlentri splanna es an howl devri. My a'th enor, dhymm dell res. 170 Angell of God in that degre A taw, na gows a henna my a'th pys; krys ow lavar: {N. my a'th pys crys...} neb a'n formyas ev omma a'n deform arta, preder, y vodh pan vo. 175 Mar trygowgh hwi y'n kryjyans na moredh hwi a's bydh ragdho, trestyewgh dhodho. Angell of Lucyfer in the third degree speketh knelng Pynagoll yw na lavarro nag yw Lucyfer# wordhi 180 omma dh'agan governa ha bos penn yn nev devri, [pedn] a lever gow. Ye, ha wordhi pub prys dhe vos yn tron esedhys 185 avel Dyw, sur heb parow. My an gordh omma dell res, war ow dewlin kekeffrys, rag y vos mar garadow. Lucyfer in Heaven Dell wrama reynya omma 190 yn tron wartha gans glori, hwia 'sedh warbarth genev, myns a goello orthiv vy, [golha] poran ryb ow thenewen. Hag y'n eur na 200a gwrav assaya 200b dhe vos mester war an tron. {S. mur; N. mester} Let hem offer to assend to the trone. The Angell stayethe hem. Angell of God in the tird degre Ty, Lucyfer#, unkinda meur yth os orth dha {vaker}. Dout yth uw dhis rakhenna kavoes meur y dhisplesour, 205 dell os wordhi dhe henna. Praga na wre'ta prederi y feusta formys, devri, der y wrians ev omma? Der henna, preder yn ta, 210 ev a yll der ger arta dha dhistrui, 'skemunys. Lucifer in Heaven Ty, Myhall#, re stowt yth os pan wres orthov vy settya. My a grys hag a'n soppos 215 y fynnses jy komparya lemmyn genev. Na wres, na wres, na berth dout, ty, na oll dha gowetha; mar kwredh my a'gas klowt. 220 Rakhenna gwrewgh ow gordhya ha warbarth trestyewgh ynnov. Hwi a'm gwel ow terlentri splanna es an Tas devri; henna krysewgh y'm bos-av. 225 The Father (The Father commethe before Heven and speaketh to Lucyfer) A Lucyfer#. Lucyfer#, ty a veu oll lantern nev, ha dredhov sertan pub eur ty a veu ekasaltys , hag a'th settyas pur ughel. 230 Lemmyn meur os unkinda orthiv vy pan wres settya. Rag dha woeth, dhe bayn nevra ty a wra diyskynnya mayth elles isel. 235 Determys ov dhe unn dra, ha konkludys magata; dhe wuthyl unn den omma a dhor ha dhe'm servya, ha'th plas jy dhe opya, 240 rag kollenwel an roumys a vydh voyd yn nev uskis dredhos jy ha'th kowetha. Let Hell gape when the Father nameth yt. Ifarn ragos a vydh gwrys: uskis kommondyav henna. 245 Ena ty a vydh trygys, ha myns assentyas genes genes jy a'n naw ordyr. Yn paynys bys vynari heb ronson vydholl na fin, 250 ena pub eur ow mornya rag galarow, bys worfenn, hwi a vydh, my a lever. Lucyfer in HEaven Ay! A vynn'ta jy orth mab-den pan vo gwrys a hager 255 okkupya rag sertan ow roum vy, na'n jeves omma yn nev? Henna 'via hager dra! Den a vynn'ta gul a bri 260 dhe dhos omma dhe'n plas ma neb yw lenwys a glori? Ragdho wordhi nyns yw ev! Na, na, ny vydh yndella, my a worthyp dhis henna. 265 An plas sur lowr dhiworto my a with hwath, re'm lowta, ha dhiworthis jy keffrys. Ty a'm gwel vy krev omma hwath pur browt ow trebuchya. 270 Hanter an eledh genev vy assentys th yns, syrra, dhe'm menenya yn spit dhis, dell wel'ta jy. , dhymmo vy krys. Rag my a omsyns 280 sertan ugh pub myns a veu bythkweyth hwath formys. The Father Taw, Lucyfer# mylligys, y'n golonn dell os gothys. Rag skon ty a dhe baynys heb redempshyon*, dhymmo krys, sur dhymmo krys. Oll dha splannder hath tekter y trel skon dhis dhe hakter, ha meur euthek bilen. 290 {Nance byleni} Myghale#, pryns ow chevalri, ha'n eledh a'n ordyr naw, an rebellyans ma devri - dhe'n dor ganso, mester ha maw, {Stokes: mergh} dhe ifarn, hager trygva. 295 Ena trygens yn paynys, ha galarow meur pub prys, yn pur sertan rag nevra. All Angells must have swordys and staves, and must com to the rome wher Lucyfer ys. Mychaell Deun warbarth, an naw ordyr! Helghyn yn-mes Lucyfer# 300 a-dhesempys mes a'n nev. Lucyfer Ty, chett, gwrav dha eksamnya: prag y fynn Dyw ow dampnya, ha my mar golow ha krev? Mychaell Rag y bos-ta milligys 305 hah y'n golonn re woethys: der reson dhis my a brev. Ty fol, prag na bredersys a dhorn Dyw y feusta gwrys, ynwedh ganso eksaltys 310 dres muns el yn nev 'sedhys omma yn y dron 'sedhys? [ydn] Lucyfer y'n tron mynnav 'sedha, (Let Lucyfer offer to go upe to the trone) ha'n keth plas mynnav gwitha hwath, yn {spita} dhis. 315 Keffrys my ha'm kowetha der gledha a vynn tria ow bos-av moy wordhi ages an Tas, sur, pub prys. Gabryell {Warnedhans}, myns eus yn nev! 320 Gwren yn kerdha helghi ev dhe ifarn , dhe dewolgow. Ha hwi oll y gowetha, kewgh yn kerdh ynwedh gansa! Kronkyewgh i gans kledhydhyow! 325 Let them fight with swordys, and in the end L:ucyfer voydeth and goeth downe to Hell, apariled fowle, with fyre abowt hem, turning to Hell, and every degre of devylls of lether and sprytys on cordys ruining into the playne and so remayne there. Nine angells after Lucyfer goeth to Hell. Lucyfer yn Hell Owt, ellas, gallas fasow! [Nance: pretences] yth esov yn tewolgow; ny allav dos anodho. Yn pytt down yth ov tewlys, a-barth yn ifarn kelmys gans chayn, tan a-dro dhymmo. Kyn na'm bo-ma lowena, yma lower 'skynnys genev a'n eledh sur dhe dryga. Deus Pater Gallas Lucyfer, drok pryv, 335 mes an nev dhe dewolgow. Ha lemmyn yn y le ev my a vynn heb falladow unn den formya. Yn vali Ebron#, devri 340 rag kollenwel yredi an le may teuth anodho. Adam and Eva aparlet yn whytt lether, in a place apoynted by the conveyour, and not to be sene tyll they be called, and then knell and ryse. Dell on ni onan ha tri Tas ha Mab yn , my a wra jy, den, a bri 345 haval dh'agan fas hware, Hag a whyth yn y vodi spyrys, may hallas bywa; ha'n bywnans pan y'n kelli dhe'n dor ty a drel arta. 350 Adam, sav yn-bann yn klor, ha trel dhe gig ha dhe woes. Preder my dhe'th wul a dhor, haval dhymm dhe'n penn ha tros. Myns eus yn tir hag yn mor, 355 {warnedhans} kemmer galloes, yn sertan, rag dri askor, ty a vyw may fo-ta loes. Let Paradice be fynelye made, with two fayre trees in yt; and an appell upon the Tree, and som other frute on the other. A fowntayne in Paradice, and fyne flowres in yt paynted. Rag dha gerensa lemmyn mt a vynn gul Paradhis, 360 plas delishyus dres eghenn. Rag ow flesour otta gwrys! Let the Father putt Adam into Paradice. Lower flourys a bub eghenn, y'n plas ma otta tevys! (Lett flowres apeare in Paradice) Ha frutys war bub gwydhenn 365 y tyv gwav ha hav keffrys. Ha lemmyn, war oll an plas my a wront dhis bos gwithyas, war bub frut; losow ha has dhe'th plesour dhis my a as. 370 Saw bydh war dhymmo pub prys a'n keth gwydhenn ma omma (poynt to the Tree) gwayt na ve gansi mellys, my a'th charj a-ugh pub tra. An wydhenn ma yw henwys 375 gwydhenn godhvos drog ha da. MAr pydh hy frut hi tastys ty a vydh dampnys ragdho, ha subjekt ankow dredho ty a vydh, preder henna. 380 Tra moredhek yw sertan gweles Adam y honan heb kowethas. Adam, kusk dhejy lemmyn: ahanas tennav asenn 385 [ason] my a vynn, a'th tenewen, hag a honna pur sertan my a vynn gul dhis prias. Let the Father take a bone owt of Adam is syde. Skon a onan dha asow my a wra dhiso parow 390 pub eur dhis rag dha weres. Lett Adam laye downe and slepe wher Eva ys, and she by the conveyour must be taken from Adam is syde. Adam A, a, a, ow Arloedh da! Benyn hi a vydh henwys. A'm korf vy grussys honna: Eva a'm asenn yw gwrys. 395 Ragdho yth os bennigys. Lett fyshe of dyvers sortys apeare, and serten beastys, as oxen, kyne, shepe and such like. Father Adam, otta an puskes, ydhyn y'n ayr, ha bestes kekeffrys yn tir ha more: Ro {dhedhans} aga henwyn; 400 i a dheu dhe'th worhemmyn. Sav, na bass dhymm war neb kor. [bashe; cf abashe, 149] {Neuss: 'be daunted'; Nance: na vegh y} At the Father is comandement he ryseth. Adam Yth hanwav bugh ha tarow; oll an chatel dibarow aga henwyn kemmerens. 405 Margh ha kasek hag asyn, ki ha kath a logosenn, difrans eghenn ha serpentys. A fyne serpent made with a virgyn face, and yelowe heare upon her head. Let the serpent apeare, and also gees and hennes. Y rof henwyn dhe'n puskes: siwyon, penngarnes, syllies; 410 {bream, gurnards, eels} my a's reken oll diblans. Father Rag bones oll teg ha da yn hwegh dygh myns eus formys, aga soena my a wra, may fo'n seythves dydh henwys 415 an dydh sur a bowesva a bub den a vo selwys. Yn diskwedhyans a henna [dowhethyans] {Neuss: conclusion} my a bowes desempys. After the Father hath spoken, lett hem departe to Heaven in a clowde. Lucyfer Gallas genev hager dowl dhe pytt ifarn mes a'n nev. Ena my a dhug an rewl, ha lemmyn yn payn pur grev yth esov, a dhur nevra. Nyns eus dhymmo remedi; 425 an trespass yth o mar vras. An amont hwilas mersi; my a woer ny vynn an Tas ow foli dhymmo gava. Rakhenna, oll an venjans430 a allav dhe brederi my a vynn gonis dehwans, der neb for' a vras envi; ny wrav vri {warbynn} p'yw-a. My a woer ym formys 435 gans an Tas unn den a bri. Haval dhodhoyth yw gwrys, oll y gorf yn pur semli. Ny allav perthi henna. Envius ov {war} y bynn. 440 [bydn] My a vynn tewlel neb gin dh'y doella, mara kallav. Gans Dyw yth yw apoyntys warden war oll Paradhis. Der henna yth ov grevys: 445 y weles ev eksaltys, ha my dres dhe iselder. Dhe henna yma gwre'ti, benyn yw henwys Eva#. Gwrys a'y asenn y feu hi, 451 marthys teg a-ugh pub tra, saw hy skians yw brottel. My a vynn, mara kallav, hwilas neb for' dh'y themptya, par dell o-ma gwas sotel. 455 NOw Adam# ma ow lordya avel duk yn Paradhis, ha my sevilyak omma yn ifarn yn tan, pub prys yn poethvann bras ow leski. 460 Saw an keth Adam# yw gwrys (my a woer heb dout y'n kas) dhe gollenwel an roumys eus yn nev der ow goth bras {a-voyd}, dredhov ha'w meni. 465 {Nance: voyd dredhof-vy} Saw mar kallav, der dhevis, gul dhe Adam# dhymm koela, my an drossa dhe baynys, na dheffa dhe'n nav nevra, mara mynna dhymm koela. 470 Saw Eva# mynnav 'saya; hi yw esya dhe doella es Adam#, yn gwir yn ta, ha moy sempel. Ynwedh ny dal dhymm bos gwelys 475 ow honan y'n keth shap me. Hager yth ov difashes, ny yll tra bones hakkra: hwi oll a'm gwel. Belzabub Devill Hager lowr os, my a'n 'vow! 480 Yn mysk oll an dhywolow. nyns eus hakkra. Rakhenna hwila neb jynn, po an vyaj na dal oy. Eva dhiso a dhegren 485 [theglyn] mar euthek pan wel hi dhe'th figur y'n keth dell ma. Let the serpent walke in the playne. Ha mar kwreta bargen sur ty a vydh lower enorys awos Dyw, kynth yw-a fur. 490 Yn for' ma mar pydh toellys my a vydh kompes ganso. Lucyfer Na borth dout, my a'n prevent, ha'ga dri lowr dhe baynys; my a lever dhis fatla. 495 An Tas a wrug der entent, yn mysk oll pryves y'n bys, formya pryv henwys Serpont; hag yth yw wondrys fashes, [fashes] dhe deg pur haval. 500 Sotel yth yw gans henna, a-ugh best na pryv y'n bys. Yn henna mynnav entra, ha privedh dhe Baradhis my a vynn mos heb fyllel. 505 Kyn na woer hi {kows} banna my a's rewtl hi dell vynnav, ha kyns es dos alena dhe Adam# ha dhe Eva my a wra neb anfeusi. 510 Torpen Devyll Gwra yndella, my a'th pys, par dell osta jowl wili. Mar kwredh henna, enorys ty a vydh bys vynari, ha penn rewler warnon ni 515 heb dout y'n kas. Lucyfer ; ha pur uskis gwraf an pratt dhe'n serpont, yn spit dh'y fas. Let Lucyfer com to the Serpent and offer to goe in to her. The Serpent voydeth. And stayeth, and ofereth to go in to her. Ay! Re debel-diwetthi! 520 Gorta ha bydh dhymm rewlys! Gas vy dhe entra a-ji, rag ty ny vydhydh doutys drefenn y bos-ta mar deg. Lucyfer entreth into the Serpent. Ty a vydh yntertaynys 525 ha gans Eva# sur krysys; dhe'th fysment dhedhi a bleg. A-ban oma klos entrys ynnos jy a-barth a-ji, ow voys oll otta chanjys, 530 avel maghteth konvedhys y'm bos ynnov falsuri; sotel lowr ov, my a grys. Let Eva walke in Paradice. Hag a vynn mos, heb gul gik, 535 y'n wydhenn pur smodh, heb mik, avel el hweg afinys. The Serpent singeth in the Tree. Eva My a vynn mos dhe wandra omma yn mysk an flourys. Oll pub plesour a'n bys ma 540 y'n plas ma otta tevys, mayth yw konfort dhe weles. Serpent in the Tree Eva, praga na dheu'ta nes, rag {kows} orthiv ha talkya? Unn dra a wonn a'm godhvos - 545 pur lowenek a'm gwressa koela orthiv a mynnes. Then Eva wondreth of the Serpent when she speaketh. Eva Piw osta jy es y'n wydhenn a-wartha gans tros ha kan? Marth yw genev dhe'th klywes. 550 Lett Eva looke stranglye on the Serpent when she speakethe. Worthis ny'm beus negys, na byle os devedhys: marth yw genev dha weles. Serpent Na gemmer marth vydh, benyn vas. My a a dheuth a-dhiwedhes 555 mes a'n nev gans hast pur vras, rag kewsel dhis a henna omma lemmyn pur brivedh. My a'th pys, awos neb tra na gemmer marth anodho, 560 na own vydh es ow gweles. {Nance: orth} Eva Nyns eus own dhymm ahanas, drefenn bos mar deg dha fas, na hwath dout vydholl y'n bys, rag der dhe er yth 'valsa 565 [falsa]{havalsa} ty dhe dhos a'n nev toth-ta, ha mara teuth alena pur wolkom yth os genev, ha dhe well y'th fydh kryjys. {Nance: credence} Eva talketth famylyarlye with the Serpent and cometh neare hem. Lavar dhymmo dhe'th negys, 570 ha mar kallav dha wres, na borth dout, ny vydh neghys. Serpent Ow negys a drel dhe les mara mynn'ta ow krysi. Saw yma dhymm ahanas 575 dout pur vras a anfeusi mara kwres ow diskevera. Eva Na vynnav dha dhiskev'ra, ow hothman, a dra y'n bys. Rakhenna , meur dhe voltta, {very boldly}{Nance: mar hevel da} ty a yll gul dha negys, ha ow threst yw y vos da. Serpent Da koettha; yw dhout peryl, war ow , benyn vas. Poken y hwrussen fyllel, 585 hag y fia pegh pur vras ha my gwyw dhe vos punshys. Eva Hwi a lever gwir, dremas, henna via hager dra. Yma dhymmo hireth bras 590 rag godhvos pandr'a via! Yn kott termyn agas negys kewsewgh, Serpent My a lever dhis, Eva, ha koel orthiv 'wos eghenn. 595 Maga fur ty a via, avel Dyw eus a-wartha, hag a wodhvia pub tra. Eva Myhall!# Syrra, dhywgh gromersi! A kallen dos dhe'n prykk na 600 y hallen bos pur veri. Henna via ryal dra, bos koth dhe Dhyw a-wartha ha yn pub poynt ekwal ganso, ha maga fur akontys. 605 Y'n eur na, re sen devri, y hallsen routya pur gay, [Stokes: rowlya] ha bos statly dhe'm devis. , lavar fatla, perthi ny allav pella! 610 My a vydh sur dhe lakka mes ty thymm a lavara yn . Skians benyn yw brotel, ha my nyns ov sotel. 615 Lavar dhymm kyns es hedhi, my a'th pys, an nowedhys! Serpent My a lever dhis, Eva#, mar kwredh tastya an frut ma eus omma war an wydhenn, 620 maga fur ty a via avel Dyw eus a-wartha yn nev ughel a-ughon. Gow vydh ny lavarav. Let Eva looke angerly on the Serpent and profer to departe. Eva Yw henna dha dhevis! Tamm vydh ny vydh krysys, henna my a lever dhis, dhe'th kusulyow y'n poynt na, my a lever dhis praga. Dyw a or'nas kontrari: 630 na dhes'en tastya henna. [thesan]{Nance. dhesedhsen?} Ha'y gommondment pur dhevri a ros , dres pub tra, Na wrellen mellya worti. Prag y hwredh genev flattra? 635 Serpent Goslow, goslow, Eva#, ha deus nes; sham yw genev dha glywes ow krysi dhe'n geryow na. Praga, my a lever dhis, y hwrug Dyw ri an charj na? 640 Genes a pe-va tastys, maga fur ty a via yn pub poynt sur avello. An Tas, ev ny vynnsa sur worth den vydholl bos mar fur 645 dhe wodhvosa dhrog ha da. Rag henna, benyn vas Eva#, genes ny vynnav flattra na ny vynnav usya gow. Koel jy dhymm, men dhe geski, 650 mar mynnta bos eksaltys: poken sertan vynari hwi a vydh avel fleghes. Bo yn assentys ty a glyw, Eva# ggentyl. 655 Eva Ye, ye, my a glyw. Hag a ros dhymm charj mar , nyns eus dhymm dout 705 dhe dastya an keth aval. Ha'w dremas a woer dhymm gras dhe wul vyaj mar nobyl, ha, re Dhyw an Drynses Tas, ev a'm sett yn-bann ughel, 710 hag a'm gormel meur, heb dout. Serpent Ke yn kerdh, Eva# benyn vas, ty a yll godhvos dhymm gras rag an vyaj. Hag Adam#, dell yw dremas, 715 ahanas a wra pur vras. An bargen ny vydh edrek. Eva Farwel, ow hothman a'n nev; my a'th kar bys vynari. Dhe Adam# kerdhes pur grev 720 my a vynn, dh'y salusi, ha'n aval y bresentya. Eva departeth to Adam and presenteth hem the appell. Serpent Gwera yndella, my a'th pys. Ty a glyw ken kewodhow kyns ow gweles vy arta. 725 Eva Adam, Adam, pyth es'ta? Goslow dhymmo ha deus nes. Yma genev dhe'th plesya - na borth dout a bratt eus gwrys may hwodhves dhymm grasow. Adam Wolkomm, Eva#, os, benyn vas. Mars yw an neowdhow da ty a vydh rewardys, ha'm holonn ynwedh ganso ty a vydh prest dhe'th plagadow. 735 (Shew the appell to Adam) Mirewgh, mirewgh orth hemma! 'Tomma gay a avel dhis! Mar kwredh tastya anodho ev a drel dhiso dhe les, moy es milyow a bunsow. 740 Adam Deus nes, gas vy dhe weles mars ywa avel da. Lavar py veyva kevys. Adam is afrayde of the syght of the appell. Eva Praga, Adam# ow fries, dar, dhout eus dhis y weles? 745 Lavar dhymmo, my a'th pys. Adam Ty, mar pe hemma terrys 750 mes a'n wydhenn difennys ragdho my a vydh grevys. Eva Nevra na dhout a henna, Adam# hweg, ow herensa. My a lever dhis, mar pleg, 755 yn pan vaner y'm beu-ma. Syrra, ha my ow kwandra, my a glywas a-wartha war an wydhenn unn el hweg sur ow kana. 760 My a'm beu wondrys fansi orth y weles y'n wydhenn. Ha dhe-vy yn kortesi y profyas, avel kothman, meur a daklow, re'm lowta, 765 ha pur wordhi. Adam A Eva, Eva#, ty a fyllas, ow koela orth an el na. Drog polat o, my a grys, neb a glywsys ow kana, 770 ha a'th kusulyas dhe derri an avel na. Eva Syrra, ev a gewsys dhymm mar deg, 773 {Stokes' numbers wrong} ny wodhyen tamm y nagha. 775 Ha'y bromys o mar hweg, may hwrug ev dhymmo koela. Ny dhoutis, war ow ena, a falsuri. Ha'y bromys yth o larjya: 780 mar kwren tastya an frut na avel Dyw ny a via ha maga fur. My a 'veli y'n eur na a kallen dos dhe'n prykk na 785 y fia bargen pur fur. Adam A, owt, owt warnas Eva! My a yll kussya henna! Tewlys on ni dhe vyshef bras, ha wordhi dhe gemmeres. 790 Henna o hager vargen, Eva#, my a lever dhis. Nebas lowr a vydh an gwayn pan vo genes kowl kontys. Sowedh, ellas! Eva (preofer the appell to Adam. He refuseth yt) Taw, Adam, na vydh serrys; ny dheuth drog hwath anodho. An keth peryll y toutis, haga leveris dhodho oll an peryll yn pub poynt. 800 Saw ev dhymmo a wrontyas nag o dhymmo dout y'n kas, war y beryll, wondrys koynt. Adam A, molleth dhe'n horsen kamm, ha dhiso ynwedh ganso! 805 Ni a'n jevydh sur droglamm rag dha vyaj y'n torn ma, ha wordhi dhe gavoes blam. Eva (Lett her speak angerly to Adam) Ye, ye, my a'n jevydh oll an blam dhiworthis jy lemmyn Adam, 810 pynagoll for' yth a an gam. Saw a pen ni dywyow gwrys ny vies malbew serrys, my a woer henna yn ta. Adam Taw, taw, na vydh dhymmo mar wokki. 815 An serpont o re wili ragos jy y'n keth torn ma. Ev a brofyas low gow dhis, ha genes ymons krysys. Ow geryow a vydh prevys 820 may fydh lowr payn ragdho. Eva Ye, yth osta jy den fur, ny vynnydh orthiv koela. Mar ny vydhav ow desir nevra ny'm gwelydh omma, 825 medhav, unn spys. Lett her profer to depart. An el esa y'n wydhenn y kowsas geryow efan, ha my a'n krys. Syrr, war nebes lavarow, 830, tast jy part a'n avalow, po ow herensa ty a gyll. Mir, kemmer an aval teg (profer hem the appell) po sur ynter ty ha'th wreg an gerensa kwytt a fyll, 835 mar ny vynnydh y dhybri. Adam Henna yth yw truedh dra, a-ban res dhymmo koela 838 po kelli an gerensa 840 eus or'nys yntredhon ni Eva# jentyl, na vydh serrys, my a wra oll dell vynni. Dro-va dhymmo desempis, ha my a wra y dhybri. 845 Eva (Eva gevethe hem dhe appelll) Ye, gwra dhymm yndella; 'dra von byw ow herensa {hedra} ty a vydh bys vynari. Mir an aval ma omma: kemmer ha dyber toth ta, 850 dout my genes dhe serri. Adam receveth the appell, and doth tast yt, and so repenteth and throweth yt awaye. Adam Ogh, ogh, tru, my re beghas, ha re dorras an difenn. A, tebel venyn heb gras, ty re'm toellas vy heb ken! 855 Agan korfow noeth gallas mir, warnon pub tenewen! Omgwetthyn ni gans del glas agan privyta pur glos. Y hwonn gwir Dyw agan Tas 860 y sorr dhyn y teg pur vras, my a'n soppos. Mir, mir, a'n gwel-ta, Eva? Yma ev ow tos omma. Rag meth, duen ni alemma 865 dhe gudha yn tyller klos. Eva loketh upon Adam very stranglye and spekethe every thing. Father Adam, Adam, pandr'a wredh? Prag ny dheudh dhe'm wolkomma? Adam Drefenn ow bos noeth heb kweth, ragos yth yth dhe gudha 870 y'n tyller ma. Fig leaves redy to cover ther members. Father Piw a dhiskwedhas dhiso dha vos noeth treys, korf ha bregh, lemmyn an frut grac na vo mones dhe dhyubri heb pegh? 875 Prag y hwruss'ta yndella? Adam Dhymmo vy hwi a ros gwreg: honna yw oll dhe vlamya. Hi a dorras an aval teg ha'gan dros dhymm dhe dastya. 880 Father A-ban goels'ta orti hi, ha guthyl dres ow difenn, yn hwys lavur dhe dhybri ty a wra bys y'th worfenn. Eva, prag y hwruss'ta jy 885 toella dha bries heb ken? Eva An serpont der falsuri a'm temptyas dhe wuthyl henna, hag a bromysyas dhe vy y fedhen dhe well nevra. 890 Hemma yw gwir. Father Rag ty dhe goela orto, ha toella dha bries lel, nevra gostydh dh'y gorti my a orden bos benyn; 895 trest jy dhe'm ger. May moghha y lavur hi der wul ow gorhemmynn treghi, na heb meur lavur devri bynytha ny's tevydh flogh. 900 (The father speketh to the Serpent) Prag y hwruss'ta, milligys, lavar, aga thoella i? Serpent My a lever dhis an kas: rag bos dhedha joy mar vras, ha my pub eur ow leski. 905 Father Serpont, rag aga themptya, meur a bayn eus dhis or'nys. Milligys os dres pub tra, ha dres pryv ha best y'n bys. Own ahanas rag nevra 910 deb a'n jevydh prest pub prys. Ha ty, pryv, a wra kreupya, ha slynkya war dor a-hys. Ynter hy has hi ha ty my a wra envi nevra. 915 Ha henna dhe'th penn dhejy dhe'n dor sur a wra kropya. [cruppya]{Neuss: crushya; Nance: cropya} Lett Lucyfer come owte of the Serpent (the Serpent remayneth in the Tree). Amd lett hem crepe on his belly to Hell with great noyse. Lucifer the Serpent Ottoma hager vyaj, may hallav kyni ellas. Yth ombrovas gwann diek, 920 mayth ov poyntys dhe bayn bras, dhe bytt ifarn, ow chyf plas. My a vynn dalleth kreupya,, ha slynkya war dor a-hys. Dhe'm shap ow honan ottoma 925 hwi a wel, oma trelys, drog polat ha bras. Kyn na'm bo-ma lowena, an chorl Adam#, hag Eva#, dhe ifarn y tons dhymmo, 930 ha'ga yssew, rag nevra, poyntys der ganow an Tas. Ha'n serpont trygens ena. Nevra ny dheu alena, rag yth yw milligys bras. 935 Adam A Das, Dyw y'th wolowys, a-ban ov dhe dhrog tewlys, gront dhe'th kreatur, my a'th pys, neppyth a Oyl a Versi. [p]{Stokes: part} Father Adam#, kyns es diwedh an bys 940 my a wront Oyl Mersi dhis, ha dhe Eva# dhe'th wre'ti. Saw, pur wir, dhymmo vy krys, worth dha wreg drefenn koela rag terri an keth frutys 945 a wrug difenna dhiworthis spern y teg dhymm ha spedhes, ha'n erbys a'n keth dor na ty a dhyber yn dha hwys dhe'th vara, pur wir nevra, 950 erna ves arta trelys aan keth dor kyns a wrugav: a dhoust omma y feus gwrys, ha dhe doust y dheudh arta. Let the Father assend to Heaven. Adam Dha vodh re bo kollenwys, 955 Arloedh nev ha'n bys keffrys. My a yll bos lowenhes, kyns es bos diwedh an bys, kavoes an Oyl a Versi. KYnth yw paynys ow kortos 960 yn ifarn yn neb plas, ni yw neb a'n dendilas drefenn an difenn terri. Father in Heaven Mehall#, yskynnewgh, el splann, helghyewgh Adam gasn kledha dan, 965 ha'y wreg, mes a Baradhis. Ha dew gweth {dhodhans} gwra doen, dh'aga hudha pub seson, aga noeth na vo gwelys. {GM: noetha} Mychaell in Heaven Arloedh, my a wra henna. 970 Parys yw genev pub tra dhe vos {dhodhans} alemma. Desend Angell. Cherubyn Adam#, ke yn-mes a'n wlas, dhe gres an bys dhe vywa; ty dha honan dhe balas, 975 dha wreg genes dhe nedha. Two garmentys of skynnes to be geven to Adam and Eva by the Angell. Adam, ottomma dillas, hag Eva, dh'agas kwetha. Fistenewgh, bedhens gwiskys. Receave the garmentys. Fistenewgh troha'n daras, 980 rag omma ny wrewgh tryga. (Let them depart owt of Paradice, and Adam and Eva folowing them) Agas towlys dhe balas, hagas pygans dhe nedha ottens parys. Let them putt on the garmentys and shewe a spade and a dystaf. Death My yw kannas Dyw, Ankow, 985 omma dredho apoyntys. Rag terri gor'mynnadow dhe Adam# gans Dyw or'nys, ev a verow, ha'y yssew. Yndella yth yw 'poyntys 990 dhe vyns a vywo y'n bys my dhe ladha gans ow gyw. Adam na Eva peggha ha difenn an Tas terri, mernans ny wrussons tastya 995 mes yn plesour vynari i a wrussa prest bywa. Omma ev yth o 'pyntyes chyf warden war Baradhis, ha der pegh ha kovaytys 1000 may fedha paynys ragdho. {cf Welsh meddu} Gans an jowl y fons toellys der an serpont milligys, dell welsowgh warbarth omma. 1005 Death departeth awaye. Adam Henna yth yw truedh bras, 1006 {Stokes omits 1007} ni dhe vones mar wokki 1008 mayth yw kellys dhyn an plas o or'nys dhyn, leun a joy, 1010 dhe vywa omma nevra. Lemmyn, Eva# ow fries, henna yth o dha foli jy. Takhenna paynys pur vras yma or'nys ragon ni, 1015 may hyllyn kyni dredho. Eva My ny wodhyen gul dhodho, kemmys geryow teg a'm beu. Der henna, war ow ena, my a sopposyas el nev 1020 yth ova dannvenys dhymm. Syrra, kyn fo-ma kregys, y o mar glorius [gloryes] ny wodhyen guthyl nahen re'm lel lowta. 1025 Adam A, sowedh, ty dhe grysi dhe'n jowl bras ha'y anfeusi! Rag yth o ev re wili pan ydh y'n serpont a-ji rag dha doella. 1030 A-ban oma kowl diklos [dyckles] hag a Baradhis helghys, my a vynn dalleth palas. Rag kavoes sosten ha boes dhymmo vy ha dhe'n fleghes, 1035 hag aparel a dhillas. {GM1036!} Eva Ynwedh my a vynn nedha, rag gul dillas dhe'm kudha ha dhe'm fleghes eus genys. Adam Ellas, go-vy pan veu vy genys, 1040 ow terri gor'mynnadow Dyw! Helghys on ni a Baradhis [MS gellys] dhe'n norvys, er agan gew. Tra vydholl a wrella les ny gavav omma neb tu, 1045 na sosten, moy es bestes. Fatla wren omwitha byw? Eva Nyns yw hemma Paradhis, a, nag yw, Adam#, nag yw! Ena yth esa flourys 1050 ha frutys, teg aga liw, dha'agan maga, Orta miras pan wrellen. Chanjys yw an rewtl lemmyn. Ellas orth an pryv koela! 1055 Adam Dew vab yma dhymm genys, ha tevys yth yns dhe dus. Hwi oll a's gwel. Shew hes two sonnes. Cayne# yth yw ow mab kottha, ha Abell# yw ow ma yonkka, 1060 felghes uvel ha jentyl. (he speakethe to Cayne) My a vynn dhy'hwi 'poyntya servis dhe jarj ha'y gila, {charj: MS teag} rag rewlya ys ha chatel. Cayne#, dha jarj jy a vydh 1065 war gergh, barlys ha gwaneth, dhe wuthyl an dega lel. (he turneth to Abell) Hag Abell, an oblashyon [oblashyon*] war an bestes han oghen, ha'n devesyow oll y'n gwel. 1070 Ha pan vo res degevi gorrewgh i dhe'n Mownt Tabor#, hag ena gwrewgh aga leski, dout Dyw genowgh dhe serri mar ny wren oblashyon lel. 1075 [oblacion*] Cayme Adam, ow thas karadow, my a wra heb falladow dha worhemmynn yn tien. Res yw, porres lavurya ha gonis an bys omma - 1080 dhe gavoes dhyn ni sosten. A lamb redy, with fyre and insence. Abell Mos dhe'n menydh my a vynn ha gul an dega lemmyn, ha leski homma pur glan. Ha'n degves oll a bub tra, 1085 oblashyon sur anodho, [oblasshion] my a'n dyllo oll gans tan. Cayme Y leski ny vynnav vy, an ys na'n frutys devri. Taw, Abell#, dhymmo, penn-koeg! 1090 My a guntel dreyn ha spern ha glos dhe leski heb bern, hag a wra bush bras a vog. Abell Cayne, nyns yw henna gwrys 'vas. Yn gordhyans dhe Dhyw an Tas, 1095 gwren agan sakrifis lel. Dyw a dhervynn bos gordhys gans an gwella frut pub prys. My a'n gwra, awos merwel. CAyne ow broder, 1100 mir ha preder: hemma yw mog hweg. Cayme Taw, dhe'th kregi! Hemma yw gwell devri ty fol krodhek. 1105 Abell Ny yll bos, pan wredh gans glos dha sakrifis. Cayme Re Dhyw a'm ros, mynnsen dha vos 1110 ughel kregys! A chawbone readye. Rag erya, sur {war} ow fynn, my a'th wysk, harlot jowdyn, mayth omhwelli dhe'th kilbenn! Kemmer henna, 1115 ty ploes adla, war an challa gans eskern an challa! Abell ys stryken with a chawebone, and dyeth. Abell A tru, ellas! Ty re'm ladhas, Cayne#, ow broder. 1120 Y'n bys ma rag dha wrians ty a berth sur gessydhyansL ken na breder. Cayne Otta marow, horsen chorl! Ny vynnav bos kontrolys. 1125 . Y fynnsen y vos kudhys yn neb toll ke. An gwas a vynnsa leski agan ysow, yn tevri. 1130 Ni yllyn perthi henna. Dhe DHyw nyns eus edhomm vydh awos kavoes agan pyth, my a woer gwir. Ow thas, kyn fo-va serrys 1135 pan glywo an nowedhys y vos ledhys, my, yw er, ny synsav poynt. Cast Abell into a dyche. Mirewgh py ma-va tewlys, yn kledh dhe vones pedrys! 1140 Ny'm beus edrek vydh y'n bys, a'w dorn kynth yw-a ledhys par dell oma gwikor koynt. Father (When the Father speakethe to Cayme, lett hem looke down) Cayme#, dhymmo, py'ma Abell~? Ow gorthybi uskis gwra. 1145 Cayne Ny wonn, Arloedh, diogel; henna ty a woer yn ta. My nyns ov warden dhodho. bleydh, , a'n ladhas pols alemma, 1150 an harlot ploes. Koth yw ev hag avleythys, pan na yll e omweres? Y vaw ny vynnen bos. Father Otta, voys mernans Abell# 1155 dha vroder, prest ow kelwel a'n dor warnas pub tyller. Milligys nevra re bi; hag oll an tir a biwvi yw milligys y'th ober. 1160 Frut da byner re dhokka, na dader arall neb prys. Ow mollath y rov dhiso; mollath ow Mab ha'w Spyrys dhiso kemmer. 1165 Cayne (Let not Cayne looke in the Fatheris face, but l;ook down and quake) Dha voys, Arloedh a glywav, saw dha fas my ny welav, sur er ow gew. Moy yw ow gwann oberow hag ynwedh ow feghosow 1170 es dell yw dha versi, Dyw, dhymm dhe ava. Lemmyn difreth ov ha gwag, pur wir dres oll tus an bys. My ny wonn leverel praga 1175 gans peub na vydhav ledhys ewn rag an keth ober ma. Father Cayme#, na vydhydh yndella. Rag dha ladha den mar kwra ev a'n jevydh seythh kemmys. 1180 Token warnas my a wra. (Let the Father make a marcke in his forehedd; this worde: Omega) Henna gwelys pan vova ny vydhydh gans dan tochys. Cayne My a vynn mos dhe'm syrra, dhe weles pana fara 1185 a wra ev a'n nowedhys. dhis, ow thas. My a wrug oblashion bras, [oblashion*] hag a loskas shour a ys. Adam Henna yth o gwrys pur dha. 1190 Py'ma Abell#, kows henna: dar, nag ywa devedhys? The Father depart to Heaven. Cayme Anodho mars eus preder, worth y withyas govynn e... A wrug keles y vroder. 1195 My a'n syns gweth es boekka; Ny wonn py dheuth dhe wandra. Adam Hemma yth yw gorthyp skav; yma ow kul ow holonn klav worth y glywes y'n torn ma. 1200 Ty re'n ladhas, re'm lowta! Ow mollath dhis rakhenna, ha mollath dha vamm ganso ty a'fydh sur magata. An newodhow pan glywvo 1205 hy holonn terry a wra. Emskemunys dell o'ta, kwykk yn kerdh ke alemma, ny berthav gwel ahanas, rag kavow sevel a'm sav. 1210 War dhor lemmyn omhwelav. Ow holonn 'ter dew gallas. [Nance ynter] Cayne Emskemunys lowr yth ov, nyns yw res 'skemunya moy. Ny'th annia, perth jy kov, 1215 na ow dama, yn tevri. My a vynn kyns es hedhi mos alemma. Ha gwandra a-dro y'n pow. Kemmys yw an mollothow 1220 dout yw dhymm kavoes trygva. Eva (Eva commeth to Adam wher he lyeth, and she profer to take hem upe.) Adam, pandr'a hwer dhy'hwi, yndellma bones serrys? Yn ow holonn pur dhevri yth oma pur dughanhes orth dha weles y'n stat ma. Adam A Eva#, ow fries ker, ow holonn yw ogas trogh. Oll ow joy yth yw pur wir kellys, der mernans ow flogh 1230 neb a geryn an moyha. Eva Syrra, ny wonn konvedhes agas dughan yn neb for'. Agan dew vab, dhe Dhyw gras, yth ons pur vyw - bydh na sorr - 1235 hwath nyns yw pell. Cayme# hag Abell#, ty a woer, or'nys yns dhe Vownt Tabor dhe wul offrynn, diogel. Ha mir, Cayne# otta ena, 1240 devedhys dhe dre toth ta. Rag henna sav, , ha gas kavow dhe wandra. My ny brederav gwell for'. Adam Eva, nyns yw dhe geles 1245 an ober ma dhe weles. Ledhys yw Abell#. Na sorr. Eva (Eva is srowfull, tereth her heare, and falleth downe upon Adam. He conforteth her) P'yw-a! Abell# yw ledhys! Dyw difenn y fos-a gwir! Nyns eus den vydholl y'n bys 1250 dhe wuthyl an keth , mes ty ha'w mab kottha Cayne#. Adam A, gans Cayme# emskemunys ow mab Abell yw ledhys, mayth ov genys dhe veur bayn. 1255 Sorr Dyw ha trobel pub tu yma pub eur ow kressya. Y'n bys ma hedra ven byw ow sur a wra paynya. {6 sylls.Nance: ev sur a wra ow paynya} Ny'm bydh joy a dra y'n bys. 1260 Eva Owt, ellas, pandr'a vydh gwrys? Hemma yw yeyn newodhow. Ow holonn yth yw terrys; Fynsenn ow bos-av marow. Sowedh bythkweyth bos formys! 1265 A, ty Cayme' emskemunys, ow mollath dhiso pub prys! Henna o gwann-ober gwrys, may ma Dyw ha'n nor keffrys warnas pub eur ow kria. 1270 Rakhenna, wosa hemma, nevra ny wren rejoysya, mes pub eur oll ow mornya heb joy vydh na lowena der dha wann-ober omma. 1275 Rakhenna voyd alemma, na hwila agan 'nia, mab mollothow pardell os. Ow mollath dhiso pub prys, ha mollath dha das keffrys 1280 ty a'fydh yn jydh ha nos. Cayne My ny wrav vri a henna, my a lever dhis dama. Kemmys mollothow omma, my a woer ny sewenav 1285 [sewenaffa] nevra y'n bys. Rakhenna mos alemma my a vynn; ny wonn pyle. Malbew edrek eus dhymmo an chorl Abell# 'wos ladha, 1290 rag bythkweyth my ny'n kerys. (Cayme speakethe to hys wiff) Avoyd, dama. Kuntell warbarth ow fygans: my a vynn mos pur uskis ha wosa hemma dihwans, 1295 pell y'n difeyth dhe wandra. Calmana his wif A Cayne, Cayne, ow fries ker, ty a wrug pur dhrogober dhe ladha Abell#, den da. Tha vroder yth ova, 1300 ha'w broder vy magata. Rag henna {warbynn} kinda yth o dhis mos dh'y ladha. {motty] Sorr Dyw yma dhynn ragdho. Cayne Tetivali, bramm an gath! 1305 Nyns eus erek dhymmo hwath awos an keth ober na. Adam Ow fries, gwellha dha jer: gas dha oela ha'th usa. Gwren grassa dh'agan {maker} 1310 a'gan lavur y'n bys ma; ni a'ndilas, ha moy. [andyllas]{dhendilas?}{Nance a'n tyllys} Rakhenna, wosa hemma, yn chast gwren ni kesvywa; ha joy y'n bys ma 1315 ni a vynn warbarth nagha, der vodh an Tas a versi. Father Adam, na wredh yndella bywa y'n keth ordyr na. Dha has a wra ynkressya 1320 heb nober dhe akontya, yndella yth yw apoyntys. Ty a 'fydh mab dineythys a'th korf sur, na wra doutya. Henna a vydh haval dhis 1325 (na yll den bos havalla), ha genev y fydh kerys. Adam (Adam kneleth) Arloedh, bennigys re bi, orth ow gwarnya yndella. Dha volonjedh pur dhevri 1330 re bo kollenwys nevra. Cayne Kalmana# ow hwoer, fisten, gas ni dhe vos alemma, rag nans yw hi prys yn tien [MS yttern] mayth yw res yn kerdh vyajya. 1335 Degyn genen agan pygans, par dell osta ow fries ha'w hwoer a-barth mamm ha tas. Gallas genev sorr an Tas rag ladha Abell# penn-bras; 1340 ynwedh mollath mamm ha tas res yw dhymmo - moy es kans. Kalmana A, CAyme#, ty a fyllis meur rag guthyl an keth ober; radho yth os milligys. 1345 Agan tas ha mamm Eva lowr ymons i ow mornya. Gansa ny vydh ankevys an bys vynari. Kemmys yw gansa mornys, 1350 aga holonn yw terrys rag kavow, medhav y di. {GM bedhav} Cayne Awos henna ny wrav vri; na {anedhans} i bys voy, my ny settyav gwel-gala. 1355 Genev lowr i a sorras hag a'm mollethis mar vras [rag an molythys] ny sewenav, gonn yn ta, nevra y'n bys. Rakhenna deun alemma 1360 yn pellder dhiworth ow thas. Y'n koesow mynnav bywa, po yn ha bras; rag ny bysav bos gwelys awos mernans. 1365 Rag an o mar vras ny yll Dyw dhymmo gava, na ny vedhav yn neb kas dhe'n Tas, awos diskudha, unnweyth dhe hwilas gevyans. 1370 Lett hem shew the marck. Kalmana Yn henna yth os dhe vlamya. Dyw a settyas merk warnas, ewn yn korn dha dal omma, ha yndellma y leveris, an geryow ma, dhevri: 1375 Pynagoll den a wel henna hag a wrello dha ladha, ev a's tevydh seyth plag moy. Cayme A'n promys my ny rov oy; y drestya ny vynnav vy 1380 dout bos toellys. A-ban yw pub tra parys, deun ni yn kerdh kekeffrys, pellder a-dro y'n bys. Som fardell to carie witrh them. Ha'gan fleghes kekeffrys:1385 hwath kynth yns i mar vunys my a dheg rann war ow heyn. Uskis lemmyn. Kalmana Gwra yndella, my a'th pys; my a led an vowes a'm dorn. 1390 Ow hollon yw serrys, bythkweyth my ny'm beus moy dughan. Adam Gordhys re bo Dyw an Tas! Mab dhymmo yma genys, 1395 ha tevys dhe boya bras. {GM1395} Seth# ow mab yth yw henwys; hwi a'n gwel: otta omma. Shew Seth. My a bys dhe'n lel Drynses hedra vo omma y'n bys 1400 dhe vos lel servont dhodho. Father Adam#, my a lever dhis, dha vab Seth# yw dewisys genev prest dhe'm servont vy. A skians y fydh lenwys, 1405 hag a gonnyk magata. Ny vydh skians vydh y'n bys mes y aswonn ev a wra der an planetys, mes ha chi. Der howl ha ster a-wartha 1410 ev a wra oll dissernya a'n pyth a vydh wosa hemma, kekeffrys a dhrog ha da. Adam (Adam kneleth, and Seth also) Meur wordhyans dhis, ow formyer, ha gwrier a oll an bys. 1415 Y bos-ta Arloedh heb par; yn pub plas re bo gordhys. Neb a'th enor ny dhrog-far. Yn Seth re bo kollenwys par dell vo dha vodh nevra 1420 omma pur grev. Seth Ha my ynwedh, Arloedh nev, a'th lel-wonis dell vo res, par dell osta Arloedh krev, hedra ven omma y'n bys. 1425 Klyw jy ow lev, Ma'n bo ni gras wosa hemma {8 sylls} dhe'th weles yn lowender, gans dha eledh a-wartha ughel yn nev. 1430 Lamec in tent Pes! Goslowewgh, a-derdro, orthiv vy myns eus omma. Lamec# yth yw ow hanow; {Nance: Lamek#} mab yth ov, krysewgh dhymmo, dhe Vantusale . 1435 A Cayme#, mab Adam# yth ov sevys a'n seythves degre. Arloedh bras synsys, yn prof. Ny'm beus par, sur, yw byw; peub an enor par dell goedh. 1440 Drog polat ov, re'm lowta; nameur a dorn da ny wrav, mes pub eur oll ow pylla an dus wann mara kallav. Ow fansi yw hemma. 1445 Hwath kynth yw ow hendas Cayne# pur bad den lowr akontys, my a'n kemmer yn disdayn mar ny vydhav vy prevys hwath meur lakka. 1450 Moy es unn wreg dhymm yma dhe'm plesour rag gul gansa. Ha sur my yw an kynsa bythkweyth a veu dew wreg. {meddu 'have'?} Ha'n mowesi lowr plenti 1455 yma dhymm; nyns yns denti. My a's kyv pan vynnav vy; ny sparyav {anodhans} i, malbew onan a vo teg. Saw yth wondrys troblys; 1460 skant ny welav unn banna. P'yw an jowl! Pandra vydh gwrys? My ny wonn, war ow ena, na hwath ny gavav gweres. An plesour eus dhymm y'n bys 1465 yth yw gans gwarak tenna. My a vynn mos pur uskis dhe'n forest kwykk alemma, ha ladha an stranj bestes. A us kig an bestes na, 1470 na a vest na lo'n y'n bys ny wrussen bythkweyth tastya. Na hwqath kig genen dybrys, na gwin ny usyen banna. Vytel arall dhyn yma, 1475 ha pygans lowr dhe vywa. Gans kreghyn an bestes na my a wra dillas dhymmo, par dell wrug ow hendasow. Ha'w hendas Cayme#, hwath yw byw 1480 y'n difeyth; yn mysk bestes yma ev prest ow pywa. Drefenn serri an Tas Dyw tewlys yw dhe meschyf bras, rag drog polat par dell yw 1485 ha lenwys a vollothow. Bowe and arrow redy with the servant. Ow servont, deus nes omma, ha'w gwarakdro hi genes. My a vynn mos dhe wandra bestes wyls dhe aspia, 1490 hag a vynn gans ow sethow ladha part {anodhans} i. Depart Lameck. His servant leadethe hem to the forest, near the bushe. Servant Agas gwarak he sethow genev ottensi parys. My a's led bys y'n koesow, 1495 hag ena y fydh kevys plenti lowr, yn pur dhevri. Cayne Gans peub me yw ankevys; ny'm aswonn nameur a dus. CAyne# my a vydh henwys, 1500 mab kottha Adam#, tewlys, hwi a wel, dhe veschyf bras. Hwath ow holonn yth yw stout awos ladha Abell# {lout}, na hwath, eus mollath an Tas, 1505 ny'm beus edrek vydh y'n bys. Hwi a'm gwel: overdevys yth oma warbarth gans blew. Ny besyav bones gwelys {GM 1507} gans mab-den y'n bys ma byw, 1510 drefenn y'm bos-ma omskemunys. Ha'w thas Adam# y vollath gallas genev, ha'y sorr bras. Drefenn henna, yn neb plas ny allav kavoes powes; 1515 mab mollothow yth ov gwrys. Der henna my ny vydhav dos yn mysk pbel neb prys, mes pub eur ow omgwitha yn koesow hag yn , 1520 avel best prest ow pywa. Ow foli yth yw mar vras, ha'w holonn ynwedh pur brout; ny vynnav dhiworth an Tas hwilas mersi, sur heb dout, 1525 kyn na'm bo-ma lowena. Own yma dhymm a bub den, ganso dhe vones ledhys. Saw an Tas Dyw y honan y verk warnav y settyas, 1530 poran gans y diwla. Hwi oll a'n gwel. Shew the marcke. Hag y kewsis yndellma: Na wra den vydh ow ladha, {warbynn} y dhisplesour lel. 1535 Hag ow ladha neb a wra, seyth gweyth y hwra akwitya, y kewsis, gans charj pur grev. Saw hwath, 'wos an promys na, meur yth esov ow toutya 1540 y vennath dhymm ny vynn ev. Rakhenna, war ow ena, my a vynn mos dhe gudha yn neb , kynth yw dhymm grev. Let hem hyd hem self in a bushe. Servant Mester da, der dha gumyas - 1545 my a wel unn lo'n pur vras hons yn ow plattya. Syrra, yn mysk an bestes stranj yth yw ev dhe weles. Mirewgh, mester, py 'ma-va. 1550 Lamec Bydh war dhymm na vo-va den, rag my ny allav medra. Sett ow seth dhe denewen, may hallen tenna dhodho. Na berth dout, y fydh e gwyskys. 1555 Let his man levyll the arrowe; and then shote. Servont Nevra na wrewgh hwi doutya, ken es best nag yw henna, ha stranj yw dhe vos gwelys. Now otta an seth kompes; tenn hi yn-bann bys y'n pil, 1560 {GM1650} par dell os archer prevys hag a ladhas moy es mil a vestes kyns es lemmyn. Now otta an seth tennys, ha'n best sur yma gwyskys! 1565 Y vernans gallas ganso! When Cayme is stryken, lett bloud appeare, and let hem tomble. Led vy kwykk bys yn dhodho, may hallen vy atendya pan vaner lo'n yth yw-a. Cayne Owt, ellas, my yw marow! 1570 Ny'm beus bywa na fella! Gwenys ov der an asow, ha'n seth gallas kwit dredhov. Pur ogas marow yth ov! Lamec cometh to hem and fylethe hem. Par dell veu-ma ongrassyes, 1575 lemmyn yth oma plagys, dell welowgh hwi oll an prov. Lamec Owt, ty vilen, pandr' eus gwrys? Sur hemma yw den ledhys; My a'n klyw prest ow karma. 1580 Servant Ow karma yma an best! My a'n gwel ow trebuchya. Gallas ganso hager fest! Roy y groghen dhymm, , dhe wul kweth dhymm dhe wiska. 1585 Blewek koynt yw ha hager; ny wonn pana vest yll-a bos. Yth 'valsa orth y favour {=havalsa} y bos-a neb boekka-nos, ha henna y fydh prevys. 1590 Lamec Gorta, gas vy dh'y dava, drefenn gweles mar nebes. (Hear Lamec feleth hem) Pyw osta lavar dhymmo: mars es den po neb best bras. Dout ahanas dhymm yma. 1595 Cayne A sowedh, emskemunys, my yw Cayne#, mab dhe Adam#. Genes yth oma ledhys. Mollath dhis dha das ha mamm, ha'w mollath vy gans henna. 1600 Lamec P'yw-a! Ty yw Cayne#, mab dhe Adam! Ny allav krysi henna. Di'velebys os ha kamm, overdevys oll gans henna yth os, gans blew. 1605 Prag yth es'ta yndellma y'n ow korwedha? Marth bras yth yw. My ny allav konvedhes y bos-ta jt ow hendas, 1610 na kar vydh dhymm, yn tevri. Cayne A'm korf yth os devedhys, hag a Adam# dha hendas. Lemmyn yth os milligys,1614 {Stokes has 6 lines between 1610-15} ha seythplek ty ha'th fleghes a vydh plagys, krys dhe vy. 1615 Merk Dyw warnav yw settys: ty a'n gwel yn korn ow thal. Gans den pan vo konvedhys worhiv vy sertan ny dal bos mellys awos neptra. 1620 Lamec Ty a wel, veri nebes bann ny allav gweles dhe vos akontys, re'm lowta. Prag y hwrug Dyw settya merk yn korn dha dal, dhymm lavar? 1625 Kyn firen warnas mar stark ny welav meur a'th favour, na merk vydholl y'th tal. Cayne My a lever heb y di: genev Dyw a wrug serri 1630 ha'y vollath, yn pur dhevri, dhymm a ros, drefenn ladha ow broder. Abell# o henna, preder, mara mynnta y wodhvos. 1635 Der henna, my a dhoutyas gans peub y fedhen ledhys. SAw Dyw dhymmo a wrontyas - war y dhisplesour ev res - ny vedhen yn kettella; 1640 ha pynagoll a wra henna, plagys y fedha ragdho. Ha'y verk y settyas omma, yn korn ow thal, rag tokyn. Ha genes jy, emskemunys, 1645 o my dhe vos ledhys, ewn a'th dewlagas lemmyn. Lamec A, sowedh gweles an prys genev y bos-ta ledhys, mars yw ty Cayne# ow hendas. 1650 Ow boya o dhe vlamya: ev a or'nas dhymm tenna, ha my, ny welyn banna, my, nebes, pur wir yn fas. Cayne A Lamec#, drokwas yth os, 1655 he my ynwedh, meur lakka. Hemma o venjans pur vras, ha just plag or'nys dhymmo. Sowedh an prys! Lamec Cayne#, hwath kynth o'ta ow hendas, 1660 dha aswonn my ny wodhyen (na ny wrugav dha weles nans yw sur lies blydhen) drefenn bos di'velebys. Cayne Di'velebys ov pur veur, 1665 hag overdevys gans blew. {Nance1665, Neuss1665} Bywa yth esov pub eur yn toemmder ha yeynder rew, sur nos ha dydh. Ny besyav gweles mab-den 1670 gans ow bodh yn neb termyn, mes kompani lieskweyth a bub bestes. Oll an trobel dhymm yma an chorl Abell# rag ladha. 1675 Hemma yw gwir, dhymmo trest. {Neuss1675} Lameck Prag y hwruss'ta y ladha, hag ev dha vroder nessa? Henna o gwann-ober gwrys. Cayne Drefenn ev dhe'm kontrolya, 1680 ha my y vroder kottha! {Neuss 1680} Ny wrug revrons dhymm y'n bys! Der henna my a angras ha pur uskis a'n ladhas. Ny'm beus edrek a henna. 1685 Mollath Dyw ha tas ha mamm {Neuss1695 gallas genev vy droklamm poran rag an ober na. Ow holonn hwath yth yw prout, kynth oma ogas marow. 1690 Mersi hwilas yma dhymm dout dhymmo rag an oberow; my a woer y vos Dyw stout. Dhymmo ny vynn ev gava, na gevyans my ny hwilav. 1695 Yth esov ow tremena; dhiso ny vynnav gava. Ow ena ny wonn pyth a: dhe ifarn yw y drygva. Ena trygens, gwav ha hav. 1700 Lamec A, sowedh gweles an prys! Cayne# ow hengeugh yw marow! Ragdho ty a vydh ledhys, a fals lader kasadow! Skwatys yw dha ympynnyon! 1705 Kill hem with a staf. Servant Owt, ellas, my yw marow, ha'w fenn skwatyes pur arow - hwi a'n gwel - ynter diw rann! Lamec Rakhenna mos alemma my a vynn, gwella gallav. 1710 Ny amownt gutyl dughan lemmyn ragdho. Depart away. First devyll Yma Cayne# adla marow. Deun dh'y hedhes dhe baynow, ha'n paja Lamec# ganso. 1715 Second devill Deus, a ena milligys, dha vroder ty a ladhas Abell#, neb o den gwiryon. Yn tan ty a wra leski, ha'n keth paja ma, devri, 1720 yn ifarn, hwi drog lowen [lawan]{Neuss: malcontents}{Nance lawan = lawethan pl. 'imps'. CE38 s. lawethan: Keigwin 'bad brat. Cf RD139} The devills careth them with great noyes to Hell. First devyll Y'n pytt ma y hwredh tryga genev vy, a-barth a-woels, hag a lesk yn toemmder tan. Nevra ny dhewgh alena, 1725 myns na wra bos an Tas. Adam Seth, ow mab, deus omma, ha goslow ow derivas. Hirneth byw ov y'n bys ma, mayth ov skwith a'n lavur bras 1730 eus dhymmo pub nos ha dydh. Rakhenna ke alemma dhe Baradhis heb lettya, ha'n Oyl a Versi hwila mar kyllydh, awos neptra. 1735 Na dhout, gorthyp ty a vydh oll a'th negys. Seyth A das ker, ny wonn for' dhi, na ny veuv bythkweyth ena. My ny allav prederi 1740 pana gwarton yth a-ma, syrr, dhe hwilas Paradhis. Adam Gwith yn hons kompes dhe est; na gemmer dout na mystrest mes an for' a vydh kevys 1745 y'n vaner ma: Ty a wel olyow ow threys pan dheudh vy a Baradhis; ewn an veri prynt leskys pan veu an nor milligys 1750 der ow oberow ena. Ha pan dheffesta dhe'n plas, ty a gyv y'n yett unn el a r gorthyp dhis y'n kas, ha'w desir ny wredh fyllel. 1755 Bydh avysyes a bub tra a welydh, ow mab ena. An Angell in the gate of Paradice: a bright sworde in his hand. Seyth Ow thas ker, mos alemma my a vynn, ewn , hag teuv dhy'hwi arta 1760 gans gorthyp, kyns es hedhi, der bodh an Tas a-wartha. Lett Seythe depart and folow the prynt of Adam is feet to Paradice. My a wel ol treys ow thas, a'm led vy dhe Baradhis. Hemma yw mrthusyon bras; 1765 an nor sur ny sewenas y'n for' may hwrug ev kerdhes. Der temptashyon* bras an jowl, [MS temtacon*] {Neuss temtacion} chassyes on a Baradhis, mayth eth genen hager dowl, 1770 [MS genaf] ha dhe vyschef bras koedhys yth on der ordyr an Tas. Tru, go-vy. A tree in Paradice with a meyd in the topp; and (reching in her armes the Serpent) the Tree wher she was before, and Cayne in Hell, sorowing and crying. My a wel an plas glorius 1774 [gloryes] ha'n el y'n yett ow sevel, {unnumbered in Stokes} splann dhe weles ha preshyous.1775 My a vynn mos pur uvel ewn dhodho, dh'y salusi. El Dyw an nev a-wartha, dhis lowena, ha meur joy! Devedhys yth ov omma 1780 gans Adam ow thas dhy'hwi, yndella par powgh plesys. Cherubyn Angell Seyth#, deus nes, ha lavar dha negysyow hab danjer ha na gemmer own y'n bys. 1785 Seth Ow negys yth yw hemma: dhe hwilas Oyl a Versi. Charjys yth ov yndella gans ow thas omma dhy'hwi, agas bodh mars yw henna. 1790 Rag yth yw ev koth gyllys, hag y'n bys ma nans yw skwith. Y drobel yth yw kemmys hwansek nyns yw dhe dravydh, mes pub eur ma ow kria 1795 warlergh an Oyl a Versi. Angell Deus nes dhe'n yett, Seyth#, ha mir. Ty a wel oll Paradhis. Avys pub tra, ha lavar pandra welydh a 1800 y'n jardin a-barth a-ji. Seyth (Lett Seyth look into Paradice) Agas bodh mars yw henna, my a vynn skon avysya an marthusyon eus ena. Ther he vyseth all thinggs, and seeth two trees: and in the one tree syttesth Mary the Virgyn, and in her lappe he sonn Jesus, in the tope of the Tree of Lyf, and, in the other tree, the Serpent which caused Eva to eat the appell. Angell Lemmyn, Seyth#, lavar dhymmo 1805 a-bervedh pandra wel'ta. Na wra keles unn dra. Seyth My a wel sur unn wydhenn, ha serpont ynn hi a-vann. Marow sygh hi a 'valsa. 1810 Angell Honna yw an keth wydhenn a wrug kyns dha vamm ha tas dybri an aval a anken o difennys gans charj bras a anow an Tas gwella. 1815 Ha'n serpont na a wel'ta yth yw an veri pryv na a wrug an jowl dhe entra ynni hi rag temptya dhe'th vamm Eva#. 1820 Der henna, Dyw a sorras, ha dhe vy ev a or'nas a lena aga chassya. Lavar pandra wel'ta moy. My a wel wydhenn 1825 ha'y thopp pur ughel yn-bann; bys yn nev 'ma ow tevy. Ha'y gwreydhyow dhe'n dor isel yma ow resek, pur lel, bys yn ifarn, pytt pur grev. 1830 Hag ena ow broder Cayne# my a'n gwel ev yn meur bayn, hag yn trobel mayth yw go-ev. [gwef]{Nance go-ev}{Neuss 'grief'} Hag yn topp an keth wydhenn my a wel ynn maghteth hweg 1835 ow 'sedha, yn pur sertan, hag yn hy diwvronn flogh teg, dell hevel dhymm yndella.[der havall]{Neuss 'really like myself'} Angell My a lever dhis diblans: honna (lel yth yw henwys) 1840 yw an Wydhenn a Vywnans. My a hedh rann a'n frutys, hag a dhro part anedha, avel pur vras. The Angell goeth to the Tree of Lyf and breaketh an appell, and taketh three coores and geveth yt to Seyth. Mir, ottomma teyr sprusenn 1845 a dheuth mes a'n avell ma. Kemmer i ha gorr yn-bann [kemerthy] yn neb tyller dhe govva, ha dog i genes dhe'th tas. Pan vo diwedh y dhydhyow, 1850 hag y'n dor dhe vos ynkleudhys, gorr sprusenn yn y anow, ha'n dhiw arall kekeffrys bedhens gorrys yn y dhewfrik. Hag y tyv an keth sprus na 1855 unn gydhenn wosa hemma, na berth dout, a vydh pur deg. Ha pan vo hi kowl-devys, hi a vydh pub eur parys dhe dhoen an Oyl a Versi. 1860 Pan vo pymp mil ha pymp kans a vlydhynyow kler passys, y'n eur na gwaytyens dihwans warlergh Oyl Mersi pub prys, ha yn tevri 1865 a'n doro mes a baynys. Lavar dhe'th tas yndella, ha dhodho yth yll tresta. Yndellma yth yw 'poyntys. Fisten dihwans alemma. 1870 Ow bennath dhis. Seyth Meur a ras dhy'hwi, el Dyw, ow tiskwedhes dhymm pub tra. Dh'ow thas ker oll par dell yw my a vynn sur y dhyski; 1875 [thysca] an marthusyon dell yw bras. My a vynn mos alemma yn hanow Dyw a-wartha, dhe dre dhe Adam# ow thas. Seyth goes to his father with the coores, abd gyveth yt hem. Lowena dhy'hwi ow thas! 1880 Devedhys a Baradhis yth ov lemmyn, dhe Dhyw gras. Ow negysyow yth yw gwrys, par dell wrussowgh dhymm or'na. Adam Wolkomm os, Seyth#, genev vy. 1885 Pana nowedhys eus genes? Mars yw an Oyl a Versi dres genes omma dhe'th tas pur lowen my a via. Seyth Nag yw hwath, ow thas, . 1890 My a lever dhywgh, dell goedh, an gwiryonedh a bub tra. Pan dheffo an termyn playn a bymp mil ha pymp kans vlydhen, an Oyl a Versi y'n {nena} 1895 {y'n eur na?} a vydh kevys. Yn Paradhis y hwelis difrans marthusyon, heb dout; speshal unn wydhenn glorius [gloryes] ow hedhes yn-bann our stout 1900 bys yn nev, sur my a grys, ha'y gwreydhyow dhe'n dor isel bys yn ifarn ow hedhes, hag ena, pur wir heb fall, yth esa yn trobel bras 1905 ow broder Cayne#, yn paynys. Now yn topp an wydhenn deg yth esa unn hweg, ha'y flogh, pur semli maylyes, yn hy diwvronn, wondrys hwans. 1910 Adam Gordhys re bo Dyw an Tas, ow ri dhymm an nowedhys. Sur ny'm beuv bys vydh mar vras! [bes; Nance: joy]{??} Nans yw termyn tremenys a vlydhynyow moy es kans. 1915 Seythe My a welas gwydhenn moy ha serpont yn-bann ynni. Marow sygh hi a 'valsa. Adam Honna o drog bryv, heb namm, a doellas Eva# dha vamm. 1920 Der henna y kylsyn jamm {Neuss 'for ever'. Nance pup tam} joys Paradhis rag nevra. Seyth Ottomma teyr sprusenn, dres mes a Baradhis dhy'hwi. A aval y fons terrys 1925 a dheuth a'n wydhenn, devri, yw henwys Gwydhenn an Vywnans. An El a or'nas dhe-vy, pan vo diwedh dhe'th tydhyow ha'th vos gyllys alemma, 1930 gorra sprusenn y'th hanow, ha'n dhiw arall pur dhiblans yn dha dhewfrig. Mes a'n sprus y fydh tevys gwydhenn a vydh pur breshyous 1935 wosa henna, marthys teg yn pur dhevri. Ha pan vo hi kowl devys, hi a vydh pub eur parys 1939 dhe dhoen an Oyl a Versi {Stokes/Neuss numbering differs} Adam Meur wordhyans dhe'n Drynses Tas 1940 ow krontya dhymmo selwans, wosa hemma kynth yw pell. Seyth# ow mab, goslow dhymmo, ha dha jarjya my a wra yn-dann ow bennath, pur lel: 1945 gwayt an Tas a nev gordhya, ha pub eur orto koela yn pub edhomm y fes-ta. Ev a wra sur dha sokra, hag a vynn dha ventenya 1950 y'n bys ma pell dhe vywa. Ow mab, merk an geryow ma. Seyth A das ker, meur ras dhy'hwi a'gas dyskans da pub prys My a goedh yn pur dhevri 1955 gordhya Dyw an lel Drynses, ha'n mab gwella, han Spyrys Sans, aga thri. Dell yns onan, my a grys tri fersons yns, pur wordhi, 1960 ow kesreynya yn joyys yn gwlas nev eus a-wartha. Ha rakhenna y koedh dhymmo gans kolonn pur aga gordhya. Lett Death apeare to Adam. Adam Koth ha gwan yth ov gyllys; 1965 ny'm beus bywa na fella. Ankow yth yw devedhys. Ny vynn omma ow gasa dhe vywa omma unn spys. My a'n gwel prest gans gyw, 1970 parys dhe'mm gwana pub tu. Nyns eus skapya dhe-vy; a'n prys mall yw genev. My a servyas pell an bys, a-ban veu-ma kyns formys. 1975 Naw kans blodh ov, my a grys, ha deg warn ugens, reknys, mayth yw prys mos alemma. Fleghes a'm beuv dineythys a Eva# ow fries, meur: 1980 ddewdhek warn ugens genys a vebyon (hemma yw gwir), heb ow mab Cayne#, hag Abell#. Ynwedh dewdhek warn ugens a vyrghes yn pur dhiblans 1985 my a'm beu, heb toell na gil, a dhallethvos an bys ma. Ha'n bys yth yw ynkressys dredhov vy hag ow fleghes heb nomber dhe vos komptys: 1990 dhe DHyw y hwonn gras ragdho. Death Adam, gwra dhymmo parys: ty a'm gwel vy devedhys dha vywnans gans ow spera dhe gemmeres alemma. 1995 Nyns eus gortos na fella; rakhenna gwrav dha wana, der an golonn mayth ello. Death smyteth hem with his spear, and he falleth upon a head. Adam Ankow, y hwonn dhis meur ras ow bywnans dhe gemmerres 2000 mes a'n bys ma, rag pur skwith ov anodho. Dhe Dhyw y hwonn gras ragdho. Gwynn ow bys bos dhymm fethys lavur ha dughan an bys. 2005 Pell my re'n servyas omma. Ha rakhenna gwrav kommendya [comena] dhe'n lel Drynses ow ena. First Devyll Kowetha, bydhewgh parys, an dhywolow pub onan! 2010 Ena Adam# tremenys: deun dh'y hedhes dhe'n gegin, dhe'n pytt down barth a-woeles. Lucyfer Na, na, ny wredh yndella! Yma ken or'nys ragdho. 2015 Yn Lymbo# barth a-wartha ena ev a wra tryga, dell yw or'nys gans an Tas. Ty a woer yn ifarnow yma manshyons*, heb gow, 2020 [mansyons*] neb yma an dhywolow [thevllow] a dheuth mes a nev golow genev vy ow toen rewl vras: An chorl Adam# y drygva a vydh a-barth a-wartha 2025 yn onan a'n kloysters na [clowster]{Nance clowstrow} nab na vydh tamm lowena, mes yn tewlogow bras ena ow kelli presens an Tas, ha'n moyha payn a vedha 2030 ['have' = meddu] y vab CAyne#; yn paynys bras ev a dryg bys vynytha. Yma ev barth a-woeles, yn pytt down ow leski. Third Devyll Praga na vydh an chorl Adam# 2035 yn kettella tormentys? My a wra dhe'n horsen kamm bos kalessa prysonys mar kallav, kyns es hedhi, drefenn terri gorhemmynn. 2040 Lucyfer My a lever dhis an kas. Kyn hwrug Adam# pegh mar vras, ev a'n jeva edrek tynn, ha Dyw dhodh' ev a avas y dhisplesour ha'y sorr bras,2045 hag yndella ny wrug CAyne#. Ev a ladhas y vroder ny gemmeras edrek vydh, mes y rejoysyas pur veur, hag a sorr an Tas trevydh 2050 yn sertan ev ny synsys. Rakhenna bys vynari ev a dryg ena devri yn paynys bras, avel ki. Joy nev yw dhodho kellys. 2055 Ye, Cayne# ha'y gowetha y'n keth orodyer a vywa. An plas yw ornes ragdha, yn ifarn barth a-woeles. Hag Adam# (venjans dhodho!) - 2060 Lymbo# yw or'nys ragdho, ye, ragdho ev ha'y gowetha. Ny dastyons an payn bras. They go to Hell with great noyes. First Devyll Yth' oll agan vyaj ni, re'n jowl bras, ny dalvydh oy! 2065 Trygens an chorl neb yma. Deun ni warbarth, a gowetha, dhe ifarnow alemma, dhe'n paynys a dhur nevra. An Angell conveyeth Adam's soole to Lymbo. [Angell] A ena Adam# dremas, 2070 deus genev dhe ifarnow. Ena or'nys dhis yw plas gans an Tas, dhiso, heb gow, dhe remaynya rag seson. Pan dheffa an Oyla Versi, 2075 ty a vydh kyrghys dhe'n joy [kerrys]{karyes?] dhe'n nev ughel a-ughon. Lett Adam be buried in a fayre tombe with som churche songys at hys buryall. Seythe Ow thas oan ywa marow my a vynn y ynkleudhyas. Deun alemma heb falladow; 2080 gorryn an korf y'n gweres gans solempnyta ha kan. Mes a'n dor ev a veu gwrys, hag arta dhe'n keth gweres ev a vydh trelyes sertan. 2085 Ha dell veu dhymm kyns or'nys, an deyr sprusenn yw gorrys yn y anow ha'y frigow. The three kernels put in his mowthe and nostrells. Dell o ev an kynsa den a veu gans an Tas formys, 2090 y'n bedh otta ev lemmyn. Dhe'n Tas Dyw re bo grassyes omma rag y oberow. Enoch Enoch# yth yw ow hanow, lel servont dhe'n Trynses Tas. 2095 Man Jared# yth ov, heb gow, sevys a linyeth pur vras heb dout yth ov. Ha, pur lel, an seythves degre dessendys a Adam# ov. 2100 Yn oes my yw y'n eur ma ttri kans tri ugens yn prov, ha hwath pymp moy, pan eus dhymm kov, y'n jydh hedhyw. My a bys dhe wrier nev 2105 may fen pub eur plegadow dhe vones y servont ev y'n bys ma heb falladow hedra ven byw. Father in Heaven (Enoch kneleth when the Father speketh_ Enoch#, my a lever his 2110 ow bodh dhe vos yndellma: may festa kwykk transformys. Dhe Baradhis alemma my a vynn may fes uskis hedhys yn korf hag ena. 2115 Bydh parys y'n termyn ma. Hag ena y hwredh gortos ogas dhe worfenn an bys. An mysteri yth yw pur vras; genev ny vydh disklosyes 2120 dhe dhen vydholl y'n bys ma. Enoch is caried to Paradice. Enoch Gordhyes re bo Dyw an Tas! Dha volonjedh re bo gwrys. {**Lord's Prayer} Hemma yth yw marthusyon bras: yth esov ow pos gorrys 2125 ny wonn py le. My a woer hag a lel grys gwrians Dyw y vos hemma. Devedhys dhe Baradhis my a woer gwir yth oma. 2130 Plas delishyus yw hemma; pellder ynno my a vyw. Der temptashyon* an tebel [temptacion*] ow hendas Adam#, pur wir ev re gollas, der aval, 2135 an plas glorius pur sur, [gloryous] mayth yw go-ev oll dh'y issew. {gweve} Rakhenna, pobel an bys, na wrewgh terri an difenn a vydh gans Dyw dhywgh or'nys, 2140 dout dhe gavoes drog worfenn ha meschyf bras war bub tu. Mara kwrewgh orthiv koela hwi a's bydh wosa hemma joyys nev yn unn rew. 2145 Seyth Kemmys peghes eus y'n bys gwrys gans tus heb amendya, mayth yw Dyw an Tas serrys bythkweyth gul mab-den omma Distrukshyon* yma or'nys 2150 [distructyon] pur sertan war oll an bys, may fydh konsumys pub tra. Henna yth yw konvedhys der an dyskans eus dhymmo res gans an Tas eus a-ughon. 2155 An planetys eus a-wartha, ha'n ster ynwedh magata, ow poyntya 'mons pur efan. Let them point to the sun, the moone, and the firmament. An howl ha'n loer kekeffrys, oll warbarth yw konvedhys, 2160 dhe'n propos na 'mons ow toes. Han distrukshyon* a vydh bras, [distructyon*] may fydh an bys distruys der livyow a dhowr pur vras, po der dan y fydh leskys. 2165 Krysewgh dhymm mars owgh hwi fur. Rakhenna gwrens tys doutya an Tas Dyw dhe ofendya der neb maner for' y'n bys. Rag voydya an peryll na, 2170 skrifys yma dhymm pub tra a dhallethvos an bys ma, may fova lel rekordys a vyns tra eus ynno gwrys. Four bookes to be shewed. An lyvrow ottensi omma - 2175 hwi a's gwel, wondrys larjya; ha pub tra oll y'n bys ma skrifys yma y'n re ma, dout na vons i ankevys. Dew pilar munnav 'poynta 2180 rag an porpos na hware. Brykk a vydh onan anedha, {GM2183!} ha marbel a vydh y gila. Rag sawment i a vydh gwrys {GM2184} dhe'n lyvrow. 2185 Two pyllars made, the on of brick and thother of marbell. An brykk rag na vons leskys der dan vydh, henna yw gwrys, ha'n marbel tamm konsumys der dhowr ny vydh, hemma yw gwir, drefenn y vos men garow, 2190 wondrys kales. Jared An pilars yth ons parys: gorrewgh ynna an lyvrow. Nyns eus art vydh ankevys, na tra arall, sur heb wow, 2195 mes ynna 'mons skrifys. A bub sort oll a lyvrow* ekwal ynno yw gorrys {pekar} yth yw an sortow gorrys ynna der devis, 2200 yn dyffrans ha kehaval. Lemmyn my a's gorr yn-bann, hag y'n eyl sur bys vykken an rekord a vydh heb fall 2205 pur wir kevys. Putt the pillers upright, Seyth Rakhenna pobel doutyens, ha dhe'n Tas gwren oll pysi na 'skynnya an keth venjans yn neb termyn warnon ni na'gan fleghes. 2210 Father in Heaven Drog yw genev guthyl den, preshyous haval dhe'm honan, rag koela orth unn venyn glan ev re gollas y blas a'm leuv dhyghow a wrussen. 2215 [pan wrussen] Pan wrug-a dres ow difenn mes a Baradhis pur lan hware an el a's gorras. An spyrys ny dryg nevra yn korf mab-den vydh y'n bys. 2220 Ha reson yw ha praga, rag y vos kig medhel gwrys. Ha pur vrotel gans henna. Nyns eus den orth ow servya len ha gwiryon sur pub prys 2225 saw Noye# yn oll an bys ma, ha'y wreg ha'y fleghes keffrys. Ow bodh yth yw yndella: Gul dial war oll an bys may fydh pub tra konsumys; 2230 mes sertan mynnav sawya. Noy Noy#, mab Lamec#, gelwys ov: Arloedh bras, oll perthewgh kov, yth ov, omma y'n bys ma. Substans lowr a byth ha da 2235 yma dhymmo dhe vywa, mayth ov synsys rag nevra dhe wordhya ow Arloedh da, an Drynses eus a-wartha. Father in Heaven Noye#, deus dhymmo vy lemmyn, 2240 ha goslow dhymm a gowsav. Noy commeth before Heven and kneleth. Noy PArys ov, Arloedh bryntin; dha volonjedh lavare. [lavartha] Father in Heaven Noy#, mar lenwys yw an bys lemmyn a sherewynsi 2245 mayth yw diwedh devedhys ynno a gik pub huni. Gans pegh pur wir yw flerys. Ny allav sparya namoy heb guthyl mernans a verr spys 2250 war pobel oll marnas ty ha dha wreg ha dha fleghes, ha'n pyth a long dhiso jy. Tooles and tymber redy, with planckys to make the Arcke: a beam, a mallet, a calkyn yre, ropes, mastes, pyche, and tarr. Rakhenna fisten, ke, gwra gorhel a blenkys playnys, 2255 hag ynno lies trygva, roumys i a vydh henwys. A-ves hag a-ji yn ta gans pyg bethens stanch gwrys. Ha tri kans kevelin da 2260 an lester a vydh yn hys. Ha hanterkans kevelin ynwedh ty a wra yn les, ha'n ughelder my a vynn deg warn ugens may fo gwrys. 2265 War-tu delergh daras - ye - ty a wra: port ev a vydh henwys. Jistys dredha ty a blas, [place]{Nance: byn} a-les rag na vo diges. {digea - open} A bub eghenn a ginda 2270 gorow ha benow ynwedh: aga gorra ty a wra yn dha lester a-bervedh. Pub maner boes y'n bys ma eus dhe dhybri gwayt may tredh; 2275 rag den ha best magata, yn dha lester gwayt may fydh. Noye Arloedh krev, dha arghadow my a wra, . Ow lithyow, heb falladow, 2280 [turlythyow] my a vynn dalleth strechya. Gans ow boel nowydh lymmys my a skwat pub pis , hag a blayn oll an plenkys, ha'ga sett pub plenkyn sur. 2285 Sem My a galk dhywgh wondrys fin nag ello dowr vydh ynno. Kyn fo-va gwrys a [owerbyn] {Nance: a overbyn 'from overhead'} {Neuss: 'even if it should rain overhead'} y fydh stanch, my a ragdho. Cham Yma pyg dhymm proviys, 2290 ha lovonow pub eghenn. Diffrans sortow a wernow yma parys pur efan. Tuball Cayne Marth yw genev a unn dra: y vos-ta mar wokki, Noye#. 2295 Prag' yw genes jy omma [praga] byldya lester mar wordhi yn kres pow, dhiworth an more? Lett Tuball fall a laughing My a syns dha skians hwyth, dha vos yn kost a'n par na! 2300 Oll dha lavur ny dal kath, my a'n to war ow ena! Gokki yth os. Noy Ow hothman, na gemmer marth; ty a'n oel, ha lies mil. 2305 Kynth o'ta skennys yn hwath, y'n diwedh, heb toell na gil, hwi a wel dial uskis. Gwarnys ov gans Dyw an Tas dhe wuthyl an lester ma, 2310 rag ow sawya ha'w fleghes dhiworth an keth dial na. Hwi a wel a'ji dhe spas der livyow a dhowr an brassa {GM2315!} oll an bys a vydh beudhys. 2315 Jabell Gwell via a vos-ta kregys, ty hag oll an kryjyans na! A chorl koth, ty penn-pilus, {GM2318} fatla vynnta jy henna; y fydh an bys konsumys? 2320 Oll an dowrow y'n bys ma, kyn fons warbarth kuntellys ny wra diwedh a'n par na! Saw yth o'ta jy gokki oll an bys a yll godhvos. 2325 Venjans war dha benn-kreghi! {GM2326; scabby pate} Nyns eus omma den y'n wlas a grys dhis malbew vanna. [MS thybm] Praga, pandr'yw an mater? A vynn Dyw beudhi an bys? 2330 Mara ko'sta, dhymm lavar {kodhesta} an okkashyon*, my a'th pys, [occasyon*] der vaner da. Noy An okkashyon* yw hemma: [occasyon*] kemmys peghes eus y'n bys, 2335 ha nyns eus tamm amendya, mayth yw an Tas Dyw serrys gans oll pobel a'n bys ma. Hag edrek dhodh' ev yma bythkweyth mab-den dhe vos gwrys. 2340 Rakhenna gwrewgh amendya; a'gas foli bydh neghys. Y'n eur na, der vaner da, mara pydhowgh repsentys, an keth plag a wra voydya. 2345 Tuball Piw a'th gwrug pregowther dhe dhyski omma dhyn ni? dhymmo lavar, a wrug kewsel dhe-jy , heb den arall vydh omma? 2350 My a woer yma y'n pow lies den a gews an Tas; tus perfeyth, my a'n avow, yth yns i, ha polatys bras, {GM2355!} a wayt bos yn favour Dyw. 2355 Syrra, dhe rann a'n re na ev a vynnsa disklosya an {distrukshyon}* bras ha'n liv. Rakhenna dhe'th kregi my ny vynnav moy es ki. 2360 Na 'mendya ny vynnyn ni, awos dha eryow wastys. Noy Da yw dhis jy bos fur, hag oll pobel a'n bys ma. Ny vydh Dyw nevra pur wir 2365 kevys gowek, trest dhymmo. Ragdho bedhewgh visyes. Mar ny wrewgh, venjans pur vras a 'skynn warnowgh kyns neppell, rag Dyw a vynn, agan Tas, 2370 dannvon liv a dhowr pur lel, sertan dhe veudhi an bys. Rag omsawya ow honan, keffrys ow gwreg ha'w fleghes, an lester a vydh genen 2375 der weres Dyw uskis gwrys, rag voyda an danjer ma. Jabell Tetivali, bramm an gath! My ny grysav dhiso hwath, y fynn Dyw gul yndella. 2380 My a woer ny wrug an bys ha'n bobel myns eus ynno dhe vos mar kwykk distruys. Onpossybyl yth ywa an dowr na dhe vos kevys. 2385 Noy Onpossybyl nyns yw tra dhe Wrier oll an bys ma, awos distrui an bys a-ji dhe our. Rag der er oll a veu gwrys, 2390 nev ha nor, myns eus omma, ha der er arta, dhymm krys, ev a yll, mara mynna, y dhistrui der an dowr. Tuball Ny amont dhymmo resna 2395 genes, Noy#, my a hevel. My a vynn mos alemma, rag yth o'ta drog ebel na vynn nevra bones 'vas. Purra fol ny veu gwelys: 2400 my a lever dhis praga. An lester yw dallethys, hwi a woer, nans yw pota, a vlydhynyow pur lies - moy es ugens. 2405 Rag mar vras yw dallethys nevra ny vydh diwedhys, my a'n to war ow honshyans. Let them both depart. The Arck redy, and all maner of beastys and fowles to be putt in the Arck. Noy Now an lester yth yw gwrys, teg ha da dhe'm plegadow. 2410 A bub eghenn a vestes drewgh hwi kwykk dhym orth koplow; chatel ydhyn kekeffrys, dew ha dew, benow ha gorow. Sem Nyns eus best na pryv y'n bys, 2415 benow ha gorow omma, genev thy'hwi yma dres. {Nance: nag yu} Y'n lester ottens' ena. Let rayne appeare. Cham A das, lemmyn gwrewgh parys, an liv nans yw devedhys! 2420 Yma lowert den y'n bys kyns lemmyn sur gewsis agas bos hwi gokki. Pan wrussowgh gul an lester omma prest yn kres an tir, 2425 mor vydh nyns esa, devri, d'y doen yn kerdh. Japhet Ges a wrussopns anodho: dout sorr Dyw nyns esa {dhodhans nena}, my a woer gwir. 2430 Noye An liv nans yw devedhys, mayth yw da dhyn fistena. Pub best oll yma gylls y'n lester dh'gag hinda dell yw or'nys dhymmo vy. 2435 Kewgh a-bervedh, ow fleghes, ha'gas gwragedh magata. Ogas an nor yw kudhys der an glaw eus a-wartha. Ty, benyn, a-bervedh deus; 2440 ow! Dar, beudhi a vynn'ta? {Nance}[ow der bethy]{Neuss: 'do you want to be quite drowned?} NOywes Wife Res yw sawya an pyth eus: ny'n dal dhy'm tewlel dhe ves... da yw dhyn aga sawya. Y kostyons showr a vona, 2445 an keth taklow eus omma, Noy# hweg, ty a woer henna. A raven and a culver ready. Noy Nans yw meur a for', pur wir, a-ban kellsyn syght a'n tir. Rakhenna dhymm, ty bran vras, nyj yn kerdh lemmyn ha mir (lett the raven fle, and the colver after) tiredh mar kyll bos kevys. Hag an golomm yn pur sur [golan]{goelann??} my a's dannvon pur uskis, syght an nor mar kyll gweles. 2455 Father in Heaven Marow yw pub tra esa spyrys a vywnans ynno. My a worhemmynn hware dhe'n glaw namoy na wrello. The culver commeth with a branche of olyf in her mowthe. Noy Dhe'n Tas Dyw re bo grassyes! 2460 An golomm yw devedhys, [golan] ha gensi branch oliv glas. Arall bedhens delivrys. Dos ny vynnas an vran vras; neb karyn hi a gavas. 2465 Nans yw ogas ha blydhen a-ban dallathvos an liv. Mars yw bodh Dyw y honan, neb yw gwrier nor ha nev, dhe slakya an keth liv bras, 2470 y vodh re bo kollenwys omma genen ni pub prys, kekeffrys ha mab ha tas. Father in Heaven Noy#, my a worhemmynn dhis, ke yn-mes a'n lester skon, 2475 dha wreg ha'th fleghes keffrys, ydhyn, bestes, ha pub lo'n. Noy Meur wordhyans dhis, Arloedh nev. Ty a weres gwann ha krev yn edhomm, sur, pan vo res. 2480 Duen yn-mes, byghan ha bras: chatel, ydhyn ha bestes; myns a veu y'n lester dres. An alter redy, veary fayre. Yn dehwelans peghosow [dewhillyans] guthyl alter my a vynn. 2485 {writer suddenly increases use of dn, bm hereabouts} My a vynn guthyl kanow, ha sakrifis lemmyn rann eghenn a bub sortow, keffrys bestes hag ydhyn, gans henna dh'y enora. 2490 Some good church songys to be songe at the alter. Ha rag henna gwren ni kana yn gordhyans dhe'n Tas omma. And frankensens. Father in Heaven Hemma yth yw sawer hweg, hag ynwedh sakrifis da. Pur wir Noy#, ev dhymmo a bleg, 2495 a leun golonn pan ywa dhymmo vy gwrys. Rakhenna sur my a wra bynytha wosa hemma y'n ebrenn y fydh gwelys 2500 A rayne bowe to appeare. an gammneves yn dhevri. [gabm thavas] Peskweyth may's gwellav hi, remembra ahanowgh hwi my a wra bys vynari, trest jy dhymmo. 2505 {Distrukshyon*} vydh a'n par na [distructyon*] bynytha der dhowr ny wrav, 'wos distrui an bys ma. Ha rakhenna krysewgh, kollenwewgh keffrys 2510 an norvys a dus arta. Pub eghen ha best y'n bys, puskes y'n mor magata, a vydh dhywgh sosten omma. Nyns eus tra y'n bys ma gwrys 2515 mes dhy'hwi a wra servis. Bydhewgh war na vo ledhys mab-den genowgh hwi neb prys. Ha mar pydh-a yndella, my a vynn y rekwirya 2520 a dhiwla an keth den na y woes a dheffo skoellya. Yn haval dhymmo omma imaj den gwrug-a shapya: mara'm kerowgh dell goettha 2525 hwi a wra orthiv koela. Noy Ni a vynn gul yndella, dell ywa devar dhyn ni, ha dha wordhya rag nevra, par dell yw agan . 2530 An keth jorna ma yw du, [de] dhe'n Tas Dyw re bo grassyes. Hwi a welas, pub degre, lies maters gwariys, ha kreashyon* oll an bys. 2535 [MS creacon*] Ynwedh oll hwi a welas an keth bys ma konsumys der livyow a dhowr pur vras. Ny veu unn mab-den sparys, marnas Noy#, y wreg, ha'y fleghes. 2540 Dewgh a-vorow a dermyn: hwi a wel maters pur vras, ha redempshyon* grontys [MS redempcon*] der versi a Dhyw an Tas, dhe sawya neb eus kellys. 2545 Mynstrals, gwrewgh dhyn ni piba, may hallen warbarth donsya, dell yw an vaner ha'n gis. 2548 Heare endeth the Creacion of the Worlde, with NOyes Flude, wryten by William Jordan the 12th of August 1611.